(Ο “Κοσμογυρισμένος”, ή κάτι τέτοιο)

<===========>

Ήτανε μαύρος, μαύρος σαν τη νύχτα, πιό μαύρο δεν έχω δεί ποτέ ξανά, στην ζωή μου. Την πρώτη φορά που τον είδα “έφαγα φρίκη”, νομίζω. Πέντε χρονών παιδί και βλέπω κάποιον που ήταν ίδιος ο πατέρας μου, αλλά σαν σε αρνητικό φιλμ. Είχε άσπρα κατσαρά μαλλιά και άσπρο μουστάκι αλά Χίτλερ και μπήκε στον κόσμο μου ντυμένος με ένα μπλε τσίτινο κοστούμι.

Ήρθε στο σπίτι μας απροειδοποίητα και ο πατέρας μου τον κάθισε σε ένα μικρό τραπεζάκι που είχαν οι δικοί μου στην κρεβατοκάμαρά τους για να τρώνε το μεσημέρι. Παράγγειλε στην μάνα μου να τους φέρει μεζέ και ρετσίνα. Εκείνη άρχισε να φέρνει ελιές, μια ντομάτα, λίγη φέτα, ψωμί και ένα καρτούτσο με δυό ποτήρια. Μίλαγαν σαν να γνωρίζονταν από παλιά. Έμεινα στην πόρτα να τους κοιτάζω με το στόμα ανοιχτό. Κοιτούσα μιά τον ένα, μιά τον άλλο και ήταν αδύνατο να καταλάβω. Πως είναι αυτός ο άνθρωπος έτσι; και πόσο έμοιαζε με τον πατέρα μου˙ μόνο στα χρώματα άλλαζαν! Όπου ο πατέρας μου είχε λευκό δέρμα, αυτός είχε μαύρο. Όπου ο πατέρας μου είχε μαύρα μαλλιά, αυτός είχε άσπρα. Βλέπετε, εκείνη την εποχή ο πατέρας μου είχε ακόμη μαύρα μαλλιά, κατσαρά και ένα μαύρο μουστάκι, αλά Χίτλερ! Έμεινα στην πόρτα να κοιτάζω απορημένος και έκπληκτος. “Ελένη!” φωνάζει ο πατέρας μου. “Πάρε το παιδί από ‘δω!

Η μάνα μου έρχεται από πίσω και κάνει να μου πιάσει τον αριστερό αγκώνα. Τραβώ το χέρι μου με πείσμα και συνεχίζω να κοιτάζω με το στόμα ανοιχτό. Τότε εκείνη με αρπάζει και με βγάζει έξω στην αυλή, σηκωτό. Απτόητος ανεβαίνω σ’ ένα σκαμνί, τεντώνω τα πόδια για να κοιτάξω από το παράθυρο. Ίδια εικόνα! Αυτός ο άνθρωπος είχε πολλά περίεργα επάνω του και εγώ, ήταν αδύνατον να καταλάβω. Η μάννα μου προσπάθησε να μου ικανοποιήσει την περιέργεια και μου είπε ότι αυτός ο άνθρωπος ήταν από μια χώρα μακρινή, που τη ‘λέγαν Αβησσυνία! και τί έκανε εδώ; και πως ήρθε; και γιατί το χρώμα του ήταν μαύρο; Δύσπεπτα πράγματα για ένα μικρό παιδί στα πέντε.

Ο Αλεμαγιέχου ήρθε κι’ άλλες φορές στο σπίτι μας. Όταν φαινόταν στην πόρτα, η μάνα μου ειδοποιούσε τον πατέρα μου: ”Έλα, συχαρίκια! Ήρθε ο Χαϊλέ Σελασιέ!”. Είχα την εντύπωση ότι η μητέρα μου δεν τον πολυσυμπαθούσε για κάποιο λόγο, δεν μπορούσα να καταλάβω γιατί! Τον έβλεπα κάποιες φορές και στο παντοπωλείο του Αντωνόπουλου και στο καρβουνιάρικο του Μπάρμπα Μήτσου, να κάθεται με τους άλλους της παρέας και να πίνουν την ρετσίνα τους. Πάντα φορούσε εκείνο το μπλε κουστούμι. “Στην χώρα του την Αβησσυνία, ο ήλιος καίει πολύ και όλοι μαυρίζουν με ένα χρώμα μαύρο σκούρο από μικροί. Και μπαίνει το μαύρο τόσο πολύ βαθειά στο δέρμα τους, που δεν μπορούν να το βγάλουν πιά! Ούτε με σαπούνι!”. Μου εξήγησε ο πατέρας μου. Αυτό με ικανοποίησε για αρχή, μόνο που˙ πού ήταν αυτή η Αβησσυνία; γιατί έφυγε από το σπίτι του; γιατί άφησε την οικογένειά του;

Με τον καιρό, μεγαλώνοντας και ρωτώντας συνεχώς, έμαθα ότι είχε έρθει στην Ελλάδα στις αρχές του 1936, σε ηλικία 22 ετών. Εγκατέλειψε την χώρα του μετά την εισβολή των Ιταλών του Ντούτσε και την καταστροφή του εθνικού τους στρατού, που τότε ο Αλεμαγιέχου υπηρετούσε σαν ανθυπολοχαγός. Έφυγε για να γλυτώσει την ζωή του˙ έφυγε μακρυά από τον πόλεμο, μόνο για να τον βρει και πάλι στην Ελλάδα!

Στην Ελλάδα δεν άργησαν να φτάσουν οι Γερμανοί! Όταν μπήκαν στην Αθήνα, ο πατέρας μου δούλευε τεχνίτης στου Μαλτσινιώτη. Οι Γερμανοί επίταξαν το εργοστάσιο και έκαναν κάποιες μετατροπές ώστε να κατασκευάζονται ανταλλακτικά και να μοντάρονται κινητήρες για τα καταδιωκτικά τους. Κάποια μέρα, νωρίς το απόγευμα, τέλη καλοκαιριού του ‘42, οι σειρήνες του εργοστασίου άρχισαν να ουρλιάζουν ασταμάτητα. Όλοι όσοι εργάζονταν στο εργοστάσιο οδηγήθηκαν με την βία στο προαύλιο όπου τους παρέταξαν εφ’ ενός ζυγού. Κάτι δεν πήγαινε καλά. Ο Γερμανός διοικητής βγήκε σε λίγο έξαλλος, στήθηκε στη μέση της αυλής κι’ άρχισε να ξεφωνίζει κατακόκκινος κάτι στα γερμανικά. Ένας ταλαίπωρος μεταφραστής ψέλλισε κάτι για δολιοφθορές στα αεροσκάφη. Κάποιοι έριχναν κρυφά μικρές βίδες και παξιμάδια μέσα στα δοχεία λαδιού των κινητήρων. Τα αεροσκάφη απογειώνονταν κανονικά, αλλά σε κάποια μανούβρα τα ξένα σώματα έφταναν στο σύστημα μετάδοσης και κατέστρεφαν τα δόντια στα γρανάζια. Πολλά αεροσκάφη έπεσαν σαν αποτέλεσμα. Οι Γερμανοί έψαχναν τους δολιοφθορείς. Μετά από ένα – δύο λεπτά σιγής, ο Διοικητής ανακοίνωσε, μέσω του διερμηνέα, ότι αφού δεν μαρτυρούσε κανείς, θα άρχιζε να εκτελεί με την σειρά τους παρατεταγμένους, μέχρι να εμφανιστεί κάποιος και να προσφέρει πληροφορίες. Για του λόγου το αληθές, προχώρησε αργά, με επισημότητα, στην αρχή της σειράς, στα δεξιά του πατέρα μου. Έκανε ξανά την ερώτηση. Με τρεμάμενη φωνή, επανέλαβε ο μεταφραστής. Τίποτα!

Είναι μυστήριο πως παγώνει ο χρόνος όταν τα πράγματα δυσκολεύουν! Πως το μυαλό ξυπνά και καταγράφει και την πιό μικρή λεπτομέρεια! Ο σκληρός ήχος του ατσαλιού του Λούγκερ, ο πυροβολισμός, η σφαίρα που έσκιζε το κρανίο, ο γδούπος σαν σακιού με άμμο που πέφτει στο χώμα, το κλείσιμο του δράματος με το κουδουνάκι του κάλυκα που κυλλά στο έδαφος, όλοι οι ήχοι να ακούγονται ξεκάθαροι, ξεχωριστοί ο ένας από τον άλλο. Ένα χέρι τρεμάμενο αρπάζει το αριστερό χέρι του πατέρα μου, καλοδεχούμενο! Ένα χέρι μαύρο. Τί σχέση έχει το χρώμα! Πως ελαττώνεται το τρέμουλο όταν δυό τρεμάμενα χέρια πιάνουν το ένα το άλλο! Κάποιος μαθηματικός πρέπει να ασχοληθεί μια μέρα, να λύσει την εξίσωση! Ο Διοικητής, φαινομενικά αδιάφορος, κάνει ένα βήμα προς τα δεξιά του. Το σκηνικό επαναλαμβάνεται! Οι φωνές, οι ήχοι η κρυάδα άλλη μια φορά ακόμα. Δυό άνθρωποι, ένας λευκός, ένας μαύρος, κρατημένοι από το χέρι, να μετρούν τα βήματα που τους χωρίζουν από την μαύρη τρύπα!

Ξάφνου, μια αναταραχή από απέναντι. Κάποιος στρατιώτης σπρώχνει βίαια έναν εργάτη έξω από τη γραμμή προς την μέση της πλατείας. Αυτός πέφτει κάτω. Ο Διοικητής σταματά αυτό που έκανε και στρέφει την προσοχή του προς τα εκεί. Πλησιάζει τον άνθρωπο που βρίσκεται με τα γόνατα στο έδαφος και κλαίει με αναφιλητά. Είναι ένας από τους εργοδηγούς. Φωνές και σκαμπίλια, ένα όνομα ακούγεται μέσα στην αναστάτωση: “Γιώργος Ιβάνωφ!”. Αλλά ο Ιβάνωφ δεν είναι εκεί. Ο Γερμανός κολλάει το Λούγκερ στο κούτελο του εργοδηγού. Αυτός σταματά να κλαίει και τον κοιτάζει κατάματα. Ακόμη ένας πυροβολισμός.

Ο Διοικητής, πριν φύγει φουριόζος, ορίζει ποιοί θα μαζέψουν τα πτώματα, ποιοί θα καθαρίσουν τα αίματα. Διατάζει τους υπόλοιπους να γυρίσουν στις δουλειές τους. Η Ιστορία θα αναφέρει το όνομα του Ιβάνωφ με χρυσά γράμματα. Οι υπόλοιποι θα παραμείνουν ανώνυμοι ήρωες και παράπλευρες απώλειες ενός πολέμου που αιματοκύλισε την Ευρώπη.

Ο Αλεμαγιέχου έμεινε στην Ελλάδα και μετά την κατοχή. Με τον πατέρα μου έμειναν φίλοι από εκείνο το σκοτεινό απόγευμα. Τον γνώρισε στην παρέα του, τον σύστηνε σε δουλειές και πότε-πότε του έδινε και κάνα χαρτζιλίκι˙να το γιατί η μάνα μου ζοχαδιαζόταν όταν τον έβλεπε να έρχεται.

Πάντως στην Ελλάδα ο Αλεμαγέχου δεν πρόκοψε κι’ ας μίλαγε τα Ελληνικά “φαρσί”˙ κι’ ας ήταν πρόθυμος, δουλευταράς και ευγενικός. Κάποια τέχνη δεν έμαθε ποτέ. Μια μέρα ήρθε στο σπίτι, ως συνήθως, με το τριμμένο πια σακάκι του στα πρόθυρα της διάλυσης. Κάθισε με τον πατέρα μου στο μικρό το τραπεζάκι, μίλησαν και ήπιαν το κρασί τους. Όταν κίνησε να φύγει, ο πατέρας μου του έβαλε στην τσέπη κάτι χάρτινο. Θα πρέπει να ήταν αρκετά μεγάλης αξίας, γιατί η συχωρεμένη γούρλωσε τα μάτια της και σφύριξε στον πατέρα μου: “Εδώ δεν έχουμε να ταΐσουμε τα παιδιά, τον Χαϊλέ χαρτζιλικώνεις;”. “Πάψε γυναίκα! Δεν ξέρεις, μην ανακατεύεσαι!” Της απαντά ο πατέρας μου. “Είδε κι’ απόειδε και μαζεύει λεφτά για να γυρίσει πίσω στην πατρίδα του!”.

Ο Αλεμαγιέχου τράβηξε σκυφτός, με το τριμμένο του κουστούμι, σέρνοντας τα βήματά του προς την καγκελόπορτα της σπιτονοικοκυράς μας. Την άνοιξε, βγήκε έξω και την έκλεισε πίσω του μαλακά, με την ευγένεια που τον διέκρινε. Την έκλεισε και χάθηκε στις ομίχλες του χρόνου. Ήμουν δεν ήμουν δέκα χρονών.

Δημήτρης Κατελούζος

Νοέμβριος 2021

Πολλοί αναφέρονται στην “επιστήμη” και την “επιστημονική μέθοδο” αλλά μάλλον λίγοι καταλαβαίνουν την σημασία και την λειτουργία τους και άλλοι χρησιμοποιούν τις έννοιες αυτές με τρόπο που να εξυπηρετεί τις πεποιθήσεις τους. Έτσι έχουμε φτάσει στο σημείο όπου ένθερμοι οπαδοί θρησκειών να λένε ότι η θρησκεία είναι ανώτερη της επιστήμης και να ερμηνεύουν τα φυσικά φαινόμενα με βάση την Βίβλο, άθεοι να λένε ότι σύμφωνα με την επιστήμη ή την λογική δεν υπάρχει Θεός, επιστήμονες ακόμη να λένε ότι “δεν υπάρχει Θεός γιατί, αν υπήρχε θα τον είχαν βρει στα πειράματά τους” και πρόσφατα φτάσαμε να ακούμε και τους αρνητές του COVID-19 και τους αντιεμβολιαστές να λένε ότι τους κατέβει και να το δικαιολογούν “επιστημονικά”!

Έτσι αποφάσισα να γράψω σε γενικές γραμμές, τί είναι επιτέλους αυτή η επιστημονική μέθοδος. Το κάνω αυτό χωρίς να είμαι αφελής. Ξέρω ότι όλες οι θέσεις που ανέφερα στην πιό πάνω παράγραφο και άλλες ακόμη παρόμοιες, στηρίζονται στην πίστη και όχι στην λογική και για τον λόγο αυτόν ελάχιστους από αυτούς θα πείσω να αναθεωρήσουν! Απλώς εγώ θα νοιώθω συνεπής με τον εαυτό μου, δηλαδή θα λέω “εγώ σας τα είπα”, τώρα εσείς κάντε ότι νομίζετε!!

Το Αντικείμενο και η Αξιωματική Βάση της Επιστήμης

Με την επιστημονική μέθοδο ασχολείται ο κλάδος της φιλοσοφίας που λέγεται “Επιστημολογία”. Την επιστημονική μέθοδο δηλαδή, ανέπτυξαν οι φιλόσοφοι που ασχολήθηκαν με την γνώση του φυσικού κόσμου και τον τρόπο που μπορούμε να την αποκτήσουμε. Στόχος η αποκάλυψη της “αλήθειας”, της αντικειμενικής δηλαδή γνώσης των φυσικών όντων και φαινομένων και των σχέσεων μεταξύ τους. Η επιστήμη δηλαδή με μια κουβέντα, εξετάζει πως λειτουργεί ο κόσμος. Δεν είναι στους στόχους της η επιβεβαίωση ή η απόρριψη της έννοιας του Θεού απλώς και μόνο επειδή ο Θεός δεν είναι φυσικό όν! (Εδώ θα ήταν καλό να σημειώσω ότι υπάρχει μια ασυνεννοησία στο ερώτημα τί σημαίνει αλήθεια, γιατί ανάλογα με το αντικείμενο της συζήτησης, η αλήθεια ορίζεται τελείως διαφορετικά! Στην πιό κάτω συζήτηση, όταν γράφω “αλήθεια” σκέτο, χωρίς προσδιορισμό, θα εννοώ την επιστημονική αλήθεια).

(Σημείωση, π.χ., Niels Bohr : «It is wrong to think that the task of physics is to find out how Nature is. Physics Concerns what we can say about Nature«)

Πριν από οτιδήποτε άλλο πρέπει να τονίσουμε ότι η επιστήμη βασίζεται σε θεμελιώδεις αρχές ή αξιώματα. Αξίωμα ή αρχή στην λογική και στην επιστήμη, είναι μια πρόταση η οποία δεν αποδεικνύεται, αλλά θεωρείται είτε προφανής, είτε αποτέλεσμα κάποιας απόφασης. Το αξίωμα είναι μια λογική πρόταση, της οποίας η αλήθεια θεωρείται δεδομένη και χρησιμεύει ως αρχικό σημείο για την αναγωγή και το συμπέρασμα άλλων αληθών προτάσεων, ανάλογα με τη θεωρία που εφαρμόζεται. Είναι δηλαδή το πρώτο σκαλοπάτι που θα πατήσει κάποιος για να συνεχίσει στην λογική ή στην επιστήμη. (Εδώ μπορεί να διαφωνήσουμε με τους μαθηματικούς της παρέας, οι οποίοι επιμένουν ότι μόνο στα μαθηματικά έχουμε πραγματικά αξιώματα, μια και τα λεγόμενα ως αξιώματα στις άλλες επιστήμες, πρέπει να θεωρούνται υποθέσεις που δεν έχουν αποδειχτεί ακόμη!).

Η επιστήμη λοιπόν στηρίζεται σε αξιώματα και αρχές, προτάσεις δηλαδή που θεωρούνται αληθείς! Πολλοί δεν το συνειδητοποιούν αυτό, ότι δηλαδή η επιστήμη βασίζεται σε αυτές τις θεμελιώδεις μεν, αλλά γενικά αναπόδεικτες προτάσεις, η αποδοχή των οποίων φαίνεται ότι αναιρεί τα αποτελέσματα της επιστήμης! Αυτό είναι μερικώς ορθό, αλλά τι άλλο μπορούμε να κάνουμε;! Από κάπου πρέπει να αρχίσουμε για να «χτίσουμε» την γνώση μας για τον κόσμο.

Ιστορικοί Σταθμοί

Η Επιστημονική μέθοδος αναπτύχθηκε με το πέρασμα των αιώνων και ενδεχομένως στο μέλλον να υπάρξουν και άλλες βελτιώσεις. Μερικοί από τους σημαντικότερους φιλοσόφους της ιστορίας και η συμβολή τους στην μέθοδο, παρουσιάζονται με χρονολογική σειρά πιό κάτω:

Ο Αριστοτέλης (384 – 322 πχ), φυσικός φιλόσοφος, είναι ο πρώτος που υποστηρίζει ότι η γνώση προσεγγίζεται με την παρατήρηση της φύσης. Σημειώνει ότι τα φαινόμενα παρουσιάζονται σε μια χρονική αλληλουχία, δηλαδή παρατηρεί ότι υπάρχει η σχέση αιτίου – αιτιατού. Αναλύει την μέθοδο της Επαγωγής, της οποίας την ανακάλυψη αποδίδει στον Σωκράτη, καθώς επίσης και την μέθοδο της Παραγωγής στην οποία αναφέρεται με την ονομασία “συλλογισμοί”. Άσχετα άν είχε λίγο διαφορετικές απόψεις από τις σημερινές, η κεντρική ιδέα των μεθόδων αυτών γενικά και απλουστευτικά έχει ως εξής :

Σύμφωνα με την μέθοδο της Επαγωγής, παρατηρώντας το μερικό βγάζουμε συμπέρασμα για το όλον. Για παράδειγμα, παρατηρούμε τους κύκνους που συναντούμε στην φύση και βλέπουμε ότι όλοι όσοι παρατηρήσαμε είναι λευκοί. Βγάζουμε λοιπόν το συμπέρασμα ότι “Όλοι οι κύκνοι είναι λευκοί”!

Σύμφωνα με την μέθοδο της Παραγωγής, αντίστροφα, αν ξέρουμε επακριβώς το όλον, ή αν νομίζουμε ότι το ξέρουμε, μπορούμε να βγάλουμε συμπέρασμα για το μερικό. Για παράδειγμα, αν είμαστε σίγουροι ότι όλοι οι κύκνοι είναι άσπροι, τότε περιμένουμε ότι ο επόμενος κύκνος που θα συναντήσουμε θα είναι και αυτός άσπρος! (Βέβαια αν ο επόμενος κύκνος είναι μαύρος, τότε έχουμε σοβαρό πρόβλημα! Κάτι έχουμε κάνει λάθος!)

Ο William του Ockham (1285 – 1347), στοχαστικός φιλόσοφος και θεολόγος, είναι ευρύτερα γνωστός για το “ξυράφι του Όκαμ”, την ιδέα δηλαδή, ότι ανάμεσα σε δύο πιθανές εξηγήσεις του ίδιου φαινομένου πρέπει να διαλέγουμε την απλούστερη από τις δύο.

Ο Sir Francis Bacon (1561 – 1626 μχ), πολιτική προσωπικότητα, πίστευε ότι η εξέλιξη της επιστήμης εξαρτάται και από το γενικότερο κοινωνικό κλίμα. Πρότεινε την συγκέντρωση των επιστημόνων σε ειδικά Κρατικά Ιδρύματα (τα ονόμαζε Οίκο του Σολομώντα) που θα έχουν μόνο αυτό το αντικείμενο. Η Έρευνα χρειάζεται κεντρικό προγραμματισμό και υποστήριξη. Είναι κοπιαστική και βαρετή εργασία που πρέπει να εκτελείται με μεγάλη επιμονή και υπομονή. Ο στόχος πρέπει να είναι ωφελιμιστικός, για το γενικότερο καλό και να καταλήγει σε χρήσιμες τέχνες (υποδηλώνει την σήμερα γνωστή ως Εφηρμοσμένη Έρευνα).

Ο Galileo Galilei (1564 – 1642 μχ), ένθερμος πειραματιστής, εισήγαγε την ιδέα της πειραματικής επιβεβαίωσης και μάλιστα και από άλλους ανεξάρτητους παρατηρητές. Όπως υποστήριζε αυτό είναι το χαρακτηριστικό του πραγματικού επιστήμονα. Επίσης επαναπροσδιόρισε τις έννοιες της Επαγωγής και της Παραγωγής, ως εξής:

Επαγωγή : Παρατήρηση ενός Φαινομένου > Πείραμα > Γενική Αρχή ή Φυσικός Νόμος.

Παραγωγή : Γενική Αρχή ή Υπόθεση > Λογικό Συμπέρασμα > Μερικό Φαινόμενο.

Ο Renè Descartes (1596 – 1650 μχ), καθαρός φιλόσοφος, υποστήριζε την συνεχή και επίμονη αναζήτηση. Επειδή δηλαδή οι αισθήσεις μας μας εξαπατούν, καθώς επίσης και η λογική θα καταλήξει σε λάθος συμπεράσματα από λάθος δεδομένα, η αμφιβολία πρέπει να ακολουθεί συστηματική μορφή. Τα συμπεράσματα και οι φυσικοί νόμοι πρέπει να εκφράζονται με μαθηματικά.

Ο Sir Isaac Newton (1642 – 1727 μχ), φυσικός φιλόσοφος, κωδικοποίησε τις μέχρι τότε γνωστές διαδικασίες της γνώσης και υπογράμμισε την σχέση αιτίου και αιτιατού (αποτελέσματος).

Η τρίτη μεγάλη περίοδος των ανακαλύψεων έρχεται με το τέλος του 19ου αιώνα και την αρχή του 20ού. Ο Karl Popper (1902 – 1994 μχ), υποστηρίζει ότι ποτέ δεν θα καταλάβουμε ότι γνωρίζουμε την απόλυτη αλήθεια, “ακόμη κι’ αν την έχουμε μέσα στην τσέπη μας”. Οι θεωρίες δεν είναι δυνατόν να επιβεβαιωθούν, μπορούν μόνο να διαψευσθούν. Για τον λόγο αυτό τα πειράματα πρέπει να σχεδιάζονται έτσι ώστε να προσπαθούν να διαψεύσουν την θεωρία. Μια θεωρία πρέπει να την βλέπουμε σαν κανονικοποιητική (κατά Kant) ιδέα. Η θεωρία μας καθοδηγεί προς την αλήθεια, την οποία θα πλησιάζουμε συνεχώς (αλλά μάλλον δεν θα την μάθουμε ποτέ !;). Όσο πιό πολύ αποτυγχάνουμε να διαψεύσουμε μια θεωρία, τόσο περισσότερο πρέπει να εδραιώνεται.

(Σημείωση, πχ. Karl Popper : «In so far as, a scientific statement speaks about reality, it must be falsifiable; and in so far as it is not falsifiable, it does not speak about reality.»)

Ο Thomas Kuhn (1922 – 1996 μχ), συνεχίζοντας πάνω στις ιδέες του Popper, διακρίνει δύο ξεχωριστές περιόδους στην αναζήτηση της αλήθειας:

Την κανονική επιστημονική περίοδο (normal science) ή το καθιερωμένο υπόδειγμα (established paradigm), την περίοδο δηλαδή που μία θεωρία κυριαρχεί και όλη η δραστηριότητα γυρίζει γύρω από αυτήν σαν κεντρική ιδέα. Για παράδειγμα η “κλασσική” επιστημονική θεωρία από τον Νεύτωνα μέχρι τον 20ο αιώνα, ή η θεωρία της γενικής σχετικότητας από τις αρχές του 20ου αιώνα και μέχρι σήμερα. Κάθε καθιερωμένο υπόδειγμα αποτελείται από θεμελιώδεις αρχές ή αξιώματα, που συνολικά υποστηρίζουν το υπόδειγμα.

Την περίοδο αλλαγής υποδείγματος (paradigm shift), κατά την διάρκεια της οποίας μία νέα θεωρία υποσκελίζει την παλαιότερη και παρατηρείται μεγάλη κινητικότητα, υπέρ και κατά της νέας θεωρίας. Για παράδειγμα η αλλαγή υποδείγματος όσον αφορά την θεωρία της βαρύτητας (Γενική Θεωρία της Σχετικότητας) στην αρχή του 20ου αιώνα.

Στην πιό πάνω χρονική παράθεση αποφεύγω την ιδέα που παρουσιάστηκε τα τελευταία χρόνια, αυτή του τρίτου δρόμου για ανίχνευση της αλήθειας, δηλαδή την εξομοίωση με υπολογιστές πέρα από την παρατήρηση και το πείραμα, μια και η ιδέα αυτή δεν είναι ακόμη γενικής αποδοχής. Μεγάλο μέρος των επιστημόνων δεν την θεωρεί καν νέα μέθοδο, αλλά την κατατάσσει στην κατηγορία της μαθηματικής μοντελοποίησης και σωστά κατά την γνώμη μου.)

Οι Παραπάνω Ιδέες Συγκεντρωτικά

• Τα νέα στοιχεία θα αναλύονται στη βάση αποδεκτών θεμελιωδών αρχών ή αξιωμάτων.
• Η αντικειμενική γνώση προσεγγίζεται με την παρατήρηση της φύσης και με πειράματα.

• Δύο βασικοί δρόμοι υπάρχουν, η Επαγωγή και η Παραγωγή.

• Τα φαινόμενα ακολουθούν την λογική αιτίου – αιτιατού.

• Από δύο διαφορετικές εξηγήσεις του ίδιου φαινομένου, προτιμούμε την πιό απλή.

• Οι επιστήμονες πρέπει να συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένα ιδρύματα με κεντρικό σχεδιασμό και υποστήριξη.

• Η βάση της επιστήμης είναι η εξαντλητική παρατήρηση και καταγραφή των φαινομένων.

• Τα αποτελέσματα των πειραμάτων πρέπει να επιβεβαιώνονται από ανεξάρτητους παρατηρητές.

• Τα συμπεράσματα και οι φυσικοί νόμοι να εκφράζονται όπου είναι δυνατόν με μαθηματικά μοντέλα.

• Επειδή η αλήθεια δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί, ή αλλιώς, μια θεωρία μπορεί μόνο να διαψευσθεί, γι’ αυτό και τα πειράματα πρέπει να έχουν σκοπό την διάψευση της θεωρίας, όχι την επιβεβαίωσή της.

• Μια θεωρία πρέπει να χρησιμεύει σαν οδηγός προς την αλήθεια, δεν είναι η αλήθεια.

• Οι θεωρίες λειτουργούν σαν μέρος ενός καθιερωμένου υποδείγματος, το οποίο ακολουθεί έναν κύκλο, όπου το υπόδειγμα απολαμβάνει αποδοχής, ακολουθεί μια μεγάλη περίοδος κατά την οποία χρησιμοποιείται σαν οδηγός και μετά αντικαθίσταται από ένα άλλο υπόδειγμα με διαφορετικές θεωρίες.

Η Επιστημονική Μέθοδος.

Όλες τις ιδέες αυτές μπορούμε να τις συμπυκνώσουμε σε ένα σχήμα έτσι ώστε να δούμε πως λειτουργούν σε συνεργασία. Το σχήμα που παρουσιάζω είναι απλοποιημένο για καλύτερη κατανόηση αλλά και γιατί διαφορετικές επιστήμες ακολουθούν ελαφρά διαφορετικούς δρόμους, από ανάγκη. Επίσης παρουσιάζω το κυκλικό μοντέλο, (γιατί αυτό διδάχτηκα αλλά και) γιατί δείχνει την συνεχή βελτίωση των διαφόρων υποθέσεων και θεωριών.

Πως λειτουργεί λοιπόν η επιστημονική μέθοδος;

Η αρχή γίνεται όπως είναι φυσικό από την παρατήρηση της φύσης (στο πάνω μέρος του σχήματος). Η αρχική προσέγγιση είναι Επαγωγική. Συγκεντρώνονται δηλαδή στοιχεία ενός φαινομένου, κανονικοποιούνται, αναλύονται (στατιστικά κυρίως) και μετατρέπονται σε μια λογική μορφή. Στην συνέχεια εκδίδονται υπό τύπον μελετών και παραδίδονται στην επιστημονική κοινότητα για αξιολόγηση. Μιά μελέτη μπορεί να περιλαμβάνει την έκφραση μιας Υπόθεσης ή και όχι. Η Υπόθεση μπορεί να προκύψει σαν επιστέγασμα πολλών μελετών πάνω στο ίδιο φαινόμενο. Η Υπόθεση είναι μια πιθανή εξήγηση του φαινομένου.

Μεγάλοι επιστήμονες ήταν εκείνοι που μπόρεσαν να μεταφράσουν τις παρατηρήσεις σε μια επιτυχημένη Υπόθεση που παρέμεινε ενεργή για πολλές δεκαετίες. Η Υπόθεση πρέπει να εκφραστεί με κάποιο μαθηματικό τρόπο και να δημιουργηθεί ένα μοντέλο.

Με την μοντελοποίηση της Υπόθεσης τελειώνει η περίοδος της Επαγωγής και ξεκινά η περίοδος της Παραγωγής που χαρακτηρίζεται από τα πειράματα. Δηλαδή αφού εκφράστηκε μια Γενική Αρχή ή ένας Φυσικός Νόμος (η Υπόθεση δηλαδή) τώρα θα πρέπει να εντοπιστούν επί μέρους συμπεράσματα που εκπορεύονται από αυτήν. Οι επιμέρους προβλέψεις θα δοκιμαστούν στην συνέχεια με πειράματα. Οι επιτυχείς ή αποτυχείς προβλέψεις εμπεδώνουν την Υπόθεση ή δείχνουν τις αδυναμίες της. Τα αποτελέσματα των πειραμάτων θα ακολουθήσουν την ίδια διαδικασία που έγινε και με τις παρατηρήσεις της φύσης (Ανάλυση – Δημοσίευση – Επαλήθευση). Μια Υπόθεση που άντεξε την πειραματική βάσανο προάγεται σε Θεωρία.

Ξεκινά μετά από αυτό μία περίοδος όπου αφενός η Θεωρία χρησιμοποιείται σαν οδηγός για την παραπέρα πρόοδο της επιστήμης και την διαμόρφωση πορισμάτων που να απορρέουν από αυτήν, ενώ παράλληλα γίνεται μια προσπάθεια ανατροπής της με συνεχή πειράματα και παρατηρήσεις. Με τον καιρό οι ασυνέπειες συσσωρεύονται και η Θεωρία τροποποιείται ώστε να συμπεριλάβει τα καινούρια ευρήματα. Όταν το φορτίο των ασυνεπειών γίνεται δυσβάστακτο, τότε έρχεται η ώρα όπου μία καινούρια Υπόθεση θα πρέπει να εμφανιστεί, για να αρχίσει ένας καινούριος κύκλος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η υπόθεση του Big Bang. Η Θεωρία (αν μπορεί να την λέμε έτσι, γιατί μάλλον στην κατηγορία της Υπόθεσης βρίσκεται ακόμη) έχει συσσωρεύσει σε μικρό χρονικό διάστημα τόσες τροποποιήσεις που για πολλούς θεωρείται ήδη αποτυχημένη. Το πρόβλημα επί του παρόντος, είναι ότι οι υπάρχουσες άλλες υποθέσεις δεν έχουν δοκιμαστεί αρκετά ώστε μία από αυτές να την αντικαταστήσει.

Η Εφαρμοσμένη Έρευνα.

Εδώ θα αναφερθώ με λίγα λόγια στην “Εφαρμοσμένη Έρευνα” για τον λόγο ότι πολλοί την μπερδεύουν με την Επιστημονική ή “Καθαρή Έρευνα”, όπου γίνεται η προσπάθεια να εκφραστούν οι “φυσικοί νόμοι”.

Απεναντίας η έρευνα που έχει ωφελιμιστικό σκοπό και καταλήγει σε χρήσιμες εφαρμογές ακολουθεί άλλους δρόμους και ονομάζεται “Εφαρμοσμένη Έρευνα”.

Η Εφαρμοσμένη Έρευνα λοιπόν χρησιμοποιεί τα συμπεράσματα και τους νόμους που προέκυψαν από την Επιστημονική Έρευνα με σκοπό να καταλήξει σε συγκεκριμένες εφαρμογές και αυτή είναι η κύρια σχέση τους. Η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις δύο μεθοδολογίες είναι ότι τα συμπεράσματα και τα αποτελέσματα των τυχόν πειραμάτων δεν εκδίδονται ανοιχτά, ούτε εξετάζονται και επαληθεύονται από οποιαδήποτε ανοιχτή κοινότητα, γιατί αποτελούν κυριότητα του οργανισμού που εφηύρε τις εφαρμογές και τα συμπεράσματα καλύπτονται από ευρεσιτεχνίες. Η επιβεβαίωση γίνεται από ανεξάρτητες κρατικές οντότητες που ακολουθούν δικές τους διαδικασίες που μπορεί να είναι διαφορετικές από κράτος σε κράτος αλλά και να διαφοροποιούνται ακόμη και από το ίδιο το αντικείμενο της Έρευνας. Για την κατασκευή ενός αεροσκάφους, για παράδειγμα, θα εξεταστούν οι διαδικασίες ποιότητος και ασφάλειας της κατασκευάστριας και θα αναλυθούν οι δοκιμές για να καταλήξουμε στην έκδοση ενός πιστοποιητικού πλοϊμότητας από έναν ανεξάρτητο κρατικό οργανισμό. Αντίστοιχα για την παρασκευή ενός φαρμάκου, θα εξεταστούν οι διαδικασίες ποιότητος και ασφάλειας της φαρμακευτικής εταιρείας, η καθαρή έρευνα πάνω στην οποία βασίστηκε, οι δοκιμές ως προς την μεθοδολογία και η ανάλυση των αποτελεσμάτων για να καταλήξουμε στην έκδοση ενός πιστοποιητικού καταλληλότητας του φαρμάκου από έναν ανεξάρτητο φορέα ελέγχου.

Συμπεράσματα

• Η Θρησκεία και η Επιστήμη, δεν επικαλύπτονται γιατί δεν έχουν το ίδιο αντικείμενο και γιατί οι μέθοδοι είναι διαφορετικές (Πίστη – Ενόραση σε σχέση με Παρατήρηση – Πείραμα). Οι προσπάθειες να μπει η μια στα χωράφια της άλλης, μόνο σύγχυση προκαλεί και δεν τιμά ούτε την μια ούτε την άλλη.

• Η Επιστήμη προσεγγίζει την “αλήθεια” της με συγκεκριμένο και μεθοδικό τρόπο που έχει παγιωθεί με την πάροδο των αιώνων, την Επιστημονική Μέθοδο.

• Η Επιστημονική Μέθοδος μας καθοδηγεί προς την αλήθεια την οποία προσεγγίζουμε συνεχώς, αλλά την οποία δεν ξέρουμε και μάλλον δεν θα μάθουμε ποτέ! Σήμερα λοιπόν η Επιστήμη μπορεί να μας πει 0,6 και αύριο 0,62, ή 0,57. Χτες μπορεί να μας είπαν να κρατάμε 1,5 μέτρο απόσταση και σήμερα 2 μέτρα. Δεν σημαίνει ότι “δεν ξέρουν τί τους γίνεται”, αλλά ότι σήμερα ξέρουν καλύτερα!

• Τα επιστημονικά αποτελέσματα εκφράζονται όσο είναι δυνατόν με μαθηματικά μοντέλα.

• Η “Καθαρή Έρευνα” και η “Εφαρμοσμένη Έρευνα” αν και ακολουθούν παρόμοια μεθοδολογία, έχουν διαφορετικά πρωτόκολλα. Η δεύτερη πάντως, εδράζεται στα συμπεράσματα της πρώτης, αλλά πρέπει πάντα να θυμόμαστε ότι τα αποτελέσματα της Εφαρμοσμένης Έρευνας καλύπτονται από ευρεσιτεχνίες.

Πορίσματα

Θα συμπλήρωνα εδώ κάποια “πορίσματα” που συνάγονται έμμεσα από την πιό πάνω παρουσίαση.

• Η Επιστήμη υπηρετείται μακρυά από τα μάτια της δημοσιότητας. Η Επιστημονική Έρευνα δεν περιλαμβάνει δημόσια διαβούλευση, η οποία εξ αντικειμένου δεν μπορεί να προσφέρει στην αναζήτηση της αλήθειας, καθώς ούτε γίνεται από ειδικούς, ούτε αξιολογείται από ειδικούς. Όταν τα συμπεράσματα της επιστημονικής έρευνας παρουσιάζονται δημόσια, η εργασία έχει ήδη τελειώσει.

• Επιστήμονας δεν είναι αυτός που βγαίνει κάθε τρείς και λίγο στην τηλεόραση, ή γράφει άρθρα στις πολιτικές εφημερίδες. Απ’ ότι φαίνεται, ένας επιστήμονας έχει σοβαρότερη δουλειά να κάνει.

• Αυτοί που βγαίνουν στην τηλεόραση το κάνουν για προσωπική προβολή και έχουν κρυφές ατζέντες και προσωπικές επιδιώξεις, εκτός και εάν είναι προσωρινά εντεταλμένοι από την πολιτική ηγεσία για να εξηγήσουν θέματα που είναι δύσκολο να κατανοηθούν από τον μέσο θεατή. (Βλέπε εμφανίσεις για παράδειγμα του καθηγητού κυρίου Τσιόδρα).

Επίλογος

Τώρα θα αναρωτηθεί κάποιος, “Μα καλά, αν τα συμπεράσματα της επιστήμης τελικά δεν είναι θέσφατα αλλά εξελίσσονται και μεταβάλλονται συνεχώς και στηρίζονται σε προτάσεις που θεωρούμε αληθείς, τότε από που έχουμε να κρατηθούμε;” Για κάποιους αυτό μπορεί και να κλονίσει την εμπιστοσύνη τους προς την επιστήμη, άλλοι θα ακυρώσουν τα πιό πάνω πιστεύοντας ότι κάπου τους ξεγέλασα. Η αλήθεια είναι ότι η επιστημονική μέθοδος δεν είναι αλάνθαστη, αλλά ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΥ ΕΧΟΥΜΕ προς αναζήτηση της Επιστημονικής Αλήθειας, του να μάθουμε δηλαδή το πως λειτουργεί ο κόσμος. Τίποτα δεν είναι απόλυτα σίγουρο αλλά πορευόμαστε προς εκείνο που είναι το σωστότερο. Γιατί και το καλύτερο είναι ο εχθρός του καλού. Εξ άλλου ας πούμε ότι μαθαίναμε κάποτε την απόλυτη αλήθεια; Μετά τί γούστο θα είχε;

Δημήτριος Κατελούζος

Οκτώβριος 2021

Βιβλιογραφία :

• Αριστοτέλους “Τα μετά τα Φυσικά”, 4ος αιώνας π.Χ.
• “William of Ockham’s The Sum of Logic”, Article in Topoi, September 2007, by Dr Stephen Read Department of Philosophy University of St Andrews Scotland, U.K.
• Dr. Kathryn Wolford, «Francis Bacon and the Scientific Revolution,» in Smarthistory, July 9, 2015, accessed December 18, 2023, https://smarthistory.org/francis-bacon-and-the-scientific-revolution/.
• “GALILEO GALILEI AND THE ROMAN CURIA”, FROM AUTHENTIC SOURCES by KARL VON GEBLER. TRANSLATED, WITH THE SANCTION OF THE AUTHOR, BY MRS. GEORGE STURGE, https://www.forgottenbooks.com/en
• OXFORD WORLD’S CLASSICS : RENÉ DESCARTES “A Discourse on the Method of Correctly Conducting One’s Reason and Seeking Truth in the Sciences”. Translated with an Introduction and Notes by IAN MACLEAN. https://rauterberg.employee.id.tue.nl/lecturenotes/DDM110%20CAS/Descartes-1637%20Discourse%20on%20Method.pdf
• OXFORD WORLD’S CLASSICS : RENÉ DESCARTES “Meditations on First Philosophy”, with Selections from the “Objections and Replies”. Translated with an Introduction and Notes by MICHAEL MORIARTY. https://eclass.uoa.gr/modules/document/file.php/PHS414/Meditations%20on%20First%20Philosophy_%20With%20Selections%20from%20the%20Objections%20and%20Replies.pdf
• “THE MATHEMATICAL PRINCIPLES OF NATURAL PHILOSOPHY”, BY SIR ISAAC NEWTON. TRANSLATED INTO ENGLISH BY ANDREW MOTTE. https://redlightrobber.com/red/links_pdf/Isaac-Newton-Principia-English-1846.pdf
• Karl Popper : “The Logic of Scientific Discovery”, Library of Congress Cataloging in Publication Data ISBN 0-203-99462-0 Master e-book ISBN. https://philotextes.info/spip/IMG/pdf/popper-logic-scientific-discovery.pdf
• Thomas S. Kuhn, The Structure of Scientific Revolutions, The University of Chicago Press, Chicago, IL, 1962

Ο φίλος μας ο Πέτρος – ελαφρύ το χώμα που τον σκεπάζει!, ήταν αυτό που λέμε Bon Viveur. Του άρεσε το καλό κρασί, το καλό πιοτό, το καλό φαγητό! Δεν θα έπινε τίποτα πιό κάτω από Ξινόμαυρο, Bordeau, Shirah. Τίποτα πιό κάτω από Chivas Regal. Όταν θάβρισκε, θα έτρωγε μύδια βραστά και αχινόμανες με λαδολέμονο, χαβιάρι από Belluga με λεμόνι, σολωμό και foie gras. Τυρί πάντα κατσικίσιο και όταν είχε χρήματα, θα κάπνιζε Cohiba.

Ήταν και ωραίος! Ψηλός, λεβεντόκορμος, επίπεδη κοιλιά (πάντα!), ανοιχτόχρωμα μαλλιά και μάτια (τόσο, όσο!)! Στο δρόμο οι γυναίκες γύριζαν και τον κοίταζαν. Άλλες φανερά, με θάρρος και επιμονή κι’ άλλες ντροπαλές, με ματιές κλεφτές και ζηλιάρικες!

Του άρεσε να ντύνεται. Εκείνη την εποχή, του είχε “κάτσει” να φτιάξει ένα κοστούμι, το καλύτερο που γινόταν. Και να που το Σύμπαν συνωμοτούσε για να του επιτρέψει να πραγματοποιήσει το όνειρό του! Βλέπετε, ήταν αρχές της δεκαετίας του ‘90 και είμαστε μαζί στην επιτροπή για το “Σύστημα Αυτοπροστασίας” του “Νέου Μαχητικού”! Πλησίαζε η στιγμή της απόφασης και οι εταιρείες έκαναν ότι μπορούσαν για να μας καλοπιάσουν: Να ακριβά ξενοδοχεία, να καλό φαγητό μεσημέρι – βράδυ, μας περίσσευαν χρήματα.

Η ευκαιρία ήρθε για τον Πέτρο στο Λονδίνο. Εκεί είχαμε πάει για να εξετάσουμε από πρώτο χέρι ένα σύστημα της Marconi. Ο Πέτρος μας “ξέφυγε” κάποια μέρα και βάλθηκε να γυρίζει το Λονδίνο, ψάχνοντας για το “καλύτερο κασμίρι” στην Ευρώπη! Περιδιαβάζοντας εδώ κι’ εκεί, κάποιος του συνέστησε να πάει σε κάποιο εμπορικό πολυτελείας, πανάρχαιο, “Προμηθευτή της Βασιλικής Αυλής” και άλλα τέτοια εντυπωσιακά.

Πράγματι βρέθηκε εκεί και ζήτησε το “καλύτερο κασμίρι” που υπήρχε. Οποία η έκπληξή του, όταν ο υπάλληλος του παρουσίασε ένα κασμίρι “Τρία Άλφα” του Δημητριάδη! Μετά από μεγάλη συζήτηση πείσθηκε ότι αυτό ήταν το καλυτερώτερο της Ευρώπης και το αγόρασε πιστεύοντας ότι αυτό ήταν ένα ύφασμα που ο Δημητριάδης το διέθετε μόνο στο εξωτερικό, πράγμα που μου φάνηκε μάλλον τραβηγμένο, πλην όμως ήταν τόση η χαρά και ο ενθουσιασμός του που προτίμησα να φάω την γλώσσα μου.

Έφερε λοιπόν το κασμίρι στην Αθήνα και κατευθείαν στον ράφτη. Μέσα σε λίγες μέρες του έραψαν ένα κοστούμι “σένιο”, σταυρωτό έξη κουμπιά, με γιλέκο και ρεβέρ, γενικά με τα όλα του και να του πηγαίνει γάντι! Σε χρώμα γκρίζο σκούρο προς μολυβί, με ένα ψαροκόκαλο διακριτικό και στην αφή φίνο!

Επόμενο ταξίδι, Παρίσι˙ στην Thales. Ο Πέτρος ήθελε να πάρει σώνει και καλά, το καινούριο του κοστούμι. Προσπάθησα να τον μεταπείσω, γιατί το θεώρησα υπερβολικό, αλλά επί ματαίω.

Οι Γάλλοι μας κλείνουν δωμάτια σε ένα Sofitel, κοντά στο Trocadéro, αν θυμάμαι καλά. Πρωί – πρωί της Δευτέρας κατεβαίνουμε για το πρωινό σε μιά αίθουσα που δεν έπεφτε καρφίτσα. Κόσμος καλοντυμένος έμπαινε και έβγαινε, σερβιτόροι να γυρίζουν με τους δίσκους, ένας χαμός. Εξασφαλίζουμε ένα τραπέζι με δυσκολία˙ πλάτη τοίχο. Καθόμαστε όλοι και περιμένουμε τον Πέτρο, που έχει καθυστερήσει. Δεξιά μου κρατώ μια θέση για τον Πέτρο και πιό ‘κει είναι ένα τραπέζι που κάθονται και τρώνε ένα ζευγάρι Αμερικανών. Μας κοιτούν περίεργα : τέσσερις άντρες μόνοι στο Παρίσι, κουστουμαρισμένοι, να μιλούν σε μια περίεργη γλώσσα.

Ξάφνου να και ο Πέτρος! Σκάει μύτη από την γωνία και μας γνέφει περιχαρής! Φορά το περίφημο κοστούμι με μπλε γραβάτα και μαντηλάκι ασορτί. Μας πλησιάζει με ένα υπομειδίαμα που μόνο εκείνος ήξερε να το φοράει. Τον βλέπει η Αμερικάνα και γουρλώνει τα μάτια της. Ο άντρας της αρχίζει να κοιτάζει μιά τον Πέτρο, μιά την γυναίκα του, και καθώς περνούν τα δευτερόλεπτα, νομίζω ότι αλλάζει χρώμα προς το κόκκινο.

Ο Πέτρος κάθεται δίπλα μου αδιάφορος, με τους Αμερικάνους στο δεξί του χέρι. Αρχίζουμε την συζήτηση και τα πειράγματα˙ “άλα κουστουμιά ο ανάπηρος!”, τέτοια. Έρχεται ο σερβιτόρος και παίρνει παραγγελία. Όλη αυτή την ώρα η Αμερικάνα δεν έχει πάρει τα μάτια της από τον Πέτρο. Ο άντρας της εξακολουθεί να κοιτάζει μιά τον ένα μιά την άλλη και να σηκώνει πίεση.

Κάποιος σερβιτόρος έρχεται φουριόζος από τον διάδρομο απέναντι. Κάνει μια απότομη στροφή προς τα δεξιά και βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα ζευγάρι που μόλις έχει σηκωθεί. Προσπαθεί να συγκρατήσει τον δίσκο που κρατά στο αριστερό του χέρι, μα αυτός πεισματάρης καθώς είναι πλανάρει ανεξέλεγκτα! Κουταλάκια πιατελάκια και φλυτζάνια φεύγουν πετώντας χαρούμενα δεξιά και αριστερά. Μιά γαλατιέρα σηκώνεται ψηλά, εκτελεί υποδειγματικά το τριπλό πήδημα του θανάτου και προσγειώνεται, στόμιο προς τα κάτω, στον αριστερό ώμο του Πέτρου! Εμένα με παίρνουν κάτι σκάγια, αλλά το 90% από το περιεχόμενο της γαλατιέρας απλώνεται σε κλάσμα του δευτερολέπτου στο μοναδικό, στο καλυτερώτερο κοστούμι της Ευρώπης, το φορεμένο για πρώτη φορά! Φαντασιώνομαι ότι ακούω το κασμίρι να ρουφά ηδονικά το γάλα.

Ο Πέτρος πετάγεται όρθιος και τα μάτια του βγάζουν φωτιές! Η Αμερικάνα, τόσο πολύ έχει απορροφηθεί από την εικόνα του Πέτρου που έχει αποκτήσει ένα είδος “κβαντικής διεμπλοκής”! Πετάγεται επάνω σε απόλυτο συγχρονισμό με τον Πέτρο! Ένας έξαλλος Αμερικάνος, μην μπορώντας να κρατηθεί πια, κατακόκκινος από τον θυμό, την “γραπώνει” από το χέρι και την καθίζει κάτω με δύναμη! Εκείνη ψελλίζει ένα “But…”, αλλά κοιτώντας τον άντρα της επιτέλους συνέρχεται! Σκύβει στο φλυτζάνι του καφέ μπροστά της και αρχίζει να τον ανακατεύει άσκοπα.

Εντωμεταξύ, ο σερβιτόρος, σύννεφο ήταν και διαλύθηκε! Αν δεν βρίσκονταν ένα γύρο τα σερβίτσια πεταμένα και σπασμένα εδώ και ‘κει, θα έλεγα ότι ήταν ένα πλάσμα της φαντασίας μου. Ο Πέτρος μην βλέποντάς τον, ξεσπά τα νεύρα του στο Νίκο που τον έχει πιάσει ένα νευρικό γέλιο : “Που βρήκες το αστείο εσύ βρε μλκ!”. Προσπαθούμε να τον καλμάρουμε. Ένας κύριος του ξενοδοχείου με παπιγιόν εμφανίζεται ως διά μαγείας από το πουθενά και ζητά συγγνώμην από μέρους του ξενοδοχείου. Μας παρακαλεί να του δώσουμε τα κουστούμια μας για να καθαριστούν, με μέριμνα του ξενοδοχείου.

Πηγαίνοντας προς το δωμάτιο για ν’ αλλάξω, αρχίζω να μονολογώ:

-Βρε μπας κι’ έχουν δίκιο όλοι αυτοί που πιστεύουν στο “μάτι”;

-Λες;

-Μπααα, συμπτώσεις!

-Αλλά πάλι…..

Είναι από εκείνη την ημέρα που πίστεψα κι’ εγώ στο “μάτι”. Τι; Μήπως κάνω λάθος;;;;

Το αεροσκάφος απογειώθηκε κανονικά στην ώρα του, οριζοντίωσε χωρίς πρόβλημα στο προβλεπόμενο ύψος πτήσεως και τότε το μεγάφωνο στην καμπίνα των επιβατών ζωντάνεψε:

«Κυρίες και Κύριοι, σας ομιλεί ο Κυβερνήτης! Καλώς ορίσατε στην πτήση 261 από Αθήνα για Νέα Υόρκη! Ο καιρός καθ’ όλη την διάρκεια της πτήσης μας προβλέπεται καλός και το ταξίδι μας θα είναι ήρεμο. Οπότε μπορείτε να χαλαρώσετε και να … ΩΩΩΩ ΘΕΕ ΜΟΥ!»

Σιγή ακολούθησε τη φωνή του Κυβερνήτη, νεκρική σιγή!

Μερικά δευτερόλεπτα πέρασαν που έμοιασαν αιωνιότητα και πάλι η φωνή του Κυβερνήτη από το μεγάφωνο, σε μια προσπάθεια να χαλαρώσει την ένταση:

«Κυρίες και Κύριοι, με συγχωρείτε για την αναστάτωση που ίσως προκάλεσα, αλλά μια αεροσυνοδός παραπάτησε και έριξε τον καφέ επάνω μου! Που να δείτε πως έγινε το πανταλόνι μου από μπροστά!»

«Για όνομα του Θεού παλικάρι μου!», ακούστηκε μια φωνή από το βάθος της καμπίνας! » Και που να δεις πως έγινε το παντελόνι μου από πίσω!»