Παρουσιαστήκαμε στην Μονάδα της Λευκάδας, (το επίσημο όνομά της τότε ήταν 4η ΜΚΕΠ) στις αρχές Σεπτεμβρίου του 1970. Είμαστε δύο, εγώ και ο συμμαθητής μου ο Χρήστος Ντάσης, που τελικά μετατέθηκε και πάλι τον Νοέμβριο με τελικό προορισμό το αεροδρόμιο του Αράξου. Η τοποθέτησή μας για λόγους που δεν κατάλαβα ποτέ, ήταν εσπευσμένη˙ μέχρι να καταλάβουμε ότι φτάσαμε στην 142 ΠΑΕ (Πτέρυγα Αεροπορικού Ελέγχου), βρεθήκαμε με Φύλλο Πορείας για Λευκάδα.
Τότε στην 4η ΜΚΕΠ, σαν Αξιωματικός ΤΗ υπηρετούσε ο Επισμηναγός Στέλιος Καραγιώργης προελεύσεως Σιβιτανιδείου, από τους καλύτερους ηλεκτρονικούς που γνώρισα στην ΠΑ, ευγενής στο έπακρο και εξαίρετος άνθρωπος. Ότι ξέρω για την μεθοδολογία εντοπισμού βλαβών στα ηλεκτρονικά το έμαθα από εκείνον! Ο Καραγιώργης τον προηγούμενο χρόνο, χωρίς να το έχω φυσικά υπόψη μου, ζητούσε επίμονα από την 142 ΠΑΕ ένα βοηθό και ξαφνικά εμφανίζονται απ’ το πουθενά δύο νέοι Ανθυποσμηναγοί και μάλιστα της ΣΜΑ! Η χαρά του δεν περιγραφόταν! Αποφάσισε ότι εγώ θα αναλάμβανα τα RADAR και ο Ντάσης τις επικοινωνίες˙ με φώναξε λοιπόν κάποια στιγμή στο γραφείο του και μου είπε: “Αύριο κύριε Ανθυποσμηναγέ να έλθετε με μπαραθέα για να αναλάβετε επίσημα τα καθήκοντά σας”. Μπαραθέα; γιατί όχι! Από την Σχολή ερχόμαστε, φυσιολογικό μου φάνηκε!
Μιά και δυό λοιπόν την επομένη, φόρεσα την στολή μου και ανέβηκα στη Μονάδα. Την προβλεπόμενη ώρα πήγα στο γραφείο του όπως μου είχε πει, και ανεβήκαμε μαζί στην κορυφή. Στο συνεργείο των RADAR είχε διατάξει να βρίσκονται όλοι όσοι δεν εμπλέκονταν με βάρδιες και υπηρεσίες˙ τους βρήκαμε να μας περιμένουν σε παράταξη “εφ’ ενός ζυγού”!
Ο Καραγιώργης περιχαρής και ευγενέστατος, βγάζει με κάθε επισημότητα ένα λογύδριο προς τους παρευρισκομένους, τους εξηγεί ποιός είμαι και τί θέση αναλαμβάνω και ξεκινά να μου παρουσιάζει το προσωπικό αρχίζοντας από τον αρχαιότερο Ανθυπασπιστή: Στρατιωτικός χαιρετισμός, αναφορά ονόματος, χαίρω πολύ, χειραψία κλπ. Μέχρι να φτάσω στο μέσον της παράταξης με είχε συνεπάρει η ρουτίνα της επανάληψης! Στο τέλος της γραμμής, προσέχω με την άκρη του ματιού μου, ότι στέκεται ένας Σμηνίας, αδύνατος και “ψαρωμένος”, που ρίχνει κλεφτές ματιές προς τη μεριά μας. Σιγά-σιγά φτάνουμε και σ’ αυτόν, χωρίς να έχω αντιληφθεί τίποτα παράξενο. Ο Σμηνίας ξεκινά να αναφέρεται αλλά πριν προλάβει να πει το όνομά του, ακούω βροντερή φωνή από τα αριστερά μου:
“ΤΟΝ ΒΛΕΠΕΙΣ ΑΥΤΟΟΟΟΟΟΝ;;;” Καταλαβαίνω ότι ο Καραγιώργης απευθύνεται σε μένα! Γυρίζω και τον βλέπω κατακόκκινο, η μύτη του να ακουμπά στην δικιά μου, η φωνή του μπουμπουνητό στ’ αυτιά μου, δείχνει με το δάκτυλο τον Σμηνία και ο πληθυντικός έχει πάει περίπατο!
“Μμμμμάλιστα;;;;” ψελλίζω χωρίς να μπορώ να καταλάβω τί έχει πάει λάθος!
“Έξω!” απευθύνεται προς τον Σμηνία.
“Μα …” ξεκινάει αυτός.
“ΕΞΩΩΩΩΩΩΩΩΩΩΩΩ!” ο Καραγιώργης! Ο Σμηνίας πηγαίνει σχεδόν τρέχοντας προς την πόρτα˙ εκεί κοντοστέκεται.
“ΕΕΕΕΕΞΩΩΩΩΩΩΩΩΩΩΩΩΩΩ!” ο Σμηνίας εξαφανίζεται.
Η τελετή έχει τελειώσει άδοξα˙ το προσωπικό έχει διασπαστεί σε μικρές ομάδες και με δυσκολία κρατάει τα γέλια του. Ο προϊστάμενος έχει ακουμπήσει σε ένα πάγκο, βαριανασαίνει, κόκκινος σαν παντζάρι. Μοιάζει να παθαίνει αποπληξία. Απλώνω το χέρι μου και αρπάζω έναν επισμηνία που περνάει μπροστά μου εκείνη τη στιγμή, από το μανίκι: “Γρήγορα ένα ποτήρι νερό” του λέω. Το νερό έρχεται, το προσφέρω στον προϊστάμενο. Έχει ανακτήσει την αναπνοή του κι’ έχει αρχίσει να βρίσκει το χρώμα του. “Όχι σας ευχαριστώ” μου λέει. Ο πληθυντικός έχει επανέλθει το ίδιο ξαφνικά όπως είχε φύγει! “Εξ άλλου πρέπει να πάω στο γραφείο! Πρέπει να δω και την αλληλογραφία!”. Φεύγει σαν κυνηγημένος.
Εγώ γυρίζω και προσπαθώ να πιάσω κουβέντα με όσους έχουν απομείνει, αλλά κάθε που πλησιάζω μία ομάδα, εκείνη διαλύεται και τα μέλη της σκορπίζουν και παριστάνουν τους πολύ απασχολημένους. Παρατηρώ τρία άτομα ενδιαφέροντα σε μια γωνία του πάγκου και πλησιάζω με τρόπο ώστε να τους αποκόψω κάθε οδό διαφυγής:
“Γειά σας παιδιά” τους λέω. “Ποιός είναι εκείνος ο Σμηνίας;”.
“Ά δεν ξέρετε το Φουρτούνα;” αντιδρά ο Επισμηνίας ο Δημήτρης (Ψιλογιάννης), το “πειραχτήρι” της παρέας.
“Φουρτούνας είναι το επίθετό του;” ρωτώ. Ο Ανθυπασπιστής ο Τάκης (Μάμαλης) προσπαθεί να αποφύγει καμιά “στραβή” και προλαβαίνει:
“Όχι, παρατσούκλι! Ο κύριος προϊστάμενος του έχει απαγορεύσει να μπαίνει στο συνεργείο!”
“Και γιατί, παρακαλώ;”
“Κάποιο μηχάνημα πείραξε και το χάλασε!” απαντά ο Αρχισμηνίας Γιώργης (Κοκκώνης) , ο επιλεγόμενος και “αετός”, όπως έμαθα αργότερα. Βαρύς και λιγόλογος, το παρατσούκλι του το κόλλησαν γιατί αγαπούσε να χορεύει ζεϊμπέκικο! Ο Δημήτρης το “πειραχτήρι” δεν κρατιέται:
“Τί κάποιο μηχάνημα! Ότι πιάνει, μαντάρα το κάνει! – χρυσάφι του δίνεις, στάχτη γίνεται!” και όλο το συνεργείο ξεσπά στα γέλια!
“Ελάτε, ελάτε, μην υπερβάλετε!”, “Πείτε μου που θα τον βρω;”
“Στην Διαχείριση Επισκευασίμων αριστερά στο διάδρομο, δεύτερη πόρτα δεξιά” απαντά ο “αετός”.
“Του έχει απαγορεύσει να βγαίνει από ‘κεί μέσα!” επιμένει ο Δημήτρης με ένα σατανικό υπομειδίαμα!
Τους αφήνω και φεύγω˙ βρίσκω την αποθήκη και κοιτάζω μέσα. Η αποθήκη δεν είναι πάνω από οκτώ τετραγωνικά, ράφια παντού, ένας στενός διάδρομος στη μέση και ο Σμηνίας καθισμένος σε μιά καρέκλα, συμπληρώνει μιά φόρμα στα γόνατά του. Με το που με βλέπει πετάγεται όρθιος σε στάση προσοχής, φανερά ταραγμένος. Του λέω να ηρεμήσει και του πιάνω την κουβέντα για να χαλαρώσει. Μου δίνει την καρέκλα και τραβάει μιά κούτα και κάθεται. Για να ηρεμήσει, τον βάζω να μου εξηγήσει τις διαδικασίες και την οργάνωση της αποθήκης˙ ποιές φόρμες χρησιμοποιεί, που βάζει το καθετί, πόσο χρόνο μένουν στην αποθήκη οι συσκευές, τί κάνει αν είναι μεγάλες. Κάποια στιγμή που φαντάζομαι ότι έχει χαλαρώσει αρκετά, του κάνω τη δύσκολη ερώτηση: “Τί του έκανες του προϊσταμένου και σε έχει στην μπούκα;”. Τίποτα”, μου λέει! “Είχε αφήσει ένα μηχάνημα στον πάγκο και εγώ νόμιζα ότι ήταν επισκευάσιμο και το άνοιξα για να δω τί έχει! Εκείνος μόλις το είχε επισκευάσει και θύμωσε… Τίποτα δεν έκανα!”.
Όση ώρα μου μιλάει κοιτάζω τα ράφια. Τυχαία το μάτι μου πέφτει σε έναν μεγάλο μετασχηματιστή από αυτούς που είναι ερμητικά κλειστοί. Μου φαίνεται παράξενο που βρίσκεται στην αποθήκη των επισκευασίμων και τον παίρνω στα χέρια μου. “Γιατί είναι εδώ ο μετασχηματιστής;” τον ρωτώ. “Βραχυκύκλωσε!” μου απαντά. “Και πως το κατάλαβαν;” επιμένω. “Δεν ξέρω” μου λέει, “Έσκασε!”. Εκείνη τη στιγμή το μάτι μου τραβά μιά γυαλάδα πάνω στο μετασχηματιστή, κοιτάζω από κοντά και βλέπω μια τρύπα μεγάλη όση ένας ηλιόσπορος! “Και τί είναι αυτό;” ρωτάω. “Είναι το σκάσιμο” μου απαντά. Το κοιτάζω από πιό κοντά: “Μα αυτό έχει γίνει με σιδηροπρίονο! Τί σκάσιμο!” ξεσπάω. “Μμμμάλιστα!”˙ σηκώνεται προσοχή. “Εγώ το έκανα!” αποκρίνεται. “Και γιατί το έκανες εσύ παρακαλώ;” ξαναρωτώ. “Ήθελα να δω αν έχει μέσα λάδι!” απαντά! – ήταν και ειλικρινής! “Έ μα εσύ δεν τρώγεσαι!” του λέω, μην ξέροντας αν πρέπει να βάλω τις φωνές ή να ξεσπάσω σε γέλια! Αφήνω τον μετασχηματιστή και κάνω να φύγω. Καθώς ανοίγω την πόρτα με σταματάει η φωνή του: “Όμως ξέρετε…” γυρίζω και βλέπω το μάτι του να γυαλίζει από ενθουσιασμό! Συνεχίζει: “…τελικά πράγματι είχε λάδι μέσα!”. Κλείνω μαλακά την πόρτα πίσω μου και βγαίνω στον διάδρομο˙ αρχίζω να γελάω μόνος μου, σαν τον τρελό! Ένας Αρχισμηνίας της βάρδιας που περνά εκείνη την στιγμή, με κοιτάζει περίεργα.
Αυτός ήταν ο Μήτσος: εξαίρετος τεχνικός αλλά φοβερά περίεργος! Αν εύρισκε ένα μηχάνημα άγνωστο γι’ αυτόν, θα το διέλυε για να μάθει πως δουλεύει! Το παρατσούκλι του το είχε «κολλήσει» ένας Ιταλός μηχανικός μιας εταιρείας˙ ο Μήτσος ανακάλυψε τί έφταιγε σε μια βλάβη του FPS-88 που τους είχε προβληματίσει πολύ και ο Ιταλός θεώρησε ότι το είχε βρει στην τύχη! Δεν μπορούσε να πιστέψει πως ένα άπειρο παιδί μπόρεσε να βρει την βλάβη που είχε ταλαιπωρήσει μέρες τους πιό πεπειραμένους. Τον είπε λοιπόν «fortuna», αλλά τα πειραχτήρια στο Συνεργείο το έκαναν εν ριπή οφθαλμού «Φουρτούνα»!
Στην Αεροπορία ο Μήτσος επισκεύασε πάμπολλα μηχανήματα, χάλασε και μερικά! Η μοίρα το θέλησε να συνεργαστούμε για πολλά χρόνια, σε διάφορες Μονάδες. Πάντα τον είχα στο νου μου: αν υπήρχε ένα μηχάνημα που φανταζόμουν ότι δεν το ήξερε έτρεχα να του εξηγήσω πως δουλεύει πριν προλάβει να το ξεμοναχιάσει! Αργότερα, απόστρατος πιά, μην βρίσκοντας άλλα μηχανήματα διαθέσιμα για να τα ξεψαχνίσει, πήρε τα βουνά της Κρήτης, και τις ξάστερες νύχτες μπορεί να τον βρείτε ακόμη με ένα τηλεσκόπιο να κοιτάζει τον ουρανό. Προσπαθεί να μάθει πως κινούνται τα άστρα και πως δουλεύουν οι γαλαξίες…
Ο K2–18b είναι ένας εξωπλανήτης που περιστρέφεται γύρω από τον ερυθρό νάνο K2–18 που βρίσκεται 124 έτη φωτός μακριά από τη Γη. Ανήκει στους πλανήτες που έχουν ονομαστεί «Υκεάνιοι» από το Υδρογόνο και Ωκεανός και είναι μικρότεροι από τον Κρόνο και μεγαλύτεροι από την Γη. Οι πλανήτες αυτοί περιέχουν ατμόσφαιρες πλούσιες σε υδρογόνο και δυνητικά μπορούν να υποστηρίξουν τεράστιους ωκεανούς υγρού νερού, καθιστώντας αυτούς τους υποθετικούς προς το παρόν κόσμους πιθανούς υποψήφιους στην αναζήτηση εξωγήινης ζωής. Υπάρχουν μάλιστα εκτιμήσεις ότι οι πλανήτες αυτοί είναι πολύ κοινοί στο Σύμπαν. Εδώ η συνέντευξη : https://www.astronio.gr/sinenteuksi-savvas-konstantinou-k2-18b/
Πριν λίγους μήνες, είχα αναφερθεί περιληπτικά στην επιστημονική διαδικασία. Κάποια από τα συμπεράσματα ήταν ότι:
Η επιστημονική αλήθεια είναι μάλλον ένα άπιαστο όνειρο (ΕΝ ΟΙΔΑ ΟΤΙ ΟΥΔΕΝ ΕΙΔΑ! του Σωκράτη).
Ακριβώς γι’ αυτό, η εισήγηση του φιλόσοφου KARL POPPER (που γενικά ακολουθείται σήμερα) ήταν ότι κάθε Υπόθεση ή Θεωρία πρέπει να εξετάζεται συνεχώς και εξαντλητικά για τυχόν ασυνέπειες με πειράματα και παρατήρηση.
Παρεμπιπτόντως είχα γράψει επίσης, ότι η θεωρία του Big Bang έχει αμφισβητηθεί έντονα και θα είχε ήδη αντικατασταθεί από άλλη, … αν μια καλύτερη “άλλη” είχε προταθεί
Η αλήθεια είναι ότι η Κοσμολογία σαν επιστήμη, είναι κάπως αδικημένη, γιατί, οι μόνες πληροφορίες που οι Κοσμολόγοι μπορούν να συγκεντρώσουν και αναλύσουν είναι εκείνες που φτάνουν στην γη από το διάστημα σε μορφή ακτινοβολίας, είτε ηλεκτρομαγνητικής (σε όλο σχεδόν το φάσμα, από Ραδιοκύματα μέχρι ακτίνες “γ”), είτε σωματιδιακής (μιόνια, νετρίνα κλπ), είτε ακόμη, τελευταία, από βαρυτικά κύματα. Είναι λοιπόν φανερό ότι με αυτού του είδους την έμμεση πληροφόρηση οι θεωρίες θα τίθενται συνεχώς υπό αμφισβήτηση.
Ένα βασικό ερώτημα, που δεν έχει απαντηθεί ικανοποιητικά μέχρι σήμερα, είναι το κατά πόσον το Σύμπαν είναι ΙΣΟΤΡΟΠΟ, παρουσιάζει δηλαδή ομοιομορφία στην κατανομή μάζας και ενέργειας προς όλες της κατευθύνσεις και μέχρι ποιές κλίμακες!
Το ερώτημα είναι καίριο γιατί στην υπόθεση ότι το Σύμπαν είναι ισότροπο στηρίζεται η θεωρία του Big Bang, η ύπαρξη ή μη της “σκοτεινής ύλης” και της “σκοτεινής ενέργειας”, αλλά και οι υποθέσεις για το μέλλον του Σύμπαντος και την τελική του καταστροφή. Συγκεκριμένα:
Η θεωρία του Big Bang στηρίζεται στην (αστήριχτη) υπόθεση του “Πληθωρισμού”, αλλιώς θα είχε ήδη καταπέσει. Ο “Πληθωρισμός” είναι μια υποτιθέμενη, εκρηκτική, αύξηση των διαστάσεων του Σύμπαντος, από άγνωστη αιτία και στη βάση άγνωστων νόμων της φυσικής για να δικαιολογηθεί τόσο η ηλικία όσο κυρίως η ισοτροπία του Σύμπαντος.
Η σκοτεινή ενέργεια και η σκοτεινή ύλη είναι προσπάθειες για να εξηγηθεί η φαινομένη επιταχυνόμενη απομάκρυνση των γαλαξιών μεταξύ τους αλλά και η “περίεργη” κίνηση των γαλαξιών γύρω από τον εαυτό τους. Αυτά εξαρτώνται από τον βαθμό ισοτροπίας του Σύμπαντος και προϊδεάζουν για την τελική του κατάληξη.
Από χρόνια έχει ξεσπάσει μια διαμάχη γύρω από το φαινόμενο ότι οι γαλαξίες είναι διατεταγμένοι σε συγκεκριμένες νηματοειδείς δομές, μοιάζουν δηλαδή σαν να είναι δεμένοι ο ένας πίσω από τον άλλο με μια αόρατη κλωστή, σαν κομπολόγια στο διάστημα! Για μερικούς επιστήμονες και μόνο αυτό σημαίνει ότι η υπόθεση της ισοτροπίας έχει πάει περίπατο! Άλλοι πάλι διαφωνούν και προσπαθούν να διατηρήσουν το υπάρχον οικοδόμημα, υποστηρίζοντας ότι το Σύμπαν είναι ισότροπο μεν, αλλά σε μεγαλύτερες κλίμακες!
Ενώ λοιπόν η διαμάχη για τις νηματοειδείς διατάξεις δεν έχει κοπάσει, νά σου εμφανίζονται και άλλες περίεργες παρατηρήσεις! Ακόμη μεγαλύτερες διατάξεις γαλαξιών και περίεργες μετακινήσεις!
Ανακαλύφθηκε λοιπόν μία τεράστια διάταξη γαλαξιών σε σχήμα τόξου, πίσω από τον αστερισμό του Βοώτη, που αν ήταν ορατή με γυμνό μάτι θα χρειάζονταν 20 πανσέληνοι για να την κρύψουν! Η συγκέντρωση καλύπτει μια περιοχή κάπου 3,3 ΔΙΣΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ έτη φωτός και παρουσιάστηκε τον Ιούνιο του 2021, στην American Astronomical Society, από την αστρονόμο Alexia Lopez. Η Alexia Lopez ηγείτο ομάδος στο Πανεπιστήμιο του Central Lancashire όπου εντόπισαν το υπόψη τόξο.
Η ανακάλυψη παρέχει “πολεμοφόδια” στην θεωρία του “Ηλεκτρικού Σύμπαντος”, θεωρία που υποστηρίζει ότι ο ηλεκτρισμός και όχι η βαρύτητα είναι η άρχουσα δύναμη στο Σύμπαν. Σύμφωνα με αυτή την θεωρία τεράστιοι “ποταμοί” πλάσματος κυλούν καλύπτοντας ολόκληρο το Σύμπαν, σχηματίζοντας ηλεκτρικά κυκλώματα (Birkeland Currents), δημιουργώντας και καθοδηγώντας τους γαλαξίες και ταξινομώντας τους στις παρατηρούμενες νηματοειδείς διατάξεις.
Ο Σεπτέμβριος του 1984 με βρήκε στο επιτελείο του AIRSOUTH στη “Bella Napoule”! Καλά – καλά δεν είχα προλάβει να εγκλιματιστώ και να ενημερωθώ για τα καθήκοντά μου και χρειάστηκε να ετοιμάσω ένα επίσημο έγγραφο. Έγραψα λοιπόν το έγγραφο στο πρόχειρο, το χτένισα τρεις, τέσσερις φορές και το έδωσα στην γραμματεία του προϊσταμένου μου Διευθυντού ΤΗ για δακτυλογράφηση. Η διαδικασία που ακολουθούσαν, ήταν ότι το έγγραφο έπρεπε να είναι δακτυλογραφημένο πριν να ξεκινήσει την γύρα του για υπογραφές.
Την επομένη, ο Αμερικανός ΄Αρχισμηνίας που εκτελούσε χρέη Γραμματείας, μου στέλνει το δακτυλογραφημένο έγγραφο και μένω άναυδος. Το έγγραφο ήταν τόσο αλλαγμένο που με δυσκολία το αναγνώρισα. Τρέχω στον Γραμματέα να μάθω τί συμβαίνει. Του ζητώ να δω το χειρόγραφο. Μου το δείχνει με τα χίλια ζόρια και το βλέπω μουτζουρωμένο, διορθωμένο με κόκκινο μελάνι. Απαιτώ να μάθω ποιός το διόρθωσε. Μου απαντά με ύφος χιλίων καρδιναλίων (Αμερικανός γαρ), ότι αυτός ο ίδιος το είχε διορθώσει. Αρχίζω να εκνευρίζομαι. Τον ρωτώ με ποιό δικαίωμα το διόρθωσε. Μου απαντά ότι είναι εντολή του προϊσταμένου να διορθώνει τα έγγραφα όλων όσων η αγγλική δεν είναι η μητρική τους γλώσσα και ότι ορθώς το διόρθωσε γιατί ήταν γεμάτο λάθη. Το ύφος του υπερφίαλο. Γίνομαι έξαλλος. Ξεκινώ ζητώντας του να σταθεί προσοχή γιατί απευθύνεται σε αρχαιότερο αξιωματικό. Συμμορφώνεται με δυσκολία, μόνο και μόνο γιατί αντιλαμβάνεται ότι έχω αγριέψει, πράγμα που ως φαίνεται στο NATO του συμβαίνει για πρώτη φορά! Παίρνω το διορθωμένο χειρόγραφο και του το κολλάω στο πρόσωπο. Βάλθηκα να του κάνω μάθημα γραμματικής, συντακτικού και νοήματος. Με άκουγε αποσβολωμένος.
Όταν τελείωσα, του δήλωσα, χωρίς να δέχομαι αντίρρηση, ότι έπρεπε να δακτυλογραφήσει το έγγραφο ακριβώς όπως του το είχα δώσει και κατέληξα λέγοντάς του ότι άσχετα με το τί διαταγές είχε από τον προϊστάμενο, τα δικά μου τα έγγραφα δεν θα τα διόρθωνε ποτέ πιά. Γυρίζοντας να φύγω, είδα στο διπλανό γραφείο έναν ισόβαθμό μου Ιταλό Επισμηναγό να προσπαθεί να κρύψει τα γέλια του πίσω από μια ντουλάπα. Δεν έδωσα σημασία και το εξέλαβα σαν ικανοποίησή του για τις παρατηρήσεις που έκανα στον Αρχισμηνία. Φαντάστηκα ότι ο Γραμματέας θα είχε κάνει δύσκολη τη ζωή και σε άλλους επιτελείς και έφυγα χωρίς να δώσω συνέχεια˙ ήμουν εξάλλου πολύ εκνευρισμένος για άλλες συζητήσεις.
Το επόμενο ακριβώς Σάββατο γινόταν μια εκδήλωση αποχαιρετισμού κάποιου υψηλόβαθμου Άγγλου αξιωματικού. Η εκδήλωση ήταν αρκετά επίσημη με “Dress Code” μπαραθέα και μετά συζύγων. Μας οδήγησαν σε ένα τραπέζι όπου διαπίστωσα ότι απέναντί μου καθόταν ο Ιταλός Επισμηναγός που πριν μερικές μέρες τον είδα σκασμένο στα γέλια, με την γυναίκα του. Χαιρετηθήκαμε τυπικά και αρχίσαμε να παρακολουθούμε τους λόγους αποχαιρετισμού, που ξεκίνησαν από τον AIRSOUTH. Ήρθε η σειρά για δευτερολογία του αποχωρούντος Εγγλέζου, ο οποίος, με το φλέγμα της φυλής του, ξεκίνησε λέγοντας επί λέξει:
“Dear fellow Americans… (αναμονή με σημασία) … that a different history unite us … (πάλι αναμονή) … and a common language divide us !!!!!”
Το ακροατήριο ξέσπασε σε τρανταχτά γέλια! Αυτός που γελούσε περισσότερο στο τραπέζι μας ήταν ο Ιταλός απέναντί μου! Τον κοιτούσα και με παρέσυρε στο τρελό του γέλιο! Κάποια στιγμή έσκυψε προς το μέρος μου και πνιχτά, μέσα από τα ασυγκράτητα γέλια του μου είπε στα Ιταλικά, “Non ho capito un accidente!”, (σε ελεύθερη μετάφραση “δεν κατάλαβα Χριστό!”)!
Ο Marcello (γιατί αυτό ήταν το όνομά του) και η γυναίκα του η Anna, ήταν ευγενείς και ευχάριστοι άνθρωποι. Ο Marcello ειδικά, είχε εκείνη την Ιταλική φινέτσα που βρίσκεις στις παλιές οικογένειες των ιστορικών πόλεων της γείτονος. Ήταν πνευματώδης και ανεξάντλητος. Μου εκμυστηρεύτηκε ότι δεν ήξερε καθόλου Αγγλικά και δέχτηκε την θέση γιατί κάποιος προϊστάμενός του τον είχε διαβεβαιώσει ότι τα Αγγλικά δεν θα του χρειάζονταν, μια και η δουλειά του ήταν να εξασφαλίζει τηλεφωνικές γραμμές για το NATO από την Ιταλική TELECOM. Η αλήθεια είναι ότι μισούσε τα αγγλικά και οτιδήποτε του τα θύμιζε. Αυτός ήταν και ο λόγος που ικανοποιήθηκε από την συμπεριφορά μου προς τον Αμερικανό Γραμματέα! Είχα κάνει μάθημα Αγγλικών σε έναν Αμερικανό. Αυτό του έφτασε για να γίνω ο “ήρωάς” του!
Τα αγγλικά του όπως είπα, ήταν χάλια, αλλά κάπως έπρεπε να συνεννοούμαστε. Βάλθηκε λοιπόν να μου μάθει Ιταλικά και αποδείχτηκε καλός δάσκαλος. Γίναμε φίλοι. Προθυμοποιήθηκε να με ξεναγήσει στα μέρη που μόνο οι ντόπιοι ήξεραν. Ένα από τα πρώτα πράγματα που θέλησε να μου δείξει, ήταν η ιεροτελεστία του ιταλικού καφέ. Καθήσαμε αρκετές φορές και διασκεδάσαμε παρακολουθώντας τους Ιταλούς να περιμένουν, νωρίς το πρωί, έξω από τα καφέ-μπαρ, δήθεν αδιάφοροι, ακουμπισμένοι στον τοίχο, διαβάζοντας τάχα εφημερίδα˙ περιμένοντας στην ουσία να μπει πριν από αυτούς κάποιο “θύμα”, που θα ήταν πράγματι βιαστικός, ώστε να “φύγει” με τον πρώτο καφέ, η μεταλλική γεύση της καφετιέρας˙ και μετά, στοιχίζονταν βιαστικοί στη σειρά περιμένοντας στην τσίτα τον δικό τους καφέ˙ καθένας που σερβιριζόταν, έπαιρνε τον espresso του και τον κατέβαζε “άσπρο πάτο”, σαν να έπινε το χάπι του. Παρακολουθούσαμε την διαδικασία σκασμένοι στα γέλια.
Του έμαθα με την σειρά μου την ιεροτελεστία του ελληνικού καφέ. Καθήσαμε με τις ώρες σε κάποιο τραπεζάκι συζητώντας γύρω από μια κούπα καφέ κι ένα τσιγάρο. Η δική μας προσέγγιση του φάνηκε πιό λογική, πιό ανθρώπινη. Ένα μόνο δεν μπορούσε να χωνέψει: Τον ντελβέ! Τον θεωρούσε αηδιαστικό και τον αποκαλούσε “muddd” στα αγγλικά, τονίζοντας και τραβώντας το “d” με μιά αστεία προφορά. Τελικά συμφωνήσαμε ότι το ορθότερο ήταν να πίνουμε συνδυαστικά espresso, αλλά με τον ελληνικό τρόπο!
Γίναμε αχώριστοι. Τόσο που τα Σαββατοκύριακα πηγαίναμε οικογενειακά ταξίδια στα περίχωρα της Νάπολης, στο Pozzuoli, στην Πομποιία και βέβαια στην Ischia, στα θερμά λουτρά, γιατί πίστευε ότι οι Θέρμες κάνουν καλό στην υγεία!
Τα Χριστούγεννα του 1984 τα γιορτάσαμε στο σπίτι της Anna, στην Piazza Leonardo στην Avvocata, δίπλα στο Vomero. Να σημειώσω εδώ, για όσους δεν γνωρίζουν, ότι στην Ιταλία η γιορτή των παιδιών είναι τα Θεοφάνεια. Το βράδυ των Θεοφανείων είναι που η καλή γριά Befana (μάλλον από παραφθορά του Epifania = Θεοφάνεια) δίνει τα δώρα στα παιδιά. Εκείνη τη χρονιά, η οικογένεια του Marcello αυτοσχεδίασε και τα παιδιά μας πήραν τα δώρα τους από τον Άη-Βασίλη την ημέρα των Χριστουγέννων. Τον ρόλο του Άη-Βασίλη τον έπαιξε με μεγάλη επιτυχία ο νεαρός Gianfranco Siani, ένα γλυκό παιδί εικοσιπέντε χρονών, δημοσιογράφος, με σπουδές κοινωνιολογίας, ελαφρώς επαναστάτης (αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία). Ήταν τέτοια η επιτυχία της μεταμφίεσης, που ο γιός μου, στα έξη τότε, ο τέλειος “άπιστος Θωμάς”, το πίστεψε και προσπαθούσε να καταλάβει όλη νύχτα πως είναι δυνατόν ο Άγιος Βασίλης να μιλάει ελληνικά στην Ελλάδα και ιταλικά στην Ιταλία! Ο Άγιος μοίρασε με κάθε επισημότητα τα δώρα του και έπιασε κουβέντα με τα παιδιά. Τα δικά μου, την Ελένη και τον Γιάννη και τα παιδιά των Marinelli, την Monica, τον Marco και την αγαπημένη του πατέρα της, την γλυκιά δίχρονη Maria-Claudia.
Με τον Marcello πήγαμε σε πολλές ΝΑΤΟϊκές επιθεωρήσεις μαζί και συζητήσαμε επί ώρες για τα ελληνοτουρκικά˙ στην αρχή δεν συμφωνούσαμε. Βλέποντας τους Τούρκους αξιωματικούς στο ΝΑΤΟ, σοβαρούς, μαζεμένους και ευγενείς, ο Marcello πίστεψε ότι έμοιαζαν με εμάς τους Ευρωπαίους και ότι η ένταση μεταξύ μας είχε “αταβιστικές”, όπως έλεγε, ρίζες. Προσπάθησα να του εξηγήσω, εξιστορώντας του τα Σεπτεμβριανά του ‘55, που ήταν σχετικά πρόσφατα, χωρίς επιτυχία. Ήρθε όμως το “πλήρωμα του χρόνου” και ο Marcello πήγε για επιθεώρηση στην Τουρκία˙ χωρίς εμένα βέβαια, μια και οι Τούρκοι δεν μας ήθελαν σαν επιθεωρητές στη χώρα τους. Όταν γύρισε ήταν σκεπτικός και δεν ήθελε να μιλήσει για την εμπειρία του. Μου είπε μόνο ότι είχα δίκιο˙ οι Τούρκοι ήταν βάρβαροι. Χρειάστηκε μια εβδομάδα πιέσεων για να μου πει τί είδε στην Τουρκία. Θα διηγηθώ ένα μόνο από τα περιστατικά που του έκαναν εντύπωση.
Ο Τούρκος οικοδεσπότης τους, τρόπον τινά, ήταν ένας υπερόπτης Αντισμήναρχος από το AFSOUTH. Στην Άγκυρα τους πήγε για γεύμα στην λέσχη αξιωματικών. Το κτίριο ήταν επιβλητικό, επισκίαζε όλα τα άλλα κτίσματα στην περιοχή. Το εσωτερικό του ήταν εξίσου εντυπωσιακό. Παχιά χαλιά, βαριές κουρτίνες, τεράστια πορτρέτα κρέμονταν στους τοίχους. Οι σερβιτόροι με λιβρέες. Αυτοκρατορική ατμόσφαιρα! Ο φίλος μου παρήγγειλε παστίτσιο, ότι πιό κοντινό στην αγαπημένη του μακαρονάδα! Καθώς ο σερβιτόρος τοποθετούσε το πιάτο στο τραπέζι, η μία γωνία του παστίτσιου “έσπασε” και χύθηκε στο πιάτο. Ο Τούρκος Αντισμήναρχος έγινε έξαλλος, σηκώθηκε όρθιος και άρχισε να φωνάζει στη γλώσσα του και χαστούκισε δυό φορές στο πρόσωπο τον σερβιτόρο μπροστά σε όλη την τραπεζαρία. Ο δίσκος έπεσε από τα χέρια του σερβιτόρου στο πάτωμα. Ο Marcello μπήκε στη μέση προσπαθώντας να “μαλακώσει” τα πράγματα, οπότε ο Αντισμήναρχος γύρισε και σε επιτακτικό ύφος του είπε να κάτσει κάτω και να μην ανακατεύεται˙ “κουμάντο” να κάνει στη χώρα του! Από εκείνη τη στιγμή ο Marcello όχι μόνο πίστεψε αυτά που του είχα πει για τους Τούρκους, αλλά έβγαλε και το δικό του συμπέρασμα: Οι Τούρκοι είναι βάρβαροι! Πάει και τέλειωσε!
Ο Marcello ήταν από το Lecce. Εκείνη την πόλη στη Νότια Ιταλία στις παρυφές της “Magna Grecia”. Η μητέρα του μια αρχόντισσα, ήταν περήφανη για τα αρχαία ελληνικά ερείπια στην πόλη που γεννήθηκε και με δέχτηκε σαν παιδί της. Εξαιρετική μαγείρισσα, μας φίλευε τη χειροποίητη pasta της από χοντρό σιμιγδάλι που σου χάιδευε τη γλώσσα και καυτερές σάλτσες που σου ξυπνούσαν τους γευστικούς κάλυκες! Μια πανδαισία!
Αρχιτέκτονας με πτυχίο ο Marcello, είχε την τύχη να βρεθεί στη Napoli όταν βγήκε ο νόμος για τακτοποίηση των αυθαιρέτων της πόλης το 1985. Έβγαλε αρκετά χρήματα τότε, δουλεύοντας εντατικά, ακόμη και κρυφά, στο γραφείο του στο Airsouth.
Όταν γύρισα στην Ελλάδα, κρατήσαμε επαφή από την αρχή, πρώτα με το τηλέφωνο και αργότερα, όταν εμφανίστηκε το Facebook και μέσα από αυτό. Μιλούσαμε στο τηλέφωνο δυό – τρεις φορές το χρόνο. Έτσι έμαθα πως χώρισε με την Anna το 1993 αφήνοντάς την στην πατρίδα της τη Napoli, ενώ αυτός μετακόμισε μόνιμα στο Lecce και αφιερώθηκε αποκλειστικά με την Αρχιτεκτονική, σαν επάγγελμα και σαν τέχνη. Έμαθα για τους γάμους των παιδιών του, για τη γέννηση των εγγονών του.
Τελευταία φορά, επικοινωνήσαμε τον περασμένο Μάρτιο. Φαινόταν κουρασμένος και σαν να μην ήθελε να αφήσει το τηλέφωνο. Του υποσχέθηκα ότι την πρώτη φορά που θα πήγαινα στην Padova, στην κόρη μου, θα ξέκλεβα ένα Σαββατοκύριακο για να κατέβω στο Lecce να τα πούμε από κοντά. Μου απάντησε με μια ελαφρά ειρωνεία˙ Η Padova, μου είπε, πέφτει κομμάτι μακρυά.
Την τελευταία εβδομάδα του Αυγούστου, η μικρούλα Maria – Claudia, γυναίκα σαρανταενός χρόνων πιά, που τώρα περπατά και τρίζει η γή, με τα μαλλιά εβένινα και λιπόσαρκη σαν τον πατέρα της, κατάμαυρη από τον ήλιο, ίσως και από μια ιδέα DNA κάποιου μακρινού Μαυριτανού προγόνου, με ενημέρωσε πως ο πατέρας της, ο Marcello Marinelli, στις 17 Αυγούστου, μπαρκάρισε στη μαύρη σκούνα και τράβηξε για τις θάλασσες απ’ όπου κανείς δεν γύρισε ποτέ για να τις περιγράψει.
Τον φαντάζομαι εκεί επάνω στο σκοτεινό καράβι, να μου κουνάει το χέρι από την κουπαστή, με εκείνο το φαρδύ, ειρωνικό του χαμόγελο, με τα χείλια του να σχηματίζουν, αθόρυβα πιά, τη φράση, “εγώ σου τό ‘πα!”˙ γιατί οι υποσχέσεις των ανθρώπων είναι σαν τα κύματα της απέραντης θάλασσας της λησμονιάς, που πάνω τους γλιστράει εκείνη η σκούνα.
Να πας στο καλό φίλε μου. Σε ξεπροβοδίζω με τον Bocelli να τραγουδάει “E chiove” (και βρέχει). Τρατάρω τη μάνα γή που σε σκέπασε, με δυό αλμυρά δάκρυα και ένα ρακοπότηρο grappa, για να σε αγκαλιάσει στοργικά˙ και σου υπόσχομαι, στ’ αλήθεια αυτή τη φορά, ότι μόλις η μοίρα μου το αποφασίσει, θα έρθω να σε βρω, να συνεχίσουμε το ταξίδι μαζί, πίνοντας espresso alla Greca, corretto με grappa˙ γελώντας με τα καμώματα των Ιταλών έξω από τα μπαρ!. Μόνο που, να με συμπαθάς, αλλά θα περιμένεις λίγο. Έχω κάποιους λογαριασμούς σε εκκρεμότητα ακόμη, εδώ κάτω.
(και γιατί, ως η του Θησέως Ναυς,τα αεροσκάφη ποτέ δεν “παλιώνουν”!)
Πρόλογος. Εμφανίστηκε, τα τελευταία χρόνια, μια “θεωρία” που μπορεί να συνοψιστεί στην πρόταση : “τα αεροσκάφη πέφτουν γιατί είναι παλιά”. Το συγκεκριμένο απόφθεγμα διακινείται, στα ΜΜΕ και τα ΜΚΔ, από διάφορους κύκλους, συνήθως κομματικούς και δημοσιογραφικούς, αλλά και από άλλους, που δεν είναι εύκολο να προσδιοριστούν, ενδεχομένως ύποπτους. Η “θεωρία” αυτή έχει δυστυχώς αποκτήσει οπαδούς, οι οποίοι, είτε επειδή πρόσκεινται σε συγκεκριμένα κόμματα και πιστεύουν ότι έτσι κάνουν αντιπολίτευση στην κυβέρνηση, είτε από άγνοια, ή ακόμη και από αφέλεια την ενστερνίζονται και την διαδίδουν. Το πράγμα θα ήταν απλώς αστείο, αλλά φαίνεται ότι ένα σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού έχει αρχίσει να την πιστεύει, και μάλιστα ακόμη και κάποια άτομα που πρόσκεινται στις Ένοπλες Δυνάμεις (ΕΔ), πράγμα που μπορεί να επηρεάσει την εμπιστοσύνη των πολιτών στην πολιτική και την στρατιωτική ηγεσία της χώρας, στις αεροπορικές μεταφορές και ιδιαίτερα στην ικανότητα της Πολεμικής Αεροπορίας (ΠΑ) να αντιμετωπίσει την απειλή.
Εισαγωγή. Η θεωρία αυτή είναι λανθασμένη και οι περισσότεροι φτάνουν να την πιστεύουν γιατί η γνώση τους όσον αφορά την συντήρηση μηχανημάτων, περιορίζεται στην εμπειρία τους με τις οικιακές τους συσκευές, και κυρίως στην εμπειρία τους με τα ιδιωτικά τους αυτοκίνητα.
Θα ήταν εύκολο βέβαια να καταλάβει κανείς, ότι η συντήρηση των αεροσκαφών δεν μπορεί να είναι παρόμοια με την συντήρηση των αυτοκινήτων, καθώς ο χειριστής ενός αεροσκάφους δεν μπορεί να σταματήσει στο βενζινάδικο της γειτονιάς αν “μείνει από βενζίνη”, ούτε να πάει στον μάστρο-Γιάννη στην επόμενη γωνία αν του στραγγίξουν τα υγρά των φρένων, ή του καεί η φλάντζα!
Η συντήρηση των αεροσκαφών, αντιθέτως, είναι εξαιρετικά εξεζητημένη υπόθεση και έχει διαμορφωθεί στην σύγχρονη μορφή της από μελέτες, εμπειρία και προσπάθειες στην πάροδο πολλών δεκαετιών.
Σκοπός της ανάλυσης αυτής δεν είναι να μεταπείσω τους ιδεοληπτικούς και τους φανατισμένους. Κάτι τέτοιο θα ήταν αδύνατο. Ο σκοπός μου είναι να προσεγγίσω αυτούς που έχουν παρασυρθεί από άγνοια και που πιστεύω ότι είναι οι περισσότεροι και οι οποίοι θεώρησαν φυσιολογικό ότι τα αεροσκάφη πρέπει να αντικαθίστανται συνεχώς με καινούρια, ειδάλλως κινδυνεύει η ασφάλεια των πτήσεων.
Σημειώνω ιδιαίτερα και προς άρσιν παρεξηγήσεων, ότι η πιό κάτω ανάλυση ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΡΡΗΤΗ, σε κανένα της σημείο. Επίσης στην ανάπτυξή της αποφεύγω τα μαθηματικά και το τυπικό τους, καθώς και τους επαγγελματικούς όρους, ώστε η ουσία να γίνει κατανοητή από όσο το δυνατόν περισσότερους αναγνώστες. Πάντως, κάποια αναφορά σε στατιστικά στοιχεία και η παρουσίασή τους σχηματικά, είναι απαραίτητη γιατί αλλιώς η συζήτησή μας δεν θα μπορούσε να προχωρήσει.
Η συχνότητα βλαβών. Η συχνότητα βλαβών των στοιχείων μιας μηχανής ή ενός μηχανισμού, ή και η συχνότητα βλαβών ενός ολόκληρου μηχανολογικού συστήματος, έχει βρεθεί από χιλιάδες χιλιάδων πειράματα, ότι ακολουθεί ένα συγκεκριμένο μοτίβο, παρόμοιο σε κάθε περίπτωση. Το μοτίβο αυτό έχει ως εξής : Πολλές βλάβες εμφανίζονται στην έναρξη της επιχειρησιακής ζωής των μηχανημάτων, στην συνέχεια παρατηρείται μία μακρά περίοδος ηρεμίας όπου οι βλάβες είναι τυχαίες και ελάχιστες, και τέλος, πάλι παρουσιάζεται μία έξαρση των βλαβών στο τέλος της χρήσιμης επιχειρησιακής λειτουργίας τους. Το μοτίβο αυτό παρουσιάζεται σχηματικά (Σχήμα 1) παρακάτω, όπου και σημειώνονται καθαρά οι τρείς χαρακτηριστικές αυτές περίοδοι. Η καμπύλη ονομάζεται “η καμπύλη της μπανιέρας” λόγω του σχήματός της, ή του Weibull, από τον μαθηματικό που κυρίως την ανέλυσε.
Θα προσέξετε ότι η αρχική περίοδος υψηλού ρυθμού βλαβών ονομάζεται “Περίοδος Νηπιακής Θνησιμότητας” και αντιστοίχως, η περίοδος υψηλού ρυθμού βλαβών στο τέλος της ζωής ενός μηχανήματος, ονομάζεται “Περίοδος Γεροντικής Θνησιμότητας”. Αυτό συμβαίνει γιατί στις αρχές της δεκαετίας του ‘40 που οι μηχανικοί άρχισαν να ασχολούνται σοβαρά με τις βλάβες των μηχανημάτων, η πιθανοθεωρία της θνησιμότητας των ανθρώπινων πληθυσμών είχε ήδη ωριμάσει, οπότε το σχετικό μαθηματικό πρότυπο που αφορούσε τους ανθρώπινους πληθυσμούς χρησιμοποιήθηκε με μικρές μόνο τροποποιήσεις αυτούσιο, με αποτέλεσμα πολλοί όροι από το ένα πεδίο έρευνας, να μετακυληθούν στο άλλο.
Φιλοσοφία Συντήρησης. Η “φιλοσοφία της Συντήρησης”, ο τρόπος δηλαδή που αντιμετωπίζονται οι βλάβες, η εξασφάλιση ανταλλακτικών, η επισκευαστική και η προληπτική συντήρηση για τα κοινά, καθημερινά μηχανήματα είναι απλή. Λειτουργούμε για παράδειγμα το αυτοκίνητό μας συμπληρώνοντας βενζίνη κάθε τόσο, κάνουμε μια μικρή περιοδική προληπτική συντήρηση μια φορά το χρόνο για να τσεκάρουμε φίλτρα, φρένα και διάφορα υγρά (μάλιστα χαριτολογώντας το λέμε “αλλάζουμε λάδια -ξίδια”), προσέχουμε την κατάσταση των ελαστικών και όσο για τις βλάβες, αυτές τις αφήνουμε να εκδηλωθούν όποτε τους καπνίσει και ασχολούμαστε μαζί τους μόνο όταν μας ανησυχήσουν. Λογική αυτή η αντιμετώπιση καθώς, στατιστικά, μια βλάβη στο έδαφος σπάνια σημαίνει δυστύχημα ή έστω σοβαρό ατύχημα. Επόμενο είναι ότι με αυτή την αντιμετώπιση, το αυτοκίνητό μας κάποια στιγμή θα παλιώσει (θα φτάσει στην “γεροντική περίοδο” της ζωής του δηλαδή), οι βλάβες θα γίνουν ανεξέλεγκτες και θα αναγκαστούμε να το αλλάξουμε.
Παρόμοια φιλοσοφία όμως δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε ιπτάμενα μέσα γιατί μια τυχαία βλάβη μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια ζωών και καταστροφή σημαντικών περιουσιακών στοιχείων. Η αγωνία μας λοιπόν στην Αεροπορία είναι να “προλάβουμε” την βλάβη προτού αυτή εκδηλωθεί. Για να γίνει αυτό, το μέλημά μας είναι να αντικαταστήσουμε ένα στοιχείο πριν από την έξαρση των βλαβών της περιόδου της γεροντικής του θνησιμότητας.
Γλαφυρά αυτό φαίνεται στο παρακάτω σχήμα (Σχήμα 2):
Το να βρεθεί το ιδανικό χρονικό σημείο αντικατάστασης κάποιου υλικού, για αρκετά χρόνια απασχολούσε κυρίως τον κατασκευαστή, του οποίου επιβάλλεται ακόμη και σήμερα σαν συμβατική του υποχρέωση. Αυτός όφειλε και οφείλει να πληροφορήσει τους χρήστες για το πότε πρέπει να γίνει μια αντικατάσταση και σε ποιό υλικό, αλλά και πότε πρέπει να γίνει μια επιθεώρηση και που. Ο χρήστης οργανώνει την προληπτική του συντήρηση ώστε να είναι συμβατή με τις οδηγίες του κατασκευαστή, αλλά και ενδεχομένως να τις τροποποιεί, με βάση την εμπειρία του, ενημερώνοντας τον κατασκευαστή. Οι πληροφορίες που συγκεντρώνει ο κατασκευαστής με τον τρόπο αυτό χρησιμοποιούνται για την βελτίωση των οδηγιών του, οι οποίες στην συνέχεια κοινοποιούνται και στους υπόλοιπους χρήστες του ίδιου συστήματος σε έναν αέναο κύκλο πληροφόρησης.
Εννοείται ότι τα στοιχεία που συγκεντρώνονται είναι στατιστικά και υπάρχουν περιθώρια λάθους. Το ζητούμενο είναι να βρεθεί η καλύτερη σχέση μεταξύ ασφάλειας και κόστους. Για τον λόγο αυτό, τις τελευταίες δεκαετίες εφαρμόζονται και νέες μέθοδοι, όπου ο χρήστης αναλαμβάνει κύριο ρόλο και η κατάσταση των υλικών ελέγχεται καλύτερα, ώστε οι αντικαταστάσεις είναι πιό στοχευμένες. Σύμφωνα με τις μεθόδους αυτές, ευαίσθητα σημεία των μηχανών, μηχανισμοί ή και δομικά στοιχεία, παρακολουθούνται με ειδικούς αισθητήρες οι οποίοι καταγράφουν θερμοκρασιακές μεταβολές, κραδασμούς και επιταχύνσεις τουλάχιστον. Τα στοιχεία αυτά αναλύονται με ειδικά προγράμματα και μας καθοδηγούν στο ποιά στοιχεία απαιτούν αντικατάσταση και πότε ακριβώς.
Οι συνηθισμένες επιθεωρήσεις και αντικαταστάσεις ανάγονται και εφαρμόζονται σε ορισμένο χρόνο, ή σε μονάδες μέτρησης (που τελικά ανάγονται με την σειρά τους σε χρόνο), όπως ώρες πτήσεως, ώρες λειτουργίας του κινητήρα, κύκλοι λειτουργίας και τα παρόμοια. Το ζητούμενο είναι, όλα τα υλικά και στοιχεία να απομακρύνονται προτού να παρουσιάσουν βλάβη και να αντικαθίστανται με καινούρια. Με τον τρόπο αυτό τα υλικά είναι πάντα καινούρια ή σχεδόν καινούρια και συνεπώς αξιόπιστα. Το αποτέλεσμα είναι ότι η ΓΕΡΟΝΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΛΟΚΛΗΡΟΥ και εν προκειμένω του ΑΕΡΟΣΚΑΦΟΥΣ, συνεχώς να απομακρύνεται, ώστε τελικά να μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι τα αεροσκάφη δεν πέφτουν γιατί είναι παλιά!!! Η διαδικασία αυτή φαίνεται σχηματικά πιό κάτω (Σχήμα 3).
Επίλογος. Αφού εξήγησα ότι τα αεροσκάφη “δεν τα σκοτώνουμε επειδή γερνάνε”, εύλογα δημιουργείται η απορία “Και καλά, πότε πρέπει να αποσύρουμε ένα αεροσκάφος παλαιού τύπου και να το αντικαταστήσουμε με κάτι πιό σύγχρονο;”. Η απάντηση δεν είναι μονοσήμαντη και η απόφαση λαμβάνεται μετά από μελέτη και ανάλυση πολλών στοιχείων. Γενικά λόγοι για την απόσυρση ενός αεροσκάφους μπορεί να είναι οι εξής:
–> Οι επιχειρησιακές δυνατότητες της δικής μας ΠΑ υπολείπονται των δυνατοτήτων του οποιουδήποτε θεωρούμε αντίπαλο.
–> Η υποστήριξη ενός τύπου αεροσκάφους γίνεται εξαιρετικά δαπανηρή και χρονοβόρα, χωρίς να φαίνεται στον ορίζοντα δυνατότητα βελτίωσης.
–> Το Δόγμα χρησιμοποίησης των αεροναυτικών δυνάμεων άλλαξε.
–> Η εμφάνιση ενός επαναστατικού νέου τύπου όπλου που επαναπροσδιορίζει τις επιχειρησιακές απαιτήσεις.
Δημήτριος Κατελούζος
Αύγουστος 2023
Υστερόγραφο :
Σε δεύτερο χρόνο, σκέφτηκα ότι χρωστώ μια εξήγηση! Ποιό ήταν το καράβι του Θησέα και τι σχέση έχει με την συντήρηση των σύγχρονων αεροσκαφών; Η απάντηση εδώ:
Σε περίπτωση τέλος, που κάποιος θέλει να ασχοληθεί παραπάνω με το μαθηματικό μοντέλο, μπορεί να ξεκινήσει διαβάζοντας τη σχετική παρουσίασή μου του 2017 με θέμα Αξιοπιστία – Συντηρησιμότητα – Διαθεσιμότητα (Δεξιό Click και άνοιγμα σε νέα καρτέλα):
Ένα από τα πιό χαρακτηριστικά αεροσκάφη του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου ήταν το γερμανικό JU-87, το γνωστό μας βομβαρδιστικό καθέτου εφορμήσεως STUKA! Το αεροσκάφος αυτό κυριάρχησε στους αιθέρες της Ευρώπης στο τέλος της δεκαετίας του ‘30 και τις αρχές της δεκαετίας του ‘40. Επιχείρησε σε όλα τα μέτωπα του πολέμου με μεγάλη επιτυχία και ήταν ο φόβος και ο τρόμος των στρατευμάτων εδάφους, τόσο για την ακρίβεια της βολής του όσο και για την ανατριχιαστική του σειρήνα που είχε τοποθετηθεί επίτηδες για να φέρνει τον πανικό στους στρατιώτες.
Παρά την αδιαμφισβήτητη αποτελεσματικότητά του, το JU-87 είχε σοβαρά μειονεκτήματα που απεδείχθησαν μοιραία κατά την διάρκεια της “Μάχης της Αγγλίας”! Το αεροσκάφος ήταν εξαιρετικά αργό, δεν διέθετε καμμιά προστασία και όταν εκτελούσε βύθιση για να αφήσει τις βόμβες του δεν είχε δυνατότητα ελιγμών, χαρακτηριστικά που το έκαναν εξαιρετικά ευάλωτο στις επιθέσεις των καταδιωκτικών.
Η κατασκευάστρια του αεροσκάφους Junkers ανέλαβε το έργο της ανάπτυξης ενός αεροσκάφους καθέτου εφορμήσεως που να έχει την αποτελεσματικότητα του Ju-87 χωρίς όμως τα μειονεκτήματά του. Το πρωτότυπο που σχεδιάστηκε για να το αντικαταστήσει, ονομάστηκε JU-187. Η νέα κατασκευή θα είχε πλήρωμα δύο ατόμων με πρυμναίο πυροβόλο˙ η καμπίνα θα ήταν τοποθετημένη περίπου στο μέσον της ατράκτου με το πλήρωμα να κάθεται πλάτη με πλάτη. Το αεροσκάφος θα διατηρούσε την δίεδρη μορφή των πτερύγων του Ju-87 με εκπέτασμα 60 ποδών, αλλά η “μύτη” του αεροσκάφους θα ήταν χαρακτηριστικά κεκλιμένη προς τα εμπρός, ώστε να προσφέρει καλύτερη θέα στον χειριστή. Το αεροσκάφος θα έφερε τον δωδεκακύλινδρο κινητήρα Junkers Jumo 213A 1776 Ίππων, που ήδη χρησιμοποιείτο στα καταδιωκτικά Focke-Wulf FW-190 και τα βομβαρδιστικά Junkers JU-88, ο οποίος θα κινούσε τρίκωπη έλικα.
Το χαρακτηριστικό που το έκανε ιδιαίτερο ήταν το ουραίο σταθερό. Στο έδαφος το ουραίο βρισκόταν στην άνω πλευρά της ατράκτου όπως συνηθίζεται και το αεροσκάφος θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητο. Όταν όμως μετά την απογείωση, τα σκέλη του αεροσκάφους “ανέβαιναν” το ουραίο σταθερό (που καθόλου σταθερό δεν ήταν!) κατέβαινε συγχρόνως προς το κάτω μέρος της ατράκτου!
Τα Γενικά χαρακτηριστικά του JU-187 (σε παρένθεση για το JU-87) :
Πλήρωμα : 2 (2)
Μήκος: 11,8 μέτρα (11,8)
Εκπέτασμα: 18,06 μέτρα (18,06)
Ύψος: 3,9 μέτρα (3,9)
Κινητήρας: × Junkers Jumo 213A V-12 υδρόψυκτη, 1324 kW – 1750 PS στην απογείωση, 1100 kW στα 18.500 πόδια.
Έλικα: Τρίκωπη σταθεράς ταχύτητας (η ίδια).
Μέγιστη ταχύτητα: 400 km/h – 220 knots (400 km/h)
Μέγιστο Ύψος: 24.606 πόδια
Εμβέλεια: 3241 ΝΜ
Πολυβόλα: * 2 × 20 mmMG 151/20 πυροβόλα στις ρίζες των πτερύγων (τα ίδια)
Βόμβες: * 1 × 1000 kg ή 500 kg βόμβα σε εσοχή της ατράκτου.
Το πρόγραμμα εγκαταλείφθηκε το 1943, λόγω άλλων προτεραιοτήτων.
Ο Απρίλιος του 1967 μας βρήκε Δευτεροετείς στην Σχολή Ικάρων. Ξημερώματα της 21ης, τέσσερις η ώρα το πρωί, χτυπά συναγερμός. Σηκωνόμαστε αγουροξυπνημένοι! Κανείς δεν περίμενε άσκηση εκείνη την ημέρα και τρέχουμε να ετοιμαστούμε νευριασμένοι και ράθυμοι. Η έκπληξη μας μεγάλη καθώς ακούμε κάποιον να φωνάζει ότι δεν είναι άσκηση αλλά κανονικός συναγερμός. Αυτό μας βάζει φωτιά. Τρέχουμε στα χαρακώματα του βόρειου μέρους με περισφύρια, κράνη, όπλα και σφαίρες. Πιστεύουμε πως κάτι συνέβη με τους Τούρκους.
Ο Σμηναγός Χρονέας και ο Υποσμηναγός Κολατάκος, ελαφρύ νάναι το χώμα που τους σκεπάζει, περνούν να μας επιθεωρήσουν. Τους ρωτάμε όλο αγωνία τί γίνεται. Μας απαντούν αόριστα ότι δεν ξέρουν. Άκουσαν, ότι έγινε επανάσταση από το ΚΚΕ, αλλά τους φαινόταν τραβηγμένο. Εν πάσει περιπτώσει, οι διαταγές, μας ενημερώνουν, είναι να χτυπήσουμε ότι κινηθεί μπροστά σας, ακόμη κι’ αν γνωρίζει το σύνθημα της ημέρας!
Παγωμάρα! Ο συμμαθητής μου από δίπλα ανάβει τσιγάρο και ξαπλώνει πίσω. Αρχίζει την αμπελοφιλοσοφία:
“Δηλαδή ρε Τζίμυ”, με ρωτάει ρητορικά, “αυτοί που θα έρθουν μπροστά μας θα είναι Έλληνες; Θα χύσουμε αίμα ελληνικό;”
“Άσε μας βρε μάστορα!” του απαντώ. “Αν κάποιος φανεί εδώ μπροστά πρώτα θα τον βαρέσω και μετά θα του ζητήσω ταυτότητα! Και σε συμβουλεύω να κάνεις το ίδιο! Και σβήσε το ρημάδι το τσιγάρο γιατί κάτι έχει πάρει τ’ αυτί μου για τ’ αναμμένα τσιγάρα στα χαρακώματα!”
“Σαν να έχεις δίκιο μου απαντά”. Σβήνει το τσιγάρο στα γρήγορα και γυρίζει στην θέση του. Βυθισμένοι στις σκέψεις μας, απομένουμε με γουρλωμένα τα μάτια μήπως και δούμε καμμιά κίνηση στους απέναντι θάμνους, μέχρι που ο ήλιος ανέβηκε αρκετά πάνω από τον ορίζοντα.
Αργότερα ακούμε από φήμες ότι την επανάσταση την έκανε ο Στρατός! Ότι έγιναν μάχες στην Τανάγρα μεταξύ Στρατού και Αεροπορίας! Απομονωμένοι στο Τατόι, αδύνατο να καταλάβεις τί είναι αλήθεια και τί Ράδιο Αρβύλα. Τα πραγματικά περιστατικά θα τα μάθουμε αργότερα.
Περνούν πολλές μέρες και έχω μια παράξενη αίσθηση σαν από στάχτη στο στόμα.
<————————————————————————->
Ο φίλος μου ο Τάκης, Θεός σχωρέστον, δούλευε εκείνη την περίοδο σχεδιαστής στην ΙΖΟΛΑ. Σηκωνόταν το πρωί και έτρεχε να προλάβει ένα λεωφορείο που περνούσε από την Φιλολάου στον Άγιο Αρτέμιο, στις έξη. Έτσι και τον έβρισκες εκείνη την ώρα στο δρόμο καλύτερα να μην τον καλημέριζες. Στην καλύτερη περίπτωση θα εισέπραττες ένα απροσδιόριστο μουγκρητό, στην χειρότερη μια “Χριστοπαναγία”! Το μάτι του άνοιγε στο γραφείο μετά από μια κούπα φραπέ. Κάθε πρωϊ στο σπίτι του η ίδια σκηνή, πάλι και πάλι! Όσο ντυνόταν, η μάννα του η κυρία Μαρίνα, γλυκιά γυναίκα, του ετοίμαζε ένα σάντουιτς για να το πάρει μαζί του. Ο Τάκης την έλουζε με ότι κοσμητικό του βρισκόταν και την άφηνε σύξυλη με το σάντουιτς στο χέρι!
Εκείνη την ημέρα, 21 Απριλίου, σηκώνεται αργοπορημένος ως συνήθως, ετοιμάζεται στα γρήγορα και τρέχει στο δρόμο κρατώντας την τσάντα του με το ένα χέρι και προσπαθώντας με ακροβατικά να φορέσει το σακάκι του τρέχοντας στον δρόμο! Η κυρία Μαρίνα κάτι του φωνάζει από μέσα από το σπίτι, εκείνος της απαντάει “Φάτο εσύ!”. Εκείνη επιμένει και τρέχει από πίσω του φωνάζοντας κάτι για επανάσταση! ‘Άει παράτα με!”, ο Τάκης! Τρέχοντας με το ένα μανίκι να αιωρείται γυρίζει την γωνία του δρόμου και πέφτει επάνω σε δύο αστυφύλακες που κάνουν περίπολο! “Που πάτε έτσι βιαστικός κύριε;” τον ρωτάει ο ένας! “Στη .. στη δουλειά μου!” απαντά ο Τάκης! “Μα δεν ακούσατε το ραδιόφωνο;” επιμένει ο αστυφύλακας. Εκείνη την στιγμή η κυρία Μαρίνα στρίβει το στενό και παραλίγο να λιποθυμήσει! Βλέπει τον γιό της με δυό αστυφύλακες και νομίζει ότι τον έχουν συλλάβει. “Όχι, όχι” φωνάζει στους αστυφύλακες “το παιδί δεν ξέρει τίποτα!”. Ο ένας αστυφύλακας καταλαβαίνει και του λέει γελώντας: “Μα καλά ραδιόφωνο δεν ακούς! Τουλάχιστον δεν ακούς την μάνα σου; Άμε στο σπίτι σου και φάε το αβγό σου!»”
Γυρίζουν στο σπίτι. Η κυρία Μαρίνα ανακουφισμένη.
Πιστεύω εκείνη την ημέρα ο φίλος μου ο Τάκης θα έφαγε μέχρι και πέντε σάντουιτς! Αναγκαστικά!
Ήρθε πάλι η Μεγάλη ‘βδομάδα, με την Παρασκευή της, που το δράμα του Χριστού κορυφώνεται. Το σκηνικό συμπληρώνεται με τις καμπάνες, τις ψαλμωδίες, τα λιβάνια, το “Ὦ γλυκὺ μου ἔαρ”· τις ευωδιές της άνοιξης που δεν μπορεί πιά να κρυφτεί. Η άνοιξη μας έρχεται και πάλι, πάνω στο ανθισμένο της άρμα, και περιμένουμε με τα μάτια της ψυχής τον Χριστό να ανέβει στους ουρανούς και την Περσεφόνη να ξεφύγει από τον Άδη, όπως κάθε χρόνο.
Μια γλυκειά θλίψη πλανιέται. Οπτασίες αγαπημένων προσώπων που μας άφησαν χρόνους, περνάν’ διακριτικά από τις σκιές. Θυμάμαι την γιαγιά μου, τη συχωρεμένη την κυρά Κατίνα, που κάθε Μεγάλη Παρασκευή, μικρό παιδί, με έπαιρνε και με γύριζε στους επιτάφιους της περιοχής, για να δούμε ποιός είναι ο πιό καλοφτιαγμένος˙ κάτι σαν καλλιστεία επιταφίων δηλαδή. Να κάπου εκεί και ο φίλος του πατέρα μου ο “θείος” Κώστας ο “Αιγυπτιώτης”˙ γλυκός άνθρωπος, μοναχικός, λιγομίλητος. Άνοιξη πέθανε κι` αυτός.
Από παληά, την Μεγάλη Βδομάδα η μελαγχολία με κατακλύζει και διαβάζω Καβάφη.
Έτσι και ‘φέτος, όπως συνήθως…
“Αυτές τις μέρες διάβαζα δημοτικά τραγούδια,
για τ`άθλα των κλεφτών και τους πολέμους,
πράγματα συμπαθητικά δικά μας, γραικικά.”
και ένοιωσα εθνική υπερηφάνεια καθώς μου φάνηκε πως άκουσα την φωνή του Κολοκοτρώνη να δίνει διαταγές με την τραχειά αρβανίτικη προφορά του.
Μα όχι για πολύ, γιατί η επόμενη στροφή με προσγείωσε:
“Διάβαζα και τα πένθιμα για το χαμό της Πόλης,
‘Πήραν την Πόλη, πήραν την· πήραν την Σαλονίκη”
Αλήθεια, ποτέ πριν δεν το ‘χα σκεφτεί· γιατί δηλαδή οι συμπατριώτες μου, σ`όλη την επικράτεια, θυμούνται πάντα χρόνο με το χρόνο πότε οι Οθωμανοί πάτησαν την Βασιλεύουσα και το μνημονεύουν, αλλά ποτέ κανείς δεν μιλάει για την Θεσσαλονίκη, αν και οι δύο συμφορές, Ὰνοιξη πέφτουν (Θεσσαλονίκη : 29 Μαρτίου 1430). Την απάντηση την δίνει ο ίδιος λίγο παρακάτω:
“Όμως απ`τ`άλλα πιό πολύ με άγγιξε το άσμα
το Τραπεζούντιον, με την παράξενή του γλώσσα
και με τη λύπη των Γραικών των μακρινών εκείνων
που ίσως όλο πίστευαν πως θα σωθούμε ακόμη.”
Η πτώση της Θεσσαλονίκης σημαίνει το τέλος των φαντασιώσεων· την συνειδητοποίηση ότι όλα τέλειωσαν. Η υπέρμαχος στρατηγός εγκατέλειψε το λαό της. Η πτώση της αυτοκρατορίας έρχεται. Η Κωνσταντινούπολη, όταν πατιέται, πέφτει σαν φρούτο σαπισμένο· το αναπόφευκτο έχει γραφτεί 23 χρόνια πριν. Γι`αυτό η πτώση της Σαλονίκης πονάει πολύ. Καλύτερα να μην μιλάμε γι`αυτήν.
“Σίτ` αναγνώθ` σίτ` ανακλαίγ` σίτ΄ ανακρούγ` την κάρδιαν.
Ν` αοιλλή εμάς, να βάι εμάς, η Ρωμανία πάρθεν.”
Η Ρωμανία! Όταν ήμουνα μικρός, στην γειτονιά που μεγάλωσα, λεγόμαστε Ρωμηοί, και το γένος Ρωμηοσύνη, με ήτα. Το κράτος, ήταν το Ρωμαίικο. Έλληνες έβρισκες στα βιβλία με τους μύθους και τα ηρωικά κατορθώματα του απώτερου παρελθόντος. Ανάμεσά μας περπατούσανε ακόμη άνθρωποι της γενιάς του πατέρα μου, όπως εκείνος ο φίλος του ο κύριος Γιώργος (με ένα επίθετο που τέλειωνε σε -ίδης) που μας έλεγε ιστορίες για το πως τον πήραν από το χωριό του οι Τούρκοι “για αναγκαστική εργασία” και πως ξεπετσωνόντουσαν τα πόδια του ίδιου και των συντρόφων του πάνω στις πέτρες, σε μιά ατέλειωτη πορεία· “-Και γιατί δεν βάζατε τα παπούτσια σας;” πήγα να ρωτήσω μιά μέρα, κι` έφαγα μιά ξανάστροφη απ’ τον πατέρα μου, που είδα τον ουρανό με τ` άστρα…
Είχε και ο πατέρας μου ιστορίες από τη Μικρά Ασία, ιστορίες για το Σαγγάριο, το Εσκί-Σεχήρ, την Κιουτάχεια, το Αφιόν-Καραχισάρ· για τότε που κατέβαινε με τους συντρόφους του το λόφο σαν εφεδρεία και που λίγο προτού φτάσουν για να υποστηρίξουν το μέτωπο, το είδαν να σπάζει˙ την ατέλειωτη φυγή˙ πως κλέβανε κόττες από τα αγροτόσπιτα για να μπορέσουν να κορέσουν την πείνα τους και τους Τσέτες που τους έστηναν καρτέρι μέσα απ’ τα καλαμπόκια. Έλεγε και μια ιστορία για τη Σμύρνη και τους καπνούς που βλέπανε από μακρυά… Δύσκολα πράγματα, ακατανόητα, που σου ξέσκιζαν την καρδιά.
Η Ρωμανία πάρθεν για μια ακόμη φορά το καλοκαίρι εκείνο και εκείνη τη φορά πάρθεν για τα καλά. Πάρθεν απ` τα μυαλά και πήρε τις καρδιές και τις ξερίζωσε.
Κι’ από τότε, σιγά-σιγά, βασανιστικά, χρόνο με το χρόνο, μέρα την ημέρα γινόμαστε όλο και λιγότερο Ρωμηοί, όλο και περισσότερο “Έλληνες”. Μέχρι που στο τέλος οι Ρωμηοί μείνανε θαμμένοι σε κάποιες ιστορίες του Ψαθά· και ο Δημήτριος, ο Αριστοτέλης και ο Αλέξανδρος βγήκαν από τα βιβλία. Τώρα τους λένε Τάκη, Τέλη, Αλέξη και περπατάνε ανάμεσά μας.
Μόνο που τώρα πιά, δεν ξέρουμε ποιοί είμαστε. Την ταυτότητά μας την χάσαμε κάπου στα χωράφια της Μικρασίας:
-Γραικοί δεν είμαστε, έτσι μας λένε οι άλλοι, οι ξένοι. Ντροπιαστικό, αφού έτσι μας είπαν οι Ρωμαίοι. Κι’ ας ήταν που από ‘κείνη την φυλή, τους Γραικούς, βγήκαν οι προ-προπάτορες του Αχιλλέα. Είναι κι` αυτός ο Κολοκοτρώνης που τό ‘λεγε βαριά, σαν βρισιά. Μας θίγει.
-Ρωμηοί δεν θέλουμε να το ακούμε, πονάει. Καλού-κακού το κάναμε Ρωμιοί μήπως και κάποιος πιτσιρικάς κάνει το συνειρμό και ψάξει στο Γκούγκλ κι’ αρχίσει να ρωτάει˙ας έχουμε το κεφάλι μας ήσυχο.
-Έλληνες βέβαια! μα οι γιαγιάδες μας δεν μας φοβίζανε με την Άτη, δεν μας λέγανε παραμύθια με τον Ηρακλή και τον Οδυσσέα. Δεν έχουμε ναούς για τον Δία και την Αθηνά, ο Αχιλλέας είναι ένα πρόσωπο χαμένο μέσα στην αχλή του μύθου. Όμως, όπως μας λέει η Αρβελέρ, κολακευόμαστε να λέμε ότι είμαστε Έλληνες:
«Γιατί οι αρχαίοι Ελληνες και η δημοκρατία τους είναι αναγνωρισμένοι από την οικουμένη όλη. Ενώ το Βυζάντιο θεωρείται σκοταδιστικό και ιδιαιτέρως όταν το συγκρίνεις με την αρχαία Ελλάδα. Πολλοί είναι αυτοί που πιστεύουν ότι το Βυζάντιο ήταν όλο έριδες, καβγάδες και δολοπλοκίες. Εσκοτώθηκα με τον Καστοριάδη πολλές φορές γιατί ο Καστοριάδης, που έπαιζε τους αρχαίους στα δάχτυλα, δεν ήξερε τίποτα από Βυζάντιο. Η Μαργκερίτ Γιουρσενάρ έγραφε ότι η παγκόσμια Ιστορία αρχίζει από τότε που το ελληνικό πνεύμα εξύπνησε. Πώς να μη νιώθεις υπέροχα να λες ότι είσαι απόγονος αυτών που έφεραν τη σοφία και τον πολιτισμό στον κόσμο;».
Ήταν και κάποιοι άλλοι βέβαια, που το να είναι Έλληνες τους τρόμαζε! Έγραψε ο Γιάννης Καμπύσης:
“Το βάρος των προγόνων μου είνε πολύ πολύ μεγάλο. Τ’ όνομά τους και μόνο με πλακόνει, σα βουνό, σαν τον Όλυμπο! Δεν είμαι ελέφτερος καθόλου κι’ είμαι καταδικασμένος να είμαι αιώνια σκλάβος τους. Να κάμω τίποτα δε μπορώ, γιατί είμαι απόγονος του Εβριπίδη. Η Ακρόπολη λάμπει κι’ ο Παρθενώνας ατίμητο πετράδι της γιγάντιας αυτής κορώνας της ανθρωπότητας και των αιώνων, με θαμπόνει και με σκεπάζει! Ούτε να περπατήσω δε μπορώ και μονάχα κλαίω… κλαίω, γιατί είμαι ο ανάξιος απόγονος των μεγάλων προγόνων!”.
Άσε που Έλληνες και χριστιανοί μαζί δεν γίνεται, είναι λίγο σχιζοφρενικό. Οι Έλληνες μεταλλάχθηκαν σε χριστιανούς με το σπαθί των αυτοκρατόρων και με τη βοήθεια των Τριών Ιεραρχών που προσπάθησαν να στρογγυλέψουν τις γωνίες. Έ, αυτό είναι ευκολάκι, μας λένε οι αριστερίζοντες, οι μοντέρνοι και οι μεταμοντέρνοι: Ο Χριστιανισμός και οι άλλες θρησκείες δεν υπάρχουν πιά˙ ο θεός έχει πεθάνει˙ το πρόβλεψε ο Ντοστογιέφσκυ, το διέγνωσε ο Νίτσε, τον αντικατέστησε ο Μαρξ με τη θεωρία του και τον “αποδόμησε” ο Ντεριντά! – Ναι καλά! Και τί θα πω εγώ στα εγγόνια μου όταν με ρωτήσουν γιατί ψήνουμε αρνί το Πάσχα; και ποιός είναι αυτός ο Αγιοβασίλης που τους φέρνει παιχνίδια τα ξημερώματα της πρωτοχρονιάς;
“Το όχημα της εθνικής ταυτότητος είναι η γλώσσα.” μας λέγει ο κύριος καθηγητής, “διότι η γλώσσα φέρει το αποτύπωμα των ηθών και εθίμων, της θρησκείας και όλων των ιδιαιτεροτήτων ενός λαού και της ιστορίας του”! Μάλιστα! Σαν να λέμε ότι δεν μας χρειάζεται το αυτοκίνητο, φτάνει που έχουμε το αποτύπωμα του ελαστικού του στη λάσπη! Μωρέ που τους βρήκαμε όλους αυτούς τους καθηγητές και τους διανοούμενους! Οι περισσότεροι ψάχνουν να βρουν την πιό τρελή ατάκα, να κάνουν εντύπωση με κάτι απίστευτο, επιθετικό, παράδοξο ή ακαταλαβίστικο! Όλα γίνονται ανούσια για λίγη, τοσοδούλα μόνο τηλεοπτική προβολή και φευγαλέα δημοσιότητα.
Δεν έχουμε πνευματική ηγεσία, θα πει ο άλλος! Και όμως, έχουμε! Μόνο που αυτοί δεν βγαίνουνε στις τηλεοράσεις και στα ραδιόφωνα˙ δεν το ‘χουν ανάγκη˙ με τους πολιτικούς δεν έχουνε φιλίες. Για να τους βρει κανείς, πρέπει να τους διαβάσει και αυτός ο λαός δεν διαβάζει. Ότι μαθαίνει το παίρνει από ευκολοχώνευτες και εντυπωσιακές πηγές. Από κανάλια της TV, από Blog και site της συμφοράς, από το facebook, το Tweeter και το Tik-Tok. Όσο πιό συνωμοτικά κι’ ανώνυμα τόσο το καλύτερο. Η παιδεία καταστράφηκε από κουτοπόνηρους πολιτικούς και την καταστροφή καλοδέχτηκαν οκνηροί υπήκοοι.
Κι’ ας μας είχε προειδοποιήσει ο Italo Calvino :
“Μια Χώρα που καταστρέφει το σχολειό της, ποτέ δεν το κάνει μόνο για τα χρήματα, ή πως τάχα λείπουν τα μέσα, ή οι δαπάνες είναι αβάσταχτες. Μια Χώρα που γκρεμίζει την διδασκαλία, ήδη κυβερνιέται από εκείνους που η διασπορά της γνώσης και μόνο τους πανικοβάλλει”
(Un Paese che disstrugge la sua scuola, non lo fa mai solo per soldi, perché le risorse mancano, o i costi sono eccessivi. Un Paese che demolisce l’istruzione è già governato da quelli que dalla diffusione del sapere hanno solo da temere).
Το ερώτημα που πλανιέται, από την αρχή του πονήματος αυτού, λοιπόν, είναι γιατί προτιμήσαμε το Έλληνες από το Ρωμηοί; είναι πράγματι ο πόνος της Μικρασιατικής Καταστροφής, η καυχησιά για τους αρχαίους προγόνους ή ίσως η συνήθεια; Αν δεν απαντήσουμε σ’ αυτό το ερώτημα πως θα μπορέσουμε να συμπήξουμε μια κοινή εθνική ταυτότητα, μια ταυτότητα που να μην είναι σχιζοφρενική, που να μας ενώνει, μια ταυτότητα διαμορφωμένη με στόχο τη διαχείριση και αναπαραγωγή εθνικών συμβόλων, τη διατήρηση πολιτισμικών χαρακτηριστικών, (όπως παιδεία, τέχνη και γλώσσα) καθώς και προτύπων συμπεριφοράς (ήθη, συνήθειες), τη θρησκεία και τις παραδόσεις, και εντέλει τον προσδιορισμό του περιεχομένου της εθνικής πολιτικής.
Χρόνια πριν, βρέθηκα σε ένα τραπέζι με Ιταλούς φίλους. Ένας από αυτούς, πλοίαρχος του Πολεμικού τους Ναυτικού τότε, αναφερόμενος στους φιλοσόφους Σωκράτη και Πλάτωνα, τους ονομάτισε “I nostri antennati”! Οι πρόγονοί μας;;; στραβά το κατάπια αυτό. Δεν είπα τίποτα για να μην χαλάσω την βραδυά και την ενδιαφέρουσα συζήτηση. Αλλά όταν ξάπλωσα το βράδυ για να κοιμηθώ, προσπάθησα να το διαχειριστώ. Εκεί αναδύθηκε η σκέψη, ΝΑΙ, ΓΙΑΤΙ ΟΧΙ; Αφού εγώ πιστεύω πως είμαι Ρωμηός, γιατί αυτοί να μην θεωρούν τους αρχαίους Έλληνες προγόνους τους; Όταν οι Ρωμαίοι οικειοποιήθηκαν την τέχνη, τους θεούς, τον πολιτισμό, την φιλοσοφία των αρχαίων Ελλήνων, τα ήθη και τα έθιμά τους, γιατί να μην τους θεωρούν πρόγονούς τους; Αφού τους υπολογισμούς τους οι αρχιτέκτονες και οι αστρονόμοι τους έκαναν με ελληνικούς άβακες; Το καράβι που ναυάγησε έξω από τα Αντικύθηρα, μετέφερε την προίκα μιας Ρωμαίας αρχόντισσας. Ανάμεσα στα προικιά, βρισκόταν και ο υπολογιστής των Αντικυθήρων. Την εποχή εκείνη βλέπετε, τα προϊόντα από την Ελλάδα θεωρούνταν ανώτερης ποιότητος. Πιό μοντέρνα, καλλίτερα στην κατασκευή, πιό εκλεπτυσμένα, καλύτερου γούστου. Κατάλληλα για μια αρχόντισσα, και μόνο μια αρχόντισσα μπορούσε να διαθέσει τα χρήματα!
Γιατί λοιπόν και ‘γώ να μην πω, πως ο Σενέκας, ο Κικέρων, ο Μάρκος Αυρήλιος, ο Ευσέβιος από την Μύνδο κι’ο Πλήνιος, ο Βιτρούβιος και ο Ερμόδωρος από την Σαλαμίνα, είναι πρόγονοί μου; Αφού μάλιστα, όλοι αυτοί, συνεχιστές των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων και μηχανικών ήταν;
Γιατί να πιστέψω ότι οι Έλληνες χάθηκαν κάπου στην Ελληνιστική περίοδο και εμφανίστηκαν πάλι από το πουθενά το 1821; Γιατί να ξεχάσω τον Πλήθωνα, τον Χρυσολωρά και τον Ψελλό της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (έτσι την έλεγαν οι κάτοικοί της, όχι Βυζάντιο); Γιατί να ξεχάσω τους τρεις Ιεράρχες; Γιατί να ξεχάσω τους μηχανικούς και φυσικούς της εποχής, τον Ανθέμιο από τις Τράλλεις και τον Ισίδωρο από τη Μίλητο; Γιατί να ξεχάσω τον φιλόσοφο, μηχανικό και αστρονόμο Αμμώνιο; Τον αρχιτέκτονα Καλλίνικο;
Αφού μάλιστα ακόμη και αυτοί οι ίδιοι τότε αυτό έλεγαν! Ο Μανουήλ Χρυσολωράς για παράδειγμα τον δέκατο τέταρτο αιώνα έλεγε : » … είτε Έλληνας βούλοιτο τις λέγειν, είτε Ρωμαίους, ημείς εσμέν εκείνοι και την Αλεξάνδρου δε και των μετ’ εκείνων, ημείς σώζομεν διαδοχήν»!
Ακόμη και κάτω από το σκοτάδι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εμφανίστηκαν φωτεινά μυαλά που διέπρεψαν, όπως ο Φαναριώτης νομικός Δημήτριος Καταρτζής και ο Κερκυραίος κληρικός Ευγένιος Βούλγαρης, που δίδαξε φιλοσοφία και μαθηματικά. Τα ξαδέλφια και γεωγράφοι Γρηγόριος Κωνσταντάς και Δανιήλ Φιλιππίδης και ο Κοζανίτης γιατρός Μιχαήλ Περδικάρης.
Γιατί να αφήσω τον τεράστιο τούτον πνευματικό πλούτο σε άλλους; και σε ποιόν μα την αλήθεια; γιατί να ξεχάσω ότι ο προ-προ-προ-πρόγονός μου ήταν Γενοβέζος πειρατής; Ρωμηός λοιπόν νοιώθω στην καρδιά και χριστιανός από παράδοση˙ Έλληνας γιατί μιλάω ελληνικά.
Καλή Ανάσταση λοιπόν, στους Ρωμηούς, στους Έλληνες αλλά και σ’ όλους τους άλλους˙ ακόμη και στους «άθεους»! Γιατί μια Ανάσταση, όλοι οι άνθρωποι την χρειάζονται!
Δημήτρης Κατελούζος
Μεγάλη Παρασκευή, 14 Απριλίου 2023
Σχετικά:
1. Ελένη Γλύκατζη-Αρβελερ: «Ο Θεός της Ελλάδας δεν βαρέθηκε την Ελλάδα. Iσως βαρέθηκε τους Eλληνες». Συνέντευξη στον Θανάση Λάλλα, ΒΗΜΑΓΚΑΖΙΝΟ, 14 Μαϊου 2018.
2. Γιάννης Καμπύσης: “Ανάξιος απόγονος των μεγάλων προγόνων”, επιστολή προς τον φιλόλογο Karl Dieterich, 2/14 Μαϊου 1897.
3. Ποίημα “Πάρθεν”, Κωνσταντίνος Καβάφης, από την συλλογή “Ατελών Ποιημάτων”:
Aυτές τες μέρες διάβαζα δημοτικά τραγούδια, για τ’ άθλα των κλεφτών και τους πολέμους, πράγματα συμπαθητικά· δικά μας, Γραικικά.
Διάβαζα και τα πένθιμα για τον χαμό της Πόλης «Πήραν την Πόλη, πήραν την· πήραν την Σαλονίκη». Και την Φωνή που εκεί που οι δυο εψέλναν, «ζερβά ο βασιλιάς, δεξιά ο πατριάρχης», ακούσθηκε κ’ είπε να πάψουν πια «πάψτε παπάδες τα χαρτιά και κλείστε τα βαγγέλια» πήραν την Πόλη, πήραν την· πήραν την Σαλονίκη.
Όμως απ’ τ’ άλλα πιο πολύ με άγγιξε το άσμα το Τραπεζούντιον με την παράξενή του γλώσσα και με την λύπη των Γραικών των μακρινών εκείνων που ίσως όλο πίστευαν που θα σωθούμε ακόμη.
Μα αλίμονον μοιραίον πουλί «απαί την Πόλην έρται» με στο «φτερούλν’ αθε χαρτίν περιγραμμένον κι ουδέ στην άμπελον κονεύ’ μηδέ στο περιβόλι επήγεν και εκόνεψεν στου κυπαρίσ’ την ρίζαν». Οι αρχιερείς δεν δύνανται (ή δεν θέλουν) να διαβάσουν «Χέρας υιός Γιανίκας έν» αυτός το παίρνει το χαρτί, και το διαβάζει κι ολοφύρεται. «Σίτ’ αναγνώθ’ σίτ’ ανακλαίγ’ σίτ’ ανακρούγ’ την κάρδιαν. Ν’ αοιλλή εμάς, να βάι εμάς, η Pωμανία πάρθεν.»
4. Ρωμηοί ή Έλληνες; «ΠΟΣΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΗΤΑΝ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑ ΧΕΙΡΟΣ ΙΩΝΟΣ ΔΡΑΓΟΥΜΗ» (Απόκομμα από το “Eλληνικός πολιτισμός”, του I. Δραγούμη, εκδ. Φιλόμυθος σ. 52.
«Τον Κωνσταντίνο, τον Ιουστινιανό, τους Ισαύρους, ή τον καιρό που άφιναν και γίνουνταν ερείπια ο τόπος αυτός της ζωής και της ταραχής; Αυτός ο καιρός είναι πιο σιμά μου. Όταν ξέπεφτε το κράτος και ο Ιππόδρομος, βασίλευαν οι Κομνηνοί και οι Παλαιολόγοι και ήταν οι ελληνικότεροι από τους βασιλιάδες. Πολεμούσαν, οι άτυχοι, πολεμούσαν να βαστάξουν κάτι, κοίταζαν να βρουν αλλού βοήθεια, και Φράγκοι να γίνουν ίσως για να σώσουν το κράτος θέλησαν, την αδυναμία τους την έβλεπαν, τη δύναμη την ένοιωθαν, και τίποτε δεν έκαναν. Σας αγαπώ, ω τελευταίοι βασιλιάδες, γιατί είστε Έλληνες και δυστυχισμένοι. Αν με είχαν μάθει καλλίτερα την ιστορία μου, τη βυζαντινή, εκείνοι που με μάθαιναν τα γράμματα, θα ήξερα να ξυπνώ περισσότερες ψυχές της περασμένης ζωής. Τώρα, σα λάβα πυρωμένη, χυμίζει από μέσα μου η αξεδιάλυτη, πλεγμένη ιστορία των Αυτοκρατόρων». (Στην Πόλη, 1904, Νουμάς)
«Σκοπός εκείνων που έφτειασαν το νέο κράτος ήταν να ξαναπιάσει ο Ρωμηός τη διοίκηση του κράτους του που είχε πρωτεύουσα την Πόλη και να ξανακαθίσει Έλληνας βασιλιάς στο θρόνο των Παλαιολόγων.
Μα οι περιστάσες, η σχετική αδυναμία των αρχηγών και οι μεγάλοι της γής έτσι το θέλησαν και αντί να γίνει, σύμφωνα με τη θέληση του λαού το κράτος της μεγάλης ιδέας, έγινε ένα μικρό ελληνικό κράτος στο μέρος που είχε ανθίσει η αρχαία Ελλάδα.
Το ελληνικό όνειρο ίσως να περιορίστηκε προπάντων από την ευρωπαϊκή αντίληψη την ξεπαρμένη τότε από μια νεογέννητη φωτοβολή του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.
Μόνο οι Ρώσοι, με το να μην έχουν κλασσική μόρφωση, ένοιωθαν σωστά ποιο ήταν αλήθεια το ελληνικό όραμα, και αυτοί δε είχαν λόγους να το σπρώξουν να γίνει πράμα, απεναντίας το έτρεμαν.
Και οι Τούρκοι όμως, που δεν τους εσκότιζαν το μυαλό οι πιο αρχαίες ιστορίες, κι αυτοί ήξεραν καλά το τί εγύρευε το ξυπνημένο πια έθνος των Ρωμαίων, γιατί το θυμόντουσαν και οι ίδιοι – δεν είχαν περάσει και πολλά χρόνια – πως από αυτό το έθνος, το βασιλικό, επήραν την Πόλη, και αυτό το ίδιο θα θελήσει μια μέρα πάλι να τους την ξαναπάρει.».
«…Και όπως ο φιλελληνισμός και η αρχαιομανία των Ευρωπαίων και η όμοια αρχαιομανία των γραμματισμένων Ρωμηών έπλαθαν την αντίληψη μιας μικρής Ελλάδας στενεύοντας τα σύνορα της φυλής και ταιριάζοντάς τα με τα σύνορα της αρχαίας, ενώ ο λαός είχε ζωντανή μέσα του σα πόθο εθνικό πάντα τη βυζαντινή παράδοση της αυτοκρατορίας, έτσι και στα άλλα, ενώ ο λαός κρατούσε τη δημοτική παράδοση, οι γραμματισμένοι με τη βοήθεια των αρχαιόμαθων φιλελλήνων οραματίζονταν με τον αρχαίον Ελληνισμό στενεύοντας τη ζωή του έθνους.
Και οι φιλέλληνες και οι γραμματισμένοι Έλληνες επρόβαιναν με το μυαλό τους καττά κάποιαν αφαίρεση. Η νέα Ελλάδα ήταν κατευθείαν συνέχεια της αρχαίας, τα ενδιάμεσα δυο χιλιάδες χρόνια με τους δύο ελληνικούς πολιτισμούς τους ήταν σβησμένα. Αλεξαντρινά κράτη και προ πάντων βυζαντινό δεν είχαν υπάρξει.
Όλα είχαν φτωχύνει τόσο μέσα στη ψυχή των μορφωμένων του έθνους, που δε εστοχάστηκαν ότι μπορούσαν να στραφούν αλλού παρά στην Ευρώπη για να γυρέψουν πρότυπα και για τους νόμους του κράτους και για τη διοίκηση και για την πνευματική ζωή.
Ο ξενοφερμένος βασιλιάς με οργανωτές χοντρούς Βαυαρέζους αντίγραψαν νόμους φράγκικους και συντάγματα ισωπεδωτικά ο γερμανομαθημένος αρχιτέκτονας μετάφερνε μαζί του από τη Γερμανία δείγματα σπιτιών, ο γαλλομαθημένος ράφτης μόδες, ο φραγκοπασαλειμμένος νομικός νόμους και ο διαβασμένος ποιητής στίχους ρωμαντικούς. Και ό,τι έφτανε ίσα από την Ευρώπη εφάνταζε και λαμποκοπούσε, ό,τι εντόπιο ήταν περιφρονημένο.
Στην Ευρώπη φώλιασε ο πολιτισμός και η επιστήμη, εκεί λοιπόν φυτρώνει και κάθε τελειότητα. Όποιος δε πήγε στο Παρίσι δεν είναι άνθρωπος. Ο νομοθέτης φραγκοφερμένος και αυτός ή τουλάχιστο φραγκομαθημένος ετσάκισε με νόμους τα φυσικά του Ρωμηού, την κοινοτική ζωή, αντί να τη μελετήσει και να την καλλιτερέψει και απάνω της να θεμελιώσει τον κρατικό μηχανισμό, την κατασύντριψε, γιατί στη Βαυαρία δεν υπάρχουν κοινότητες.
Το μόνο που θέλησαν να κρατήσουν ελληνικό, και αυτό όμως όχι νεοελληνικό, ήταν οι τύποι, η φάτσα, η εξωτερική μορφή, και βάφτισαν με αρχαιόπρεπα ονόματα τους θεσμούς και τις διάφορες θέσεις και αξιώματα. Φτάνει να λέγονταν κάτι “δήμος” και ήταν αμέσως ελληνικό, “σύνταγμα” και ήταν καλό, “βουλευτής” και ήταν γνήσιο.
Έτσι και τους ανθρώπους από πρωτητερινά χρόνια άρχισαν και τους βάφτιζαν Περικλήδες, Θεμιστοκλήδες, Σωκράτηδες, Δημοσθένηδες, νομίζοντας πως θα τους έφτειαναν έτσι γνήσιους απόγονους των αρχαίων που τους σπούδαζαν ωστόσο στην Ευρώπη για να τους τελειοποιήσουν. Και αρμένιζε η Ελλάδα όλη κατάισα κατά κάποιον αρχαιόμορφο και ξενότροπο μαϊμουδισμό, που έκαμε το ελληνικό μυαλό να παραδέρνει σε μια λιμνοθάλασσα από ιδέες παλιές και νέες.»
5. Η παρακάτω εικόνα δείχνει πόσα χρόνια διατηρήθηκε η «Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία» σε κάθε περιοχή. Θα παρατηρήσει κανείς ότι η περιοχή της Ρώμης ανήκε στην «Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία» μόλις 800 χρόνια, ενώ στον Ελληνικό χώρο, η αντίστοιχη διάρκεια ήταν από 1300 μέχρι 1550 χρόνια. Ας μην κολλάμε λοιπόν στα ονόματα. Το «Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία» ένα όνομα ήταν!
Πιστεύω ότι, αυτοί με τους οποίους συνυπηρέτησα στο ΓΕΑ, θα με θυμούνται κατά καιρούς να λέω σε κλειστό κύκλο:
“Να αποφεύγετε τους βλάκες. Να έχετε από κοντά τους πονηρούς. Με τους πονηρούς είσαστε πιό ασφαλείς˙ γιατί αυτοί ξέρουν καλά τους νόμους και δημιουργούν έναν “κλωβό προστασίας” γύρω τους. Εξάλλου, είναι προβλέψιμοι! Θα σου κάνουν κακό μόνο αν μπλεχτείς στα πόδια τους. Αντίθετα οι βλάκες μπορούν να σε βλάψουν χωρίς προειδοποίηση και χωρίς λόγο. Ακόμη και τους εαυτούς τους μπορούν να βλάψουν χωρίς να καταλάβουν τί έκαναν!”
Μπορεί τα λόγια αυτά να τα είχα “ρυθμίσει” ώστε να ταιριάζουν με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα της εποχής Τσοχατζόπουλου, αλλά δεν διεκδικώ την πατρότητα της ιδέας! Διότι απ’ ότι ξέρω, ο πρώτος που εξέφρασε την ιδέα της επικινδυνότητας του βλάκα, ήταν ο Γερμανός Dietrich Bonhoeffer, θεολόγος, Λουθηρανός πάστορας και συγγραφέας θεολογικών και φιλοσοφικών βιβλίων.
Ο Bonhoeffer μεγάλωσε σε μια Γερμανία κατεστραμμένη από τον 1ο Παγκόσμιο Πόλεμο και παρακολούθησε την άνοδο του Χίτλερ και του Ναζισμού, που πολλοί Γερμανοί την είδαν σαν μια λύση στην οικονομική δυσπραγία. Όντας πιστός Χριστιανός, δεν μπορούσε να ανεχτεί τις διώξεις εναντίον των Εβραίων και των άλλων μειονοτήτων. Πολλές φορές στάθηκε μπροστά στον όχλο προσπαθώντας να αποτρέψει την καταστροφή επιχειρήσεων ή την τρομοκράτηση και την κακοποίηση γυναικών και μικρών παιδιών. Αντιτάχθηκε με σθένος κατά του προγράμματος “Ευθανασίας” των Εβραίων.
Αποτέλεσμα της στάσης και των ενεργειών του ήταν να συλληφθεί το 1943 και να οδηγηθεί στις φυλακές του Tegel για ενάμιση χρόνο και μετά στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως του Flossenbürg. Κατά την διάρκεια της φυλάκισής του στο Tegel, σκέφτηκε σοβαρά πάνω στην επικρατούσα κατάσταση στην Γερμανία και κατέγραψε τις σκέψεις του. Τις σκέψεις αυτές, με την μορφή επιστολών, προώθησε στον έξω κόσμο ένας αντικαθεστωτικός δεσμοφύλακας. Τα γραπτά αυτά αποτέλεσαν τον κορμό του τελευταίου του βιβλίου περί της ανθρώπινης βλακείας.
Το τέλος του Bonhoeffer συνέπεσε με το τέλος του Ναζισμού και την δεύτερη καταστροφή της Γερμανίας. Κατηγορήθηκε μαζί με άλλους για τον σχεδιασμό της αποτυχημένης απόπειρας δολοφονίας του Χίτλερ της 20ης Ιουλίου 1944. Εκτελέστηκε δι’ απαγχονισμού μαζί με τον γνωστό μας Φον Κανάρης και άλλους υπόπτους για την απόπειρα, στις 9 Απριλίου του 1945. Ήταν λίγες μέρες πριν την κατάληψη του Flossenbürg από τους Αμερικανούς πεζοναύτες.
Ο Ορισμός της Βλακείας.
Τί ακριβώς όμως εννοούμε όταν λέμε βλακεία; όρος παρεξηγημένος, διότι, αν και έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε την βλακεία συνώνυμη της ηλιθιότητας, αυτό πράγματι δεν ισχύει˙ η ηλιθιότητα είναι γενετικό πρόβλημα, αρρώστια. Ο ηλίθιος δεν είναι υπεύθυνος για τις πράξεις του, γιατί δεν έχει την νοητική δύναμη να αποφασίσει σωστά.
Από την άλλη, σύμφωνα με τον ορισμό στην Βικιπαίδεια:
Η Βλακεία ως πράξη είναι αυτή που καθοδηγείται από μη επαρκή ή μη ισορροπημένη, σε σχέση με το αναμενόμενο, λειτουργία του κέντρου επεξεργασίας ερεθισμάτων και λήψης αποφάσεων ενός νοήμονος οργανισμού ή ομάδας και οδηγεί σε αποδιοργάνωση της τάξης, τροχοπέδη της εξέλιξης ή καταστροφή.
Η Βλακεία ως συμπεριφορά είναι η επανάληψη βλακωδών πράξεων από το ίδιο άτομο ή ομάδα που καταδεικνύουν φαινομενικά ανεξήγητη αδυναμία προσαρμοστικής μάθησης ή άρνηση προόδου.
Ο Κίνδυνος της Βλακείας.
Έγκλειστος στην φυλακή, ο Bonhoeffer προσπάθησε κατ’ αρχάς να αναλύσει το φαινόμενο του κακού και την φύση του, αλλά κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν ήταν το κακό, αλλά η βλακεία που ήταν άκρως επικίνδυνη:
“Η βλακεία είναι πιό επικίνδυνος εχθρός του καλού, απ’ ότι το κακό” – Dietrich Bonhoeffer
Η συλλογιστική είναι ότι το κακό μπορείς να το καταλάβεις αμέσως και να το πολεμήσεις˙ το κακό εμπεριέχει τον σπόρο της καταστροφής του. Αντιθέτως:
“Κατά τις βλακείας δεν υπάρχουν άμυνες. Ούτε συλλαλητήρια ούτε η βία την αγγίζουν. Η λογική είναι άχρηστη. Τα γεγονότα που προσκρούουν στις προσωπικές προκαταλήψεις απλώς δεν γίνονται πιστευτά. Πράγματι ο φανατικός θα τα αντιμετωπίσει με κριτική και αν τα στοιχεία είναι αδιάψευστα, θα τα απορρίψει ως απλές εξαιρέσεις. Έτσι ο βλάκας, σε αντιδιαστολή με ένα απόβρασμα, αισθάνεται δικαιωμένος. Μάλιστα εύκολα γίνεται επικίνδυνος, καθώς δεν χρειάζεται και πολύ για να καταφύγει στην βία. Γι’ αυτό απαιτείται μεγαλύτερη προσοχή απ’ ότι απέναντι σε έναν κακοήθη. Ποτέ στο μέλλον δεν πρέπει να προσπαθείς να μεταπείσεις τον βλάκα με την λογική γιατί είναι από την φύση του παράλογος και επικίνδυνος.” – Dietrich Bonhoeffer.
Η Φύση της Βλακείας
Αν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε την βλακεία, πρέπει να καταλάβουμε την φύση της.” – Dietrich.
Αναλύοντας το φαινόμενο, ο Bonhoeffer κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυτοί που δεν θέλουν ή δεν μπορούν να ανήκουν σε ομάδες, είναι λιγώτερο επιρρεπείς στο σύνδρομο. Έγραψε:
“Παρατηρούμε ότι εκείνοι που ζουν απομονωμένοι από τους άλλους και οι ερημίτες, εμφανίζουν αυτό το ελάττωμα σπανιότερα από ότι άτομα και ομάδες που ρέπουν ή αναγκάζονται σε κοινωνικοποίηση!” – Dietrich Bonhoeffer.
Η βλακεία λοιπόν, φαίνεται ότι είναι λιγότερο ψυχολογικό και περισσότερο κοινωνιολογικό φαινόμενο! Αφορά την λειτουργία των ανθρώπων κάτω από “κοινωνική πίεση”, δηλαδή τον τρόπο που κάποιος τροποποιεί τις αποφάσεις και τις ενέργειές του ανάλογα με την συμπεριφορά της ομάδος στην οποία ανήκει ή στην οποία θα ήθελε να ανήκει. Γνωστό σε όλους μας είναι ότι προσπαθούμε να “συμμορφωνόμαστε” με το κοινωνικό μας περιβάλλον σε “επουσιώδη” ζητήματα. Πράγματι η μόδα στηρίζεται σε αυτό το φαινόμενο. Τις περισσότερες φορές θα προσπαθήσουμε να φορέσουμε ρούχα που να ταιριάζουν με την γενικώτερη τάση της εποχής και της κοινωνικής μας θέσης. Αλλά τί γίνεται με πιό σοβαρές αποφάσεις;
Το φαινόμενο της “συμμόρφωσης” προσέγγισε επιστημονικά ο κοινωνικός ψυχολόγος Solomon Asch, χρόνια μετά τον θάνατο του Bonhoeffer, και ανεξάρτητα από αυτόν. Για να καταλάβει πως λειτουργούν οι άνθρωποι πραγματοποίησε το 1951 μια σειρά πειραμάτων, όπου ένα “θύμα” βρισκόταν εν αγνοία του ανάμεσα σε μια ομάδα “μιλημένων” οι οποίοι υποστήριζαν μια λάθος απάντηση αναφορικά με το μήκος κάποιων γραμμών. Ο Asch πίστευε ότι τα υποκείμενα της μελέτης γενικώς θα αντιλαμβάνονταν την παγίδα και θα έδιναν την σωστή απάντηση˙ όμως τα αποτελέσματα δεν τον δικαίωσαν. Τα ποσοτικά στοιχεία έδειξαν τα εξής:
50 % των υποκειμένων έδωσαν την ίδια λάθος απάντηση συμφωνώντας με την ομάδα σε πάνω από τις μισές περιπτώσεις.
Μόνο το 25% των συμμετεχόντων δεν παρασύρθηκαν από την λάθος απάντηση της πλειοψηφίας ΚΑΙ στις 12 συνολικώς προσπάθειες.
5% πάντοτε συμφωνούσαν με την λάθος απάντηση σε σημείο να την πιστεύουν σαν αληθινή, σε πάνω από τις μισές προσπάθειες.
Συνολικά σε όλες τις προσπάθειες το 33% συμμορφώθηκε με τις λάθος απαντήσεις.
Όταν μετά το πείραμα οι συμμετέχοντες ρωτήθηκαν από τους εξεταστές για τα συναισθήματά τους, οι απαντήσεις τους ήταν εξαιρετικά αποκαλυπτικές:
ΟΛΟΙ ΑΝΕΞΑΙΡΕΤΩΣ είπαν ότι αγχώθηκαν, φοβήθηκαν την αποδοκιμασία των υπολοίπων και αισθάνθηκαν αμήχανα.
Οι περισσότεροι είπαν ότι, αν και είχαν άλλη γνώμη, σκέφτηκαν ότι οι πολλοί έπρεπε να είχαν δίκηο και ότι οι ίδιοι μάλλον έκαναν λάθος!
Ορισμένοι απάντησαν ότι, αν και είδαν το λάθος, συμφώνησαν με τους άλλους για να μην ξεχωρίσουν!!!
Ένας μικρός αριθμός τέλος είπε ότι πράγματι είχε την ίδια άποψη με την ομάδα.
Το 1955, οι Deutsch και Gerard επανέλαβαν το πείραμα με αυστηρότερους όρους: Εφαρμόστηκε ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΑΝΩΝΥΜΙΑ, η δε λύση του προβλήματος που ετέθη ήταν ΟΦΘΑΛΜΟΦΑΝΗΣ πέραν από κάθε αμφιβολία. Παρ’ όλα αυτά η καθολική συμμόρφωση διαμορφώθηκε στο 23% από το 33% του αρχικού πειράματος!
Τα συμπεράσματα δείχνουν καθαρά ότι το φαινόμενο έχει βαθιές ρίζες στο ασυνείδητο του ανθρώπου και έχει “εγγραφεί” εκεί εδώ και χιλιάδες ή και εκατομμύρια χρόνια, από την εποχή των προ-ανθρώπων, ή ακόμα πιό πριν. Παρατηρώντας τα ζώα που οργανώνονται σε αγέλες, αυτή η τάση φαίνεται ότι βοηθά στην επιβίωση μέσα στα δάση και τις σαβάνες. Αυτό, εκεί έχει νόημα. Όταν αντιμετωπίζεις το άγνωστο, ακολουθώντας την αγέλη και κάνοντας ότι κάνουν οι άλλοι είναι η καλύτερη επιλογή.
Όμως το ένστικτο αυτό έχει παραμείνει στο ασυνείδητο μέχρι την εποχή μας, αν και ο άνθρωπος μετατράπηκε σε όν νοήμον και στις σημερινές πολιτισμένες κοινωνίες, θεωρητικά, θα μπορούσε να αποφασίσει σε κάθε περίπτωση μόνος του. Όμως παρατηρούμε το φαινόμενο ότι πολλά άτομα παραδίδουν την σκέψη τους και τις αποφάσεις τους στην ομάδα ή στον αρχηγό της ομάδας και δεν διαφοροποιούνται, καθώς φοβούνται ότι εκφράζοντας άλλη άποψη θα αποβληθούν από την ομάδα που έχουν επιλέξει.
“Η ισχύς του ενός απαιτεί την βλακεία του άλλου. Η διαδικασία εδώ δεν σημαίνει ότι οι καθαρά ανθρώπινες ικανότητες, όπως η νοημοσύνη, ξαφνικά ατροφούν ή αστοχούν. Αντιθέτως, φαίνεται ότι, υπό την επήρεια μιας ανερχόμενης δύναμης, οι άνθρωποι χάνουν την έμφυτη ανεξαρτησία τους και, εκόντες ή άκοντες, παύουν να διατηρούν την αυτονομία τους απέναντι σε νεοεμφανιζόμενα γεγονότα. Το γεγονός ότι ο βλάκας είναι συχνά πεισματάρης, δεν πρέπει να μας αποπροσανατολίζει και να παραβλέπουμε το γεγονός ότι δεν είναι ανεξάρτητος.” – Dietrich Bonhoeffer.
Ο ίδιος σημειώνει:
“Είναι μια ιδιαίτερη μορφή επίδρασης των ιστορικών γεγονότων στους ανθρώπους, ένα ψυχολογικό επακόλουθο ορισμένων εξωτερικών συνθηκών. Με προσεκτική παρατήρηση, είναι προφανές ότι κάθε ισχυρή άνοδος μιας εξουσίας στην δημόσια σφαίρα, πολιτικής ή θρησκευτικής φύσης, μολύνει ένα μεγάλο τμήμα των ανθρώπων με βλακεία”. – Dietrich Bonhoeffer.
Ας θυμηθούμε εδώ και τον Νίτσε, που ουσιαστικά αναφέρεται στο ίδιο φαινόμενο, αλλά με άλλους όρους:
“Στα άτομα, η παραφροσύνη είναι σπάνια – αλλά στις ομάδες, στα κόμματα, στα έθνη και στις εποχές, είναι ο κανόνας”. – Friedrich Nietzsche.
Η ταχύτατη άνοδος λοιπόν στην εξουσία μιας πολιτικής, θρησκευτικής ή άλλης κίνησης, η ταχύτατη ανέλιξη ενός αρχηγού, δημιουργεί μια αίσθηση ασφάλειας και ωθεί πολλούς να ακολουθήσουν για να πάρουν θέση στην ομάδα που “κερδίζει”.
Την ανάγκη αυτή του ανθρώπου να ανήκει κάπου, εκμεταλλεύονται οι κάθε είδους λαϊκιστές, οι επαγγελματίες της πολιτικής και οι διάφοροι μπουρδολόγοι. Χωρίς αυτήν, κανένα από αυτά τα υποκείμενα δεν θα είχαν θέση στην κοινωνία και εννοείται ότι δεν θα καταλάμβαναν κανενός είδους εξουσία.
Οι ακόλουθοί τους λειτουργούν σαν να έχουν καταληφθεί από δαιμόνιο, σαν να είναι ζόμπι. Η λογική φαίνεται σαν να τους έχει εγκαταλείψει και αγνοούν τα γεγονότα ή τα διαστρεβλώνουν. Αντί λογικής, καταφεύγουν σε έτοιμα σλόγκαν και ατάκες, προσπαθούν να σε αποπροσανατολίσουν με επιχειρήματα ήσσονος σημασίας, πολλαπλές αιτιάσεις για δημιουργία “θορύβου” και ενδεχομένως απειλές.
“Όταν ανοίγουμε συζήτηση μ’ αυτόν, έχουμε την αίσθηση ότι δεν έχουμε απέναντί μας ένα πρόσωπο, αλλά τα σλόγκαν, τις ατάκες και τα παρόμοια που τον έχουν κατακλύσει. Είναι σαν να τον έχουν υπνωτίσει, τυφλώσει, εκμεταλλευτεί, κακομεταχειριστεί. Αφού λοιπόν μετατράπηκε σε ένα άμυαλο εργαλείο, ο βλάκας είναι πια ικανός να κάνει οποιοδήποτε κακό και ανίκανος να καταλάβει ότι είναι κακό.” – Dietrich Bonhoeffer.
Ο άνθρωπος που μεταβλήθηκε σε ένα ανόητο εργαλείο θα χρειαστεί απλοϊκές εξηγήσεις σε πολύπλοκα προβλήματα, εύκολες λύσεις και αποδιοπομπαίους τράγους. Οι λαϊκιστές και οι πονηροί θα του τα προσφέρουν απλόχερα, συμπληρωμένα με ένα εύληπτο αφήγημα, προκειμένου να ανέβουν στην εξουσία ή να την διατηρήσουν.
Η “Συμμόρφωση” Σήμερα.
Στην σημερινή εποχή μία ακόμη παράμετρος έχει ενισχύσει το πρόβλημα. Η πληθώρα των ΜΜΕ και η άνοδος των “social media” έχει πολλαπλασιάσει την πληροφορία που διατρέχει τον αιθέρα καθώς και την ταχύτητα διάδοσής της, ενώ πολλές ειδήσεις παρουσιάζονται διαστρεβλωμένες ή είναι παντελώς αναληθείς! Η προσπάθεια να επιλέξεις τα γεγονότα ανάμεσα στον θόρυβο της παραπληροφόρησης, είναι δύσκολη και απαιτεί χρόνο, ξεκάθαρες αρχές, γνώσεις και πνευματική προσπάθεια. Ευκολώτερο και φαινομενικά ασφαλές είναι να ταυτιστεί κανείς με μια ομάδα και να ακολουθεί τυφλά το ρεπερτόριό της. Πεδίον δόξης λαμπρόν για τους χειριστές της κοινής γνώμης, πολιτικούς, δημοσιογράφους και κάθε λογής διαδοσίες.
Τα παραδείγματα πολλά, αλλά θα επικεντρωθώ σε δύο γεγονότα στα οποία έγινε σοβαρή προσπάθεια χειρισμού της “κοινής γνώμης”. Για την επίτευξη του σκοπού, χρησιμοποιήθηκαν κάθε λογής “media” και “παπαγαλάκια” με στόχο την διαστρέβλωση της πραγματικότητας. Σημειώνω εδώ δύο μόνο υποθέσεις, χωρίς να υποστηρίζω ότι ήταν και οι μοναδικές.
Η υπόθεση της παρακολούθησης του αρχηγού του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ κυρίου Ανδρουλάκη από μέρους της ΕΥΠ. Το κύριο αφήγημα που προωθήθηκε από ορισμένους κύκλους ήταν ότι η παρακολούθηση ήταν ΑΝΤΙΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ και ότι ήταν αδιανόητο να παρακολουθείται από την ΕΥΠ βουλευτής του Ελληνικού Κοινοβουλίου και μάλιστα αρχηγός κόμματος˙και ότι ο λόγος της παρακολούθησης δεν έπρεπε να καλύπτεται από το καθεστώς του απορρήτου, αλλά να γίνει δημόσια γνωστός
Το αφήγημα βρήκε πολλούς οπαδούς και μάλιστα φανατικούς, αποδεικνύοντας ότι πράγματι τα άτομα μπορούν να δεχτούν άκριτα αιτιάσεις της ομάδος στην οποία ανήκουν, ακόμη και αγνοώντας βασικές αρχές. Διότι η αποδοχή της αντιδημοκρατικότητας στην προκειμένη περίπτωση δείχνει αδυναμία κατανόησης της έννοιας της δημοκρατίας ή αδιαφορία για την ίδια την ουσία της δημοκρατίας, προκειμένου να ταυτιστεί κάποιος με το αφήγημα. Το ίδιο βέβαια ισχύει και για την επίκληση του μη-απορρήτου των ενεργειών της ΕΥΠ όταν πρόκειται για βουλευτές.
Η ταύτιση ήταν για ορισμένους τόσο ισχυρή ώστε δεν κλονίστηκε ακόμη και όταν η υπεύθυνη εισαγγελέας κυρία Βλάχου διαβεβαίωσε ενόρκως, την επιτροπή της Βουλής ότι η παρακολούθηση του κυρίου Ανδρουλάκη ήταν ΠΛΗΡΩΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΜΕΝΗ και ΣΥΝΝΟΜΗ. Ακόμη δεν κλονίστηκε ούτε από την αποκάλυψη της υπόθεσης της κυρίας Καϊλή και τον τρόπο χειρισμού της από τις υπηρεσίες του Βελγίου. Σήμερα μάλιστα, μετά την νέα υπόθεση της κυρίας Σπυράκη αλλά και την εμπλοκή του κυρίου Δημήτρη Αβραμόπουλου με την ΜΚΟ της υπόθεσης Καϊλή, πολλοί εξακολουθούν να υποστηρίζουν ότι η παρακολούθηση βουλευτών από την ΕΥΠ είναι αντιδημοκρατική! Φανταστείτε μάλιστα πόση “έλλειψη δημοκρατίας” πρέπει κατ’ αυτούς να έχουν οι ΗΠΑ (!!!), όπου μόλις πριν λίγες μέρες το FBI έκανε έρευνα στο γκαράζ του σπιτιού του προέδρου BIDEN και ανακάλυψε απόρρητα έγγραφα εκεί!
Η συνέχεια παρουσιάζει κατά την γνώμη μου ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον! Η Κυβέρνηση προώθησε τροποποίηση της διαδικασίας για την παρακολούθηση των τηλεφωνικών συνδιαλέξεων των βουλευτών, κατά την οποία τελικός εγκρίνων είναι ο Πρόεδρος της Βουλής! Η Βουλή λοιπόν μετατρέπεται σε ελέγχοντα και ελεγχόμενο, πράγμα που αντίκειται σε κάθε έννοια χρηστής διοίκησης. Με την δικλείδα αυτή, καθίσταται αμφίβολη η παρακολούθηση οποιουδήποτε βουλευτού, οποιουδήποτε κόμματος, για οποιονδήποτε λόγο. Διότι ο Πρόεδρος της Βουλής δύσκολα θα εγκρίνει παρακολούθηση βουλευτού του κόμματός του για λόγους αλληλεγγύης, θα αποφύγει δε να εγκρίνει την παρακολούθηση βουλευτού άλλου κόμματος για να μην κατηγορηθεί ότι μεροληπτεί. Η διαφοροποίηση αυτή της διαδικασίας έγινε αποδεκτή (!!) από όλα τα κόμματα μηδενός εξαιρουμένου, οι δε “διαμορφωτές της κοινής γνώμης” παρέμειναν σιωπηλοί γενικώς. Ακόμη και ο λαλίστατος συνταγματολόγος κύριος Βενιζέλος, δεν αντελήφθη τίποτε το αντικανονικό στην όλη διαδικασία. Περιττό να πω ότι την ιστορία κατάπιαν αμάσητη, τηρώντας σιγήν ιχθύος, όσοι ξιφουλκούσαν λίγες μέρες πριν.
Η συνομολόγηση της “Συμφωνίας των Πρεσπών”. Για την αποδοχή της από μέρους της “κοινής γνώμης” παρουσιάστηκαν πολλές και διάφορες αιτιάσεις, οι περισσότερες με στόχο τον αποπροσανατολισμό. Έτσι για παράδειγμα διαδόθηκε ότι η συμφωνία δεν ήταν κάτι σοβαρό και ότι ήταν φυσική απόρροια των παλαιότερα εκφρασμένων απόψεων διαφόρων πρώην Πρωθυπουργών, Υπουργών ή και στελεχών κομμάτων˙ συνεπώς την είχαμε ήδη αποδεχτεί. Άλλη αιτίαση ήταν ότι αναχαιτίστηκε το περίφημο “Ισλαμικό Τόξο” στα Βόρεια της χώρας. Επίσης ότι, στην ουσία, αφού “όλες οι χώρες έτσι την ονόμαζαν ήδη” τι σημασία είχε η δική μας αντίδραση.
Οι αιτιάσεις συνοδεύτηκαν από λίστες “αποδεικτικού υλικού” του τύπου : “Ο τάδε υπουργός είχε πει τότε το εξής” ή “ο δείνα εκπρόσωπος του εξής κόμματος…”, και λοιπά παρόμοια. Τις λίστες αυτές έμαθαν απέξω και τις παπαγαλίζουν διάφοροι οπαδοποιημένοι ακόλουθοι κομμάτων, υπερήφανοι διότι μπορούν να αποστομώσουν τους “αντιπάλους” μέσα σε δευτερόλεπτα. Αυτοί δε που διαφωνούν με την συμφωνία χαρακτηρίζονται συλλήβδην ως γραφικοί, πατριδοκάπηλοι και φασίστες, έτσι ώστε τα επιχειρήματά τους να αγνοούνται και λοιδορούνται.
Όλοι αυτοί που συμμορφώθηκαν με το αφήγημα, ικανοποιημένοι από τις “γνώσεις” και την “εξυπνάδα” τους, αρνούνται να κοιτάξουν κατάματα το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι καμμία σημασία δεν έχει το τί είπαν γνωστοί και άγνωστοι πριν για το θέμα του ονόματος, ότι κανένα “ισλαμικό τόξο” δεν υπήρξε στην πραγματικότητα, ή ότι καμμία σημασία δεν είχε άν διάφορες χώρες ονόμαζαν το κράτος αυτό με το όνομα που αυτοί ήθελαν˙ και ότι την σφραγίδα (για το όνομα αλλά κυρίως για την γλώσσα) την έβαλαν με την υπογραφή τους συγκεκριμένοι άνθρωποι: Ο τότε πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας που την προώθησε, ο Υπουργός Εξωτερικών Νίκος Κοτζιάς που την διαπραγματεύθηκε και ο συμπράττων στην Κυβέρνηση Πάνος Καμμένος, που χωρίς αυτόν η Συμφωνία δεν θα είχε εγκριθεί από την Βουλή. Διότι όλοι οι άλλοι μπορεί να μίλησαν, αλλά αυτοί το έπραξαν˙ και όταν μετά πενήντα χρόνια γραφτεί η ιστορία της περιόδου, αυτοί οι συγκεκριμένοι θα μνημονεύονται στα βιβλία της Ιστορίας και κανείς άλλος! Αλλά φυσικά αυτά είναι ψιλά γράμματα για τους διάφορους “συμμορφωμένους”.
Επίλογος.
Το κείμενο αυτό δεν απευθύνεται σε οπαδούς. Απευθύνεται σε όσους από εμάς, μπορούμε ακόμη να σκεπτόμαστε ανεξάρτητα. Μπορεί ενίοτε να νοιώθουμε ζαλισμένοι από την υπερπληροφόρηση και κατά καιρούς να ακολουθούμε, θέλοντας και μη, κάποια εύληπτη αφήγηση που πλασάρεται περιοδικά από διάφορα “μέσα”. Αυτό σημαίνει ότι ενδεχομένως πρέπει να πάψουμε να είμαστε νωθροί. Να επανεξετάσουμε και να τακτοποιήσουμε τις αρχές μας˙ να βάζουμε προτεραιότητες στα προκύπτοντα θέματα και να ασχολούμαστε μόνο με εκείνα που είναι τα πιό σημαντικά˙ να ανατρέχουμε στις πηγές και να μην θεωρούμε δεδομένη οποιαδήποτε άποψη του οποιουδήποτε, ακόμη και αν αυτός θεωρείται ειδήμων στο είδος του. Με μιά κουβέντα, να πάψουμε να ακολουθούμε το κοπάδι.
Βέβαια κάτι τέτοιο είναι εξαιρετικά δύσκολο γιατί πέρα από την διανοητική προσπάθεια απαιτείται και ψυχική αντοχή! Γιατί όλοι οι “οπαδοποιημένοι” θα νομίζουν ότι ανήκετε σε κάποια από τις αντίπαλές τους ομάδες και γι’ αυτό θα δέχεστε επιθέσεις κατά καιρούς από κάθε κατεύθυνση! Όμως κατά την γνώμη μου αξίζει τον κόπο γιατί μόνο έτσι διατηρείτε την ελευθερία της σκέψης σας και αποφεύγετε την παγίδα της συμμόρφωσης, του οπαδισμού και τέλος της ομαδικής βλακείας που περιγράφει με τόσο γλαφυρό τρόπο ο Dietrich Bonhoeffer.
Σας Καλωσορίζουμε! 