Σας Καλωσορίζουμε!

Η Επιστημονική Μέθοδος

Πολλοί αναφέρονται στην “επιστήμη” και την “επιστημονική μέθοδο” αλλά μάλλον λίγοι καταλαβαίνουν την σημασία και την λειτουργία τους και άλλοι χρησιμοποιούν τις έννοιες αυτές με τρόπο που να εξυπηρετεί τις πεποιθήσεις τους. Έτσι έχουμε φτάσει στο σημείο όπου ένθερμοι οπαδοί θρησκειών να λένε ότι η θρησκεία είναι ανώτερη της επιστήμης και να ερμηνεύουν τα φυσικά φαινόμενα με βάση την Βίβλο, άθεοι να λένε ότι σύμφωνα με την επιστήμη ή την λογική δεν υπάρχει Θεός, επιστήμονες ακόμη να λένε ότι “δεν υπάρχει Θεός γιατί, αν υπήρχε θα τον είχαν βρει στα πειράματά τους” και πρόσφατα φτάσαμε να ακούμε και τους αρνητές του COVID-19 και τους αντιεμβολιαστές να λένε ότι τους κατέβει και να το δικαιολογούν “επιστημονικά”!

Έτσι αποφάσισα να γράψω σε γενικές γραμμές, τί είναι επιτέλους αυτή η επιστημονική μέθοδος. Το κάνω αυτό χωρίς να είμαι αφελής. Ξέρω ότι όλες οι θέσεις που ανέφερα στην πιό πάνω παράγραφο και άλλες ακόμη παρόμοιες, στηρίζονται στην πίστη και όχι στην λογική και για τον λόγο αυτόν ελάχιστους από αυτούς θα πείσω να αναθεωρήσουν! Απλώς εγώ θα νοιώθω συνεπής με τον εαυτό μου, δηλαδή θα λέω “εγώ σας τα είπα”, τώρα εσείς κάντε ότι νομίζετε!!

Το Αντικείμενο και η Αξιωματική Βάση της Επιστήμης

Με την επιστημονική μέθοδο ασχολείται ο κλάδος της φιλοσοφίας που λέγεται “Επιστημολογία”. Την επιστημονική μέθοδο δηλαδή, ανέπτυξαν οι φιλόσοφοι που ασχολήθηκαν με την γνώση του φυσικού κόσμου και τον τρόπο που μπορούμε να την αποκτήσουμε. Στόχος η αποκάλυψη της “αλήθειας”, της αντικειμενικής δηλαδή γνώσης των φυσικών όντων και φαινομένων και των σχέσεων μεταξύ τους. Η επιστήμη δηλαδή με μια κουβέντα, εξετάζει πως λειτουργεί ο κόσμος. Δεν είναι στους στόχους της η επιβεβαίωση ή η απόρριψη της έννοιας του Θεού απλώς και μόνο επειδή ο Θεός δεν είναι φυσικό όν! (Εδώ θα ήταν καλό να σημειώσω ότι υπάρχει μια ασυνεννοησία στο ερώτημα τί σημαίνει αλήθεια, γιατί ανάλογα με το αντικείμενο της συζήτησης, η αλήθεια ορίζεται τελείως διαφορετικά! Στην πιό κάτω συζήτηση, όταν γράφω “αλήθεια” σκέτο, χωρίς προσδιορισμό, θα εννοώ την επιστημονική αλήθεια).

(Σημείωση, π.χ., Niels Bohr : «It is wrong to think that the task of physics is to find out how Nature is. Physics Concerns what we can say about Nature«)

Πριν από οτιδήποτε άλλο πρέπει να τονίσουμε ότι η επιστήμη βασίζεται σε θεμελιώδεις αρχές ή αξιώματα. Αξίωμα ή αρχή στην λογική και στην επιστήμη, είναι μια πρόταση η οποία δεν αποδεικνύεται, αλλά θεωρείται είτε προφανής, είτε αποτέλεσμα κάποιας απόφασης. Το αξίωμα είναι μια λογική πρόταση, της οποίας η αλήθεια θεωρείται δεδομένη και χρησιμεύει ως αρχικό σημείο για την αναγωγή και το συμπέρασμα άλλων αληθών προτάσεων, ανάλογα με τη θεωρία που εφαρμόζεται. Είναι δηλαδή το πρώτο σκαλοπάτι που θα πατήσει κάποιος για να συνεχίσει στην λογική ή στην επιστήμη. (Εδώ μπορεί να διαφωνήσουμε με τους μαθηματικούς της παρέας, οι οποίοι επιμένουν ότι μόνο στα μαθηματικά έχουμε πραγματικά αξιώματα, μια και τα λεγόμενα ως αξιώματα στις άλλες επιστήμες, πρέπει να θεωρούνται υποθέσεις που δεν έχουν αποδειχτεί ακόμη!).

Η επιστήμη λοιπόν στηρίζεται σε αξιώματα και αρχές, προτάσεις δηλαδή που θεωρούνται αληθείς! Πολλοί δεν το συνειδητοποιούν αυτό, ότι δηλαδή η επιστήμη βασίζεται σε αυτές τις θεμελιώδεις μεν, αλλά γενικά αναπόδεικτες προτάσεις, η αποδοχή των οποίων φαίνεται ότι αναιρεί τα αποτελέσματα της επιστήμης! Αυτό είναι μερικώς ορθό, αλλά τι άλλο μπορούμε να κάνουμε;! Από κάπου πρέπει να αρχίσουμε για να «χτίσουμε» την γνώση μας για τον κόσμο.

Ιστορικοί Σταθμοί

Η Επιστημονική μέθοδος αναπτύχθηκε με το πέρασμα των αιώνων και ενδεχομένως στο μέλλον να υπάρξουν και άλλες βελτιώσεις. Μερικοί από τους σημαντικότερους φιλοσόφους της ιστορίας και η συμβολή τους στην μέθοδο, παρουσιάζονται με χρονολογική σειρά πιό κάτω:

Ο Αριστοτέλης (384 – 322 πχ), φυσικός φιλόσοφος, είναι ο πρώτος που υποστηρίζει ότι η γνώση προσεγγίζεται με την παρατήρηση της φύσης. Σημειώνει ότι τα φαινόμενα παρουσιάζονται σε μια χρονική αλληλουχία, δηλαδή παρατηρεί ότι υπάρχει η σχέση αιτίου – αιτιατού. Αναλύει την μέθοδο της Επαγωγής, της οποίας την ανακάλυψη αποδίδει στον Σωκράτη, καθώς επίσης και την μέθοδο της Παραγωγής στην οποία αναφέρεται με την ονομασία “συλλογισμοί”. Άσχετα άν είχε λίγο διαφορετικές απόψεις από τις σημερινές, η κεντρική ιδέα των μεθόδων αυτών γενικά και απλουστευτικά έχει ως εξής :

Σύμφωνα με την μέθοδο της Επαγωγής, παρατηρώντας το μερικό βγάζουμε συμπέρασμα για το όλον. Για παράδειγμα, παρατηρούμε τους κύκνους που συναντούμε στην φύση και βλέπουμε ότι όλοι όσοι παρατηρήσαμε είναι λευκοί. Βγάζουμε λοιπόν το συμπέρασμα ότι “Όλοι οι κύκνοι είναι λευκοί”!

Σύμφωνα με την μέθοδο της Παραγωγής, αντίστροφα, αν ξέρουμε επακριβώς το όλον, ή αν νομίζουμε ότι το ξέρουμε, μπορούμε να βγάλουμε συμπέρασμα για το μερικό. Για παράδειγμα, αν είμαστε σίγουροι ότι όλοι οι κύκνοι είναι άσπροι, τότε περιμένουμε ότι ο επόμενος κύκνος που θα συναντήσουμε θα είναι και αυτός άσπρος! (Βέβαια αν ο επόμενος κύκνος είναι μαύρος, τότε έχουμε σοβαρό πρόβλημα! Κάτι έχουμε κάνει λάθος!)

Ο William του Ockham (1285 – 1347), στοχαστικός φιλόσοφος και θεολόγος, είναι ευρύτερα γνωστός για το “ξυράφι του Όκαμ”, την ιδέα δηλαδή, ότι ανάμεσα σε δύο πιθανές εξηγήσεις του ίδιου φαινομένου πρέπει να διαλέγουμε την απλούστερη από τις δύο.

Ο Sir Francis Bacon (1561 – 1626 μχ), πολιτική προσωπικότητα, πίστευε ότι η εξέλιξη της επιστήμης εξαρτάται και από το γενικότερο κοινωνικό κλίμα. Πρότεινε την συγκέντρωση των επιστημόνων σε ειδικά Κρατικά Ιδρύματα (τα ονόμαζε Οίκο του Σολομώντα) που θα έχουν μόνο αυτό το αντικείμενο. Η Έρευνα χρειάζεται κεντρικό προγραμματισμό και υποστήριξη. Είναι κοπιαστική και βαρετή εργασία που πρέπει να εκτελείται με μεγάλη επιμονή και υπομονή. Ο στόχος πρέπει να είναι ωφελιμιστικός, για το γενικότερο καλό και να καταλήγει σε χρήσιμες τέχνες (υποδηλώνει την σήμερα γνωστή ως Εφηρμοσμένη Έρευνα).

Ο Galileo Galilei (1564 – 1642 μχ), ένθερμος πειραματιστής, εισήγαγε την ιδέα της πειραματικής επιβεβαίωσης και μάλιστα και από άλλους ανεξάρτητους παρατηρητές. Όπως υποστήριζε αυτό είναι το χαρακτηριστικό του πραγματικού επιστήμονα. Επίσης επαναπροσδιόρισε τις έννοιες της Επαγωγής και της Παραγωγής, ως εξής:

Επαγωγή : Παρατήρηση ενός Φαινομένου > Πείραμα > Γενική Αρχή ή Φυσικός Νόμος.

Παραγωγή : Γενική Αρχή ή Υπόθεση > Λογικό Συμπέρασμα > Μερικό Φαινόμενο.

Ο Renè Descartes (1596 – 1650 μχ), καθαρός φιλόσοφος, υποστήριζε την συνεχή και επίμονη αναζήτηση. Επειδή δηλαδή οι αισθήσεις μας μας εξαπατούν, καθώς επίσης και η λογική θα καταλήξει σε λάθος συμπεράσματα από λάθος δεδομένα, η αμφιβολία πρέπει να ακολουθεί συστηματική μορφή. Τα συμπεράσματα και οι φυσικοί νόμοι πρέπει να εκφράζονται με μαθηματικά.

Ο Sir Isaac Newton (1642 – 1727 μχ), φυσικός φιλόσοφος, κωδικοποίησε τις μέχρι τότε γνωστές διαδικασίες της γνώσης και υπογράμμισε την σχέση αιτίου και αιτιατού (αποτελέσματος).

Η τρίτη μεγάλη περίοδος των ανακαλύψεων έρχεται με το τέλος του 19ου αιώνα και την αρχή του 20ού. Ο Karl Popper (1902 – 1994 μχ), υποστηρίζει ότι ποτέ δεν θα καταλάβουμε ότι γνωρίζουμε την απόλυτη αλήθεια, “ακόμη κι’ αν την έχουμε μέσα στην τσέπη μας”. Οι θεωρίες δεν είναι δυνατόν να επιβεβαιωθούν, μπορούν μόνο να διαψευσθούν. Για τον λόγο αυτό τα πειράματα πρέπει να σχεδιάζονται έτσι ώστε να προσπαθούν να διαψεύσουν την θεωρία. Μια θεωρία πρέπει να την βλέπουμε σαν κανονικοποιητική (κατά Kant) ιδέα. Η θεωρία μας καθοδηγεί προς την αλήθεια, την οποία θα πλησιάζουμε συνεχώς (αλλά μάλλον δεν θα την μάθουμε ποτέ !;). Όσο πιό πολύ αποτυγχάνουμε να διαψεύσουμε μια θεωρία, τόσο περισσότερο πρέπει να εδραιώνεται.

(Σημείωση, πχ. Karl Popper : «In so far as, a scientific statement speaks about reality, it must be falsifiable; and in so far as it is not falsifiable, it does not speak about reality.»)

Ο Thomas Kuhn (1922 – 1996 μχ), συνεχίζοντας πάνω στις ιδέες του Popper, διακρίνει δύο ξεχωριστές περιόδους στην αναζήτηση της αλήθειας:

Την κανονική επιστημονική περίοδο (normal science) ή το καθιερωμένο υπόδειγμα (established paradigm), την περίοδο δηλαδή που μία θεωρία κυριαρχεί και όλη η δραστηριότητα γυρίζει γύρω από αυτήν σαν κεντρική ιδέα. Για παράδειγμα η “κλασσική” επιστημονική θεωρία από τον Νεύτωνα μέχρι τον 20ο αιώνα, ή η θεωρία της γενικής σχετικότητας από τις αρχές του 20ου αιώνα και μέχρι σήμερα. Κάθε καθιερωμένο υπόδειγμα αποτελείται από θεμελιώδεις αρχές ή αξιώματα, που συνολικά υποστηρίζουν το υπόδειγμα.

Την περίοδο αλλαγής υποδείγματος (paradigm shift), κατά την διάρκεια της οποίας μία νέα θεωρία υποσκελίζει την παλαιότερη και παρατηρείται μεγάλη κινητικότητα, υπέρ και κατά της νέας θεωρίας. Για παράδειγμα η αλλαγή υποδείγματος όσον αφορά την θεωρία της βαρύτητας (Γενική Θεωρία της Σχετικότητας) στην αρχή του 20ου αιώνα.

Για να υπάρξει ικανοποιητικό νέο υπόδειγμα, η επιλογή του μεταξύ των πιθανών άλλων υποδειγμάτων, πρέπει να υπακούει σε πέντε κριτήρια. Δηλαδή να είναι:

1. Ακριβές (εμπειρικώς ικανοποιητικό με πειραματικές διαδικασίες και παρατηρήσεις).

2. Συνεπές τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά, δηλαδή με τις λοιπές θεωρίες.

3. Ευρύ (να περιλαμβάνει δηλαδή όσο το δυνατόν περισσότερα φαινόμενα).

4. Απλό (ξυράφι του Ockham).

5. Αποδοτικό (να προβλέπει νέα φαινόμενα και να δίνει δυνατότητα για νέες συσχετίσεις).

(Σημείωση

Στην πιό πάνω χρονική παράθεση αποφεύγω την ιδέα που παρουσιάστηκε τα τελευταία χρόνια, αυτή του τρίτου δρόμου για ανίχνευση της αλήθειας, δηλαδή την εξομοίωση με υπολογιστές πέρα από την παρατήρηση και το πείραμα, μια και η ιδέα αυτή δεν είναι ακόμη γενικής αποδοχής. Μεγάλο μέρος των επιστημόνων δεν την θεωρεί καν νέα μέθοδο, αλλά την κατατάσσει στην κατηγορία της μαθηματικής μοντελοποίησης και σωστά κατά την γνώμη μου.)

Οι Παραπάνω Ιδέες Συγκεντρωτικά

Τα νέα στοιχεία θα αναλύονται στη βάση αποδεκτών θεμελιωδών αρχών ή αξιωμάτων.
Η αντικειμενική γνώση προσεγγίζεται με την παρατήρηση της φύσης και με πειράματα.

Δύο βασικοί δρόμοι υπάρχουν, η Επαγωγή και η Παραγωγή.

Τα φαινόμενα ακολουθούν την λογική αιτίου – αιτιατού.

Από δύο διαφορετικές εξηγήσεις του ίδιου φαινομένου, προτιμούμε την πιό απλή.

Οι επιστήμονες πρέπει να συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένα ιδρύματα με κεντρικό σχεδιασμό και υποστήριξη.

Η βάση της επιστήμης είναι η εξαντλητική παρατήρηση και καταγραφή των φαινομένων.

Τα αποτελέσματα των πειραμάτων πρέπει να επιβεβαιώνονται από ανεξάρτητους παρατηρητές.

Τα συμπεράσματα και οι φυσικοί νόμοι να εκφράζονται όπου είναι δυνατόν με μαθηματικά μοντέλα.

Επειδή η αλήθεια δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί, ή αλλιώς, μια θεωρία μπορεί μόνο να διαψευσθεί, γι’ αυτό και τα πειράματα πρέπει να έχουν σκοπό την διάψευση της θεωρίας, όχι την επιβεβαίωσή της.

Μια θεωρία πρέπει να χρησιμεύει σαν οδηγός προς την αλήθεια, δεν είναι η αλήθεια.

Οι θεωρίες λειτουργούν σαν μέρος ενός καθιερωμένου υποδείγματος, το οποίο ακολουθεί έναν κύκλο, όπου το υπόδειγμα απολαμβάνει αποδοχής, ακολουθεί μια μεγάλη περίοδος κατά την οποία χρησιμοποιείται σαν οδηγός και μετά αντικαθίσταται από ένα άλλο υπόδειγμα με διαφορετικές θεωρίες.

Η Επιστημονική Μέθοδος.

Όλες τις ιδέες αυτές μπορούμε να τις συμπυκνώσουμε σε ένα σχήμα έτσι ώστε να δούμε πως λειτουργούν σε συνεργασία. Το σχήμα που παρουσιάζω είναι απλοποιημένο για καλύτερη κατανόηση αλλά και γιατί διαφορετικές επιστήμες ακολουθούν ελαφρά διαφορετικούς δρόμους, από ανάγκη. Επίσης παρουσιάζω το κυκλικό μοντέλο, (γιατί αυτό διδάχτηκα αλλά και) γιατί δείχνει την συνεχή βελτίωση των διαφόρων υποθέσεων και θεωριών.

Πως λειτουργεί λοιπόν η επιστημονική μέθοδος;

Η αρχή γίνεται όπως είναι φυσικό από την παρατήρηση της φύσης (στο πάνω μέρος του σχήματος). Η αρχική προσέγγιση είναι Επαγωγική. Συγκεντρώνονται δηλαδή στοιχεία ενός φαινομένου, κανονικοποιούνται, αναλύονται (στατιστικά κυρίως) και μετατρέπονται σε μια λογική μορφή. Στην συνέχεια εκδίδονται υπό τύπον μελετών και παραδίδονται στην επιστημονική κοινότητα για αξιολόγηση. Μιά μελέτη μπορεί να περιλαμβάνει την έκφραση μιας Υπόθεσης ή και όχι. Η Υπόθεση μπορεί να προκύψει σαν επιστέγασμα πολλών μελετών πάνω στο ίδιο φαινόμενο. Η Υπόθεση είναι μια πιθανή εξήγηση του φαινομένου.

Μεγάλοι επιστήμονες ήταν εκείνοι που μπόρεσαν να μεταφράσουν τις παρατηρήσεις σε μια επιτυχημένη Υπόθεση που παρέμεινε ενεργή για πολλές δεκαετίες. Η Υπόθεση πρέπει να εκφραστεί με κάποιο μαθηματικό τρόπο και να δημιουργηθεί ένα μοντέλο.

Με την μοντελοποίηση της Υπόθεσης τελειώνει η περίοδος της Επαγωγής και ξεκινά η περίοδος της Παραγωγής που χαρακτηρίζεται από τα πειράματα. Δηλαδή αφού εκφράστηκε μια Γενική Αρχή ή ένας Φυσικός Νόμος (η Υπόθεση δηλαδή) τώρα θα πρέπει να εντοπιστούν επί μέρους συμπεράσματα που εκπορεύονται από αυτήν. Οι επιμέρους προβλέψεις θα δοκιμαστούν στην συνέχεια με πειράματα. Οι επιτυχείς ή αποτυχείς προβλέψεις εμπεδώνουν την Υπόθεση ή δείχνουν τις αδυναμίες της. Τα αποτελέσματα των πειραμάτων θα ακολουθήσουν την ίδια διαδικασία που έγινε και με τις παρατηρήσεις της φύσης (Ανάλυση – Δημοσίευση – Επαλήθευση). Μια Υπόθεση που άντεξε την πειραματική βάσανο προάγεται σε Θεωρία.

Ξεκινά μετά από αυτό μία περίοδος όπου αφενός η Θεωρία χρησιμοποιείται σαν οδηγός για την παραπέρα πρόοδο της επιστήμης και την διαμόρφωση πορισμάτων που να απορρέουν από αυτήν, ενώ παράλληλα γίνεται μια προσπάθεια ανατροπής της με συνεχή πειράματα και παρατηρήσεις. Με τον καιρό οι ασυνέπειες συσσωρεύονται και η Θεωρία τροποποιείται ώστε να συμπεριλάβει τα καινούρια ευρήματα. Όταν το φορτίο των ασυνεπειών γίνεται δυσβάστακτο, τότε έρχεται η ώρα όπου μία καινούρια Υπόθεση θα πρέπει να εμφανιστεί, για να αρχίσει ένας καινούριος κύκλος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η υπόθεση του Big Bang. Η Θεωρία (αν μπορεί να την λέμε έτσι, γιατί μάλλον στην κατηγορία της Υπόθεσης βρίσκεται ακόμη) έχει συσσωρεύσει σε μικρό χρονικό διάστημα τόσες τροποποιήσεις που για πολλούς θεωρείται ήδη αποτυχημένη. Το πρόβλημα επί του παρόντος, είναι ότι οι υπάρχουσες άλλες υποθέσεις δεν έχουν δοκιμαστεί αρκετά ώστε μία από αυτές να την αντικαταστήσει.

Η Εφαρμοσμένη Έρευνα.

Εδώ θα αναφερθώ με λίγα λόγια στην “Εφαρμοσμένη Έρευνα” για τον λόγο ότι πολλοί την μπερδεύουν με την Επιστημονική ή “Καθαρή Έρευνα”, όπου γίνεται η προσπάθεια να εκφραστούν οι “φυσικοί νόμοι”.

Απεναντίας η έρευνα που έχει ωφελιμιστικό σκοπό και καταλήγει σε χρήσιμες εφαρμογές ακολουθεί άλλους δρόμους και ονομάζεται “Εφαρμοσμένη Έρευνα”.

Η Εφαρμοσμένη Έρευνα λοιπόν χρησιμοποιεί τα συμπεράσματα και τους νόμους που προέκυψαν από την Επιστημονική Έρευνα με σκοπό να καταλήξει σε συγκεκριμένες εφαρμογές και αυτή είναι η κύρια σχέση τους. Η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις δύο μεθοδολογίες είναι ότι τα συμπεράσματα και τα αποτελέσματα των τυχόν πειραμάτων δεν εκδίδονται ανοιχτά, ούτε εξετάζονται και επαληθεύονται από οποιαδήποτε ανοιχτή κοινότητα, γιατί αποτελούν κυριότητα του οργανισμού που εφηύρε τις εφαρμογές και τα συμπεράσματα καλύπτονται από ευρεσιτεχνίες. Η επιβεβαίωση γίνεται από ανεξάρτητες κρατικές οντότητες που ακολουθούν δικές τους διαδικασίες που μπορεί να είναι διαφορετικές από κράτος σε κράτος αλλά και να διαφοροποιούνται ακόμη και από το ίδιο το αντικείμενο της Έρευνας. Για την κατασκευή ενός αεροσκάφους, για παράδειγμα, θα εξεταστούν οι διαδικασίες ποιότητος και ασφάλειας της κατασκευάστριας και θα αναλυθούν οι δοκιμές για να καταλήξουμε στην έκδοση ενός πιστοποιητικού πλοϊμότητας από έναν ανεξάρτητο κρατικό οργανισμό. Αντίστοιχα για την παρασκευή ενός φαρμάκου, θα εξεταστούν οι διαδικασίες ποιότητος και ασφάλειας της φαρμακευτικής εταιρείας, η καθαρή έρευνα πάνω στην οποία βασίστηκε, οι δοκιμές ως προς την μεθοδολογία και η ανάλυση των αποτελεσμάτων για να καταλήξουμε στην έκδοση ενός πιστοποιητικού καταλληλότητας του φαρμάκου από έναν ανεξάρτητο φορέα ελέγχου.

Συμπεράσματα

Η Θρησκεία και η Επιστήμη, δεν επικαλύπτονται γιατί δεν έχουν το ίδιο αντικείμενο και γιατί οι μέθοδοι είναι διαφορετικές (Πίστη – Ενόραση σε σχέση με Παρατήρηση – Πείραμα). Οι προσπάθειες να μπει η μια στα χωράφια της άλλης, μόνο σύγχυση προκαλεί και δεν τιμά ούτε την μια ούτε την άλλη.

Η Επιστήμη προσεγγίζει την “αλήθεια” της με συγκεκριμένο και μεθοδικό τρόπο που έχει παγιωθεί με την πάροδο των αιώνων, την Επιστημονική Μέθοδο.

Η Επιστημονική Μέθοδος μας καθοδηγεί προς την αλήθεια την οποία προσεγγίζουμε συνεχώς, αλλά την οποία δεν ξέρουμε και μάλλον δεν θα μάθουμε ποτέ! Σήμερα λοιπόν η Επιστήμη μπορεί να μας πει 0,6 και αύριο 0,62, ή 0,57. Χτες μπορεί να μας είπαν να κρατάμε 1,5 μέτρο απόσταση και σήμερα 2 μέτρα. Δεν σημαίνει ότι “δεν ξέρουν τί τους γίνεται”, αλλά ότι σήμερα ξέρουν καλύτερα!

Τα επιστημονικά αποτελέσματα εκφράζονται όσο είναι δυνατόν με μαθηματικά μοντέλα.

Η “Καθαρή Έρευνα” και η “Εφαρμοσμένη Έρευνα” αν και ακολουθούν παρόμοια μεθοδολογία, έχουν διαφορετικά πρωτόκολλα. Η δεύτερη πάντως, εδράζεται στα συμπεράσματα της πρώτης, αλλά πρέπει πάντα να θυμόμαστε ότι τα αποτελέσματα της Εφαρμοσμένης Έρευνας καλύπτονται από ευρεσιτεχνίες.

Πορίσματα

Θα συμπλήρωνα εδώ κάποια “πορίσματα” που συνάγονται έμμεσα από την πιό πάνω παρουσίαση.

Η Επιστήμη υπηρετείται μακρυά από τα μάτια της δημοσιότητας. Η Επιστημονική Έρευνα δεν περιλαμβάνει δημόσια διαβούλευση, η οποία εξ αντικειμένου δεν μπορεί να προσφέρει στην αναζήτηση της αλήθειας, καθώς ούτε γίνεται από ειδικούς, ούτε αξιολογείται από ειδικούς. Όταν τα συμπεράσματα της επιστημονικής έρευνας παρουσιάζονται δημόσια, η εργασία έχει ήδη τελειώσει.

Επιστήμονας δεν είναι αυτός που βγαίνει κάθε τρείς και λίγο στην τηλεόραση, ή γράφει άρθρα στις πολιτικές εφημερίδες. Απ’ ότι φαίνεται, ένας επιστήμονας έχει σοβαρότερη δουλειά να κάνει.

Αυτοί που βγαίνουν στην τηλεόραση το κάνουν για προσωπική προβολή και έχουν κρυφές ατζέντες και προσωπικές επιδιώξεις, εκτός και εάν είναι προσωρινά εντεταλμένοι από την πολιτική ηγεσία για να εξηγήσουν θέματα που είναι δύσκολο να κατανοηθούν από τον μέσο θεατή. (Βλέπε εμφανίσεις για παράδειγμα του καθηγητού κυρίου Τσιόδρα).

Επίλογος

Τώρα θα αναρωτηθεί κάποιος, “Μα καλά, αν τα συμπεράσματα της επιστήμης τελικά δεν είναι θέσφατα αλλά εξελίσσονται και μεταβάλλονται συνεχώς και στηρίζονται σε προτάσεις που θεωρούμε αληθείς, τότε από που έχουμε να κρατηθούμε;” Για κάποιους αυτό μπορεί και να κλονίσει την εμπιστοσύνη τους προς την επιστήμη, άλλοι θα ακυρώσουν τα πιό πάνω πιστεύοντας ότι κάπου τους ξεγέλασα. Η αλήθεια είναι ότι η επιστημονική μέθοδος δεν είναι αλάνθαστη, αλλά ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΥ ΕΧΟΥΜΕ προς αναζήτηση της Επιστημονικής Αλήθειας, του να μάθουμε δηλαδή το πως λειτουργεί ο κόσμος. Τίποτα δεν είναι απόλυτα σίγουρο αλλά πορευόμαστε προς εκείνο που είναι το σωστότερο. Γιατί και το καλύτερο είναι ο εχθρός του καλού. Εξ άλλου ας πούμε ότι μαθαίναμε κάποτε την απόλυτη αλήθεια; Μετά τί γούστο θα είχε;

Δημήτριος Κατελούζος

Οκτώβριος 2021

Βιβλιογραφία :

Αριστοτέλους “Τα μετά τα Φυσικά”, 4ος αιώνας π.Χ.
“William of Ockham’s The Sum of Logic”, Article in Topoi, September 2007, by Dr Stephen Read Department of Philosophy University of St Andrews Scotland, U.K.
Dr. Kathryn Wolford, «Francis Bacon and the Scientific Revolution,» in Smarthistory, July 9, 2015, accessed December 18, 2023, https://smarthistory.org/francis-bacon-and-the-scientific-revolution/.
“GALILEO GALILEI AND THE ROMAN CURIA”, FROM AUTHENTIC SOURCES by KARL VON GEBLER. TRANSLATED, WITH THE SANCTION OF THE AUTHOR, BY MRS. GEORGE STURGE, https://www.forgottenbooks.com/en
OXFORD WORLD’S CLASSICS : RENÉ DESCARTES “A Discourse on the Method of Correctly Conducting One’s Reason and Seeking Truth in the Sciences”. Translated with an Introduction and Notes by IAN MACLEAN. https://rauterberg.employee.id.tue.nl/lecturenotes/DDM110%20CAS/Descartes-1637%20Discourse%20on%20Method.pdf
OXFORD WORLD’S CLASSICS : RENÉ DESCARTES “Meditations on First Philosophy”, with Selections from the “Objections and Replies”. Translated with an Introduction and Notes by MICHAEL MORIARTY. https://eclass.uoa.gr/modules/document/file.php/PHS414/Meditations%20on%20First%20Philosophy_%20With%20Selections%20from%20the%20Objections%20and%20Replies.pdf
“THE MATHEMATICAL PRINCIPLES OF NATURAL PHILOSOPHY”, BY SIR ISAAC NEWTON. TRANSLATED INTO ENGLISH BY ANDREW MOTTE. https://redlightrobber.com/red/links_pdf/Isaac-Newton-Principia-English-1846.pdf
Karl Popper : “The Logic of Scientific Discovery”, Library of Congress Cataloging in Publication Data ISBN 0-203-99462-0 Master e-book ISBN. https://philotextes.info/spip/IMG/pdf/popper-logic-scientific-discovery.pdf
Thomas S. Kuhn, The Structure of Scientific Revolutions, The University of Chicago Press, Chicago, IL, 1962

Αχ! Αυτό το μάτι σου!

Ο φίλος μας ο Πέτρος – ελαφρύ το χώμα που τον σκεπάζει!, ήταν αυτό που λέμε Bon Viveur. Του άρεσε το καλό κρασί, το καλό πιοτό, το καλό φαγητό! Δεν θα έπινε τίποτα πιό κάτω από Ξινόμαυρο, Bordeau, Shirah. Τίποτα πιό κάτω από Chivas Regal. Όταν θάβρισκε, θα έτρωγε μύδια βραστά και αχινόμανες με λαδολέμονο, χαβιάρι από Belluga με λεμόνι, σολωμό και foie gras. Τυρί πάντα κατσικίσιο και όταν είχε χρήματα, θα κάπνιζε Cohiba.

Ήταν και ωραίος! Ψηλός, λεβεντόκορμος, επίπεδη κοιλιά (πάντα!), ανοιχτόχρωμα μαλλιά και μάτια (τόσο, όσο!)! Στο δρόμο οι γυναίκες γύριζαν και τον κοίταζαν. Άλλες φανερά, με θάρρος και επιμονή κι’ άλλες ντροπαλές, με ματιές κλεφτές και ζηλιάρικες!

Του άρεσε να ντύνεται. Εκείνη την εποχή, του είχε “κάτσει” να φτιάξει ένα κοστούμι, το καλύτερο που γινόταν. Και να που το Σύμπαν συνωμοτούσε για να του επιτρέψει να πραγματοποιήσει το όνειρό του! Βλέπετε, ήταν αρχές της δεκαετίας του ‘90 και είμαστε μαζί στην επιτροπή για το “Σύστημα Αυτοπροστασίας” του “Νέου Μαχητικού”! Πλησίαζε η στιγμή της απόφασης και οι εταιρείες έκαναν ότι μπορούσαν για να μας καλοπιάσουν: Να ακριβά ξενοδοχεία, να καλό φαγητό μεσημέρι – βράδυ, μας περίσσευαν χρήματα.

Η ευκαιρία ήρθε για τον Πέτρο στο Λονδίνο. Εκεί είχαμε πάει για να εξετάσουμε από πρώτο χέρι ένα σύστημα της Marconi. Ο Πέτρος μας “ξέφυγε” κάποια μέρα και βάλθηκε να γυρίζει το Λονδίνο, ψάχνοντας για το “καλύτερο κασμίρι” στην Ευρώπη! Περιδιαβάζοντας εδώ κι’ εκεί, κάποιος του συνέστησε να πάει σε κάποιο εμπορικό πολυτελείας, πανάρχαιο, “Προμηθευτή της Βασιλικής Αυλής” και άλλα τέτοια εντυπωσιακά.

Πράγματι βρέθηκε εκεί και ζήτησε το “καλύτερο κασμίρι” που υπήρχε. Οποία η έκπληξή του, όταν ο υπάλληλος του παρουσίασε ένα κασμίρι “Τρία Άλφα” του Δημητριάδη! Μετά από μεγάλη συζήτηση πείσθηκε ότι αυτό ήταν το καλυτερώτερο της Ευρώπης και το αγόρασε πιστεύοντας ότι αυτό ήταν ένα ύφασμα που ο Δημητριάδης το διέθετε μόνο στο εξωτερικό, πράγμα που μου φάνηκε μάλλον τραβηγμένο, πλην όμως ήταν τόση η χαρά και ο ενθουσιασμός του που προτίμησα να φάω την γλώσσα μου.

Έφερε λοιπόν το κασμίρι στην Αθήνα και κατευθείαν στον ράφτη. Μέσα σε λίγες μέρες του έραψαν ένα κοστούμι “σένιο”, σταυρωτό έξη κουμπιά, με γιλέκο και ρεβέρ, γενικά με τα όλα του και να του πηγαίνει γάντι! Σε χρώμα γκρίζο σκούρο προς μολυβί, με ένα ψαροκόκαλο διακριτικό και στην αφή φίνο!

Επόμενο ταξίδι, Παρίσι˙ στην Thales. Ο Πέτρος ήθελε να πάρει σώνει και καλά, το καινούριο του κοστούμι. Προσπάθησα να τον μεταπείσω, γιατί το θεώρησα υπερβολικό, αλλά επί ματαίω.

Οι Γάλλοι μας κλείνουν δωμάτια σε ένα Sofitel, κοντά στο Trocadéro, αν θυμάμαι καλά. Πρωί – πρωί της Δευτέρας κατεβαίνουμε για το πρωινό σε μιά αίθουσα που δεν έπεφτε καρφίτσα. Κόσμος καλοντυμένος έμπαινε και έβγαινε, σερβιτόροι να γυρίζουν με τους δίσκους, ένας χαμός. Εξασφαλίζουμε ένα τραπέζι με δυσκολία˙ πλάτη τοίχο. Καθόμαστε όλοι και περιμένουμε τον Πέτρο, που έχει καθυστερήσει. Δεξιά μου κρατώ μια θέση για τον Πέτρο και πιό ‘κει είναι ένα τραπέζι που κάθονται και τρώνε ένα ζευγάρι Αμερικανών. Μας κοιτούν περίεργα : τέσσερις άντρες μόνοι στο Παρίσι, κουστουμαρισμένοι, να μιλούν σε μια περίεργη γλώσσα.

Ξάφνου να και ο Πέτρος! Σκάει μύτη από την γωνία και μας γνέφει περιχαρής! Φορά το περίφημο κοστούμι με μπλε γραβάτα και μαντηλάκι ασορτί. Μας πλησιάζει με ένα υπομειδίαμα που μόνο εκείνος ήξερε να το φοράει. Τον βλέπει η Αμερικάνα και γουρλώνει τα μάτια της. Ο άντρας της αρχίζει να κοιτάζει μιά τον Πέτρο, μιά την γυναίκα του, και καθώς περνούν τα δευτερόλεπτα, νομίζω ότι αλλάζει χρώμα προς το κόκκινο.

Ο Πέτρος κάθεται δίπλα μου αδιάφορος, με τους Αμερικάνους στο δεξί του χέρι. Αρχίζουμε την συζήτηση και τα πειράγματα˙ “άλα κουστουμιά ο ανάπηρος!”, τέτοια. Έρχεται ο σερβιτόρος και παίρνει παραγγελία. Όλη αυτή την ώρα η Αμερικάνα δεν έχει πάρει τα μάτια της από τον Πέτρο. Ο άντρας της εξακολουθεί να κοιτάζει μιά τον ένα μιά την άλλη και να σηκώνει πίεση.

Κάποιος σερβιτόρος έρχεται φουριόζος από τον διάδρομο απέναντι. Κάνει μια απότομη στροφή προς τα δεξιά και βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα ζευγάρι που μόλις έχει σηκωθεί. Προσπαθεί να συγκρατήσει τον δίσκο που κρατά στο αριστερό του χέρι, μα αυτός πεισματάρης καθώς είναι πλανάρει ανεξέλεγκτα! Κουταλάκια πιατελάκια και φλυτζάνια φεύγουν πετώντας χαρούμενα δεξιά και αριστερά. Μιά γαλατιέρα σηκώνεται ψηλά, εκτελεί υποδειγματικά το τριπλό πήδημα του θανάτου και προσγειώνεται, στόμιο προς τα κάτω, στον αριστερό ώμο του Πέτρου! Εμένα με παίρνουν κάτι σκάγια, αλλά το 90% από το περιεχόμενο της γαλατιέρας απλώνεται σε κλάσμα του δευτερολέπτου στο μοναδικό, στο καλυτερώτερο κοστούμι της Ευρώπης, το φορεμένο για πρώτη φορά! Φαντασιώνομαι ότι ακούω το κασμίρι να ρουφά ηδονικά το γάλα.

Ο Πέτρος πετάγεται όρθιος και τα μάτια του βγάζουν φωτιές! Η Αμερικάνα, τόσο πολύ έχει απορροφηθεί από την εικόνα του Πέτρου που έχει αποκτήσει ένα είδος “κβαντικής διεμπλοκής”! Πετάγεται επάνω σε απόλυτο συγχρονισμό με τον Πέτρο! Ένας έξαλλος Αμερικάνος, μην μπορώντας να κρατηθεί πια, κατακόκκινος από τον θυμό, την “γραπώνει” από το χέρι και την καθίζει κάτω με δύναμη! Εκείνη ψελλίζει ένα “But…”, αλλά κοιτώντας τον άντρα της επιτέλους συνέρχεται! Σκύβει στο φλυτζάνι του καφέ μπροστά της και αρχίζει να τον ανακατεύει άσκοπα.

Εντωμεταξύ, ο σερβιτόρος, σύννεφο ήταν και διαλύθηκε! Αν δεν βρίσκονταν ένα γύρο τα σερβίτσια πεταμένα και σπασμένα εδώ και ‘κει, θα έλεγα ότι ήταν ένα πλάσμα της φαντασίας μου. Ο Πέτρος μην βλέποντάς τον, ξεσπά τα νεύρα του στο Νίκο που τον έχει πιάσει ένα νευρικό γέλιο : “Που βρήκες το αστείο εσύ βρε μλκ!”. Προσπαθούμε να τον καλμάρουμε. Ένας κύριος του ξενοδοχείου με παπιγιόν εμφανίζεται ως διά μαγείας από το πουθενά και ζητά συγγνώμην από μέρους του ξενοδοχείου. Μας παρακαλεί να του δώσουμε τα κουστούμια μας για να καθαριστούν, με μέριμνα του ξενοδοχείου.

Πηγαίνοντας προς το δωμάτιο για ν’ αλλάξω, αρχίζω να μονολογώ:

-Βρε μπας κι’ έχουν δίκιο όλοι αυτοί που πιστεύουν στο “μάτι”;

-Λες;

-Μπααα, συμπτώσεις!

-Αλλά πάλι…..

Είναι από εκείνη την ημέρα που πίστεψα κι’ εγώ στο “μάτι”. Τι; Μήπως κάνω λάθος;;;;

Ωχ, Θεέ μου!

Το αεροσκάφος απογειώθηκε κανονικά στην ώρα του, οριζοντίωσε χωρίς πρόβλημα στο προβλεπόμενο ύψος πτήσεως και τότε το μεγάφωνο στην καμπίνα των επιβατών ζωντάνεψε:

«Κυρίες και Κύριοι, σας ομιλεί ο Κυβερνήτης! Καλώς ορίσατε στην πτήση 261 από Αθήνα για Νέα Υόρκη! Ο καιρός καθ’ όλη την διάρκεια της πτήσης μας προβλέπεται καλός και το ταξίδι μας θα είναι ήρεμο. Οπότε μπορείτε να χαλαρώσετε και να … ΩΩΩΩ ΘΕΕ ΜΟΥ!»

Σιγή ακολούθησε τη φωνή του Κυβερνήτη, νεκρική σιγή!

Μερικά δευτερόλεπτα πέρασαν που έμοιασαν αιωνιότητα και πάλι η φωνή του Κυβερνήτη από το μεγάφωνο, σε μια προσπάθεια να χαλαρώσει την ένταση:

«Κυρίες και Κύριοι, με συγχωρείτε για την αναστάτωση που ίσως προκάλεσα, αλλά μια αεροσυνοδός παραπάτησε και έριξε τον καφέ επάνω μου! Που να δείτε πως έγινε το πανταλόνι μου από μπροστά!»

«Για όνομα του Θεού παλικάρι μου!», ακούστηκε μια φωνή από το βάθος της καμπίνας! » Και που να δεις πως έγινε το παντελόνι μου από πίσω!»

Ο Ζαχαρής

Στην Λευκάδα φτάσαμε κάποιο μεσημέρι στις αρχές Σεπτεμβρίου του 1970. Λέω φτάσαμε, γιατί είμαστε δύο, εγώ και ο συμμαθητής μου ο Χρήστος ο Ντάσης. Ταξιδέψαμε με το λεωφορείο της γραμμής. Πεινασμένοι, χωρίς να το πολυσκεφτούμε, πήγαμε για φαγητό στο πρώτο εστιατόριο που βρήκαμε μπροστά μας. Η ταβερνιάρισσα, βλέποντάς μας με τις βαλίτσες, μας έπιασε την κουβέντα και μας έπεισε να νοικιάσουμε ένα δωμάτιο στο σπίτι της, το οποίο θα διατηρούσε καθαρό η ίδια. Πήγαμε μετά το φαγητό και είδαμε το δωμάτιο, πεντακάθαρο, κοντά στην λέσχη της Αεροπορίας. Μάθαμε ότι η κυρία είχε χηρέψει πρόσφατα και είχε δύο μικρά παιδιά στο γυμνάσιο. Η περίπτωση μας φάνηκε καλή και το κλείσαμε. Αφήσαμε τα πράγματά μας και πήγαμε στην Λέσχη, περιμένοντας τον Διοικητή για να παρουσιαστούμε.

Ο Διοικητής καθυστερούσε και όταν πιά κατέβηκε από την Μονάδα, είχε σουρουπώσει. Μετά τα τυπικά μας λέει :

“Αύριο να μου θυμίσετε να ψάξουμε να σας βρούμε σπίτι να νοικιάσετε!”

“Ευχαριστούμε πολύ! Πολύ ευγενικό!” του λέμε, “Αλλά δεν χρειάζεται, βρήκαμε!”. Όπου ο Διοικητής ξεκινάει να αλλάζει σε ταχεία διαδοχή όλα τα χρώματα του ουράνιου τόξου!

“Τί; Γιατί; Που; Πως; Ποιός;” μας πετάει εν μιά ριπή! Κοιτάζουμε με απορία ο ένας τον άλλον! Κάτι λάθος είχαμε κάνει, αλλά τι;

“Τί κάνατε;” σχεδόν φωνάζει! “Εδώ που ήρθατε, πρέπει να είσαστε πολύ προσεκτικοί!”. “Οι περισσότεροι Λευκαδίτες είναι κουμουνιστές! Δεν ξέρετε ότι ο Δήμαρχος της Λευκάδας όταν έγινε η επανάσταση ήταν Κουμουνιστής; Έπρεπε να εξετάσουμε το ποιόν της κυρίας, προτού κλείσετε το σπίτι!”.

Μένουμε κόκκαλο! Εκείνος αρχίζει να μας διηγείται μια ιστορία που υποτίθεται ότι συνέβη στο πρόσφατο παρελθόν : Ήταν ένα σαββατόβραδο και μιά ταβέρνα είχε γεμίσει, μισή με Λευκαδίτες, μισή με Αεροπόρους. Κάποια στιγμή, μετά από ένα ασήμαντο πολιτικό σχόλιο, οι Λευκαδίτες επιτέθηκαν στους Αεροπόρους και έγινε χαμός! Έπεσε ξύλο, σπάσανε πιάτα και ποτήρια, πέσανε καρεκλιές, με μια κουβέντα η ταβέρνα έγινε καλοκαιρινή και πολλοί τραυματίστηκαν! Για ένα μήνα το προσωπικό της Μονάδας έμενε μέσα και οι απαραίτητες αποστολές προς την πόλη, για ώνια ή άλλες δουλειές, φυλάσσονταν από οπλισμένο άγημα!!! Την διήγηση την έκλεισε σε πολύ δραματικό τόνο : “Όταν σουρουπώνει να μην κυκλοφορείτε στα σοκάκια μην σας βρούμε με κανένα μαχαίρι στην πλάτη, μέσα σε κανένα χαντάκι!”!!!! Τον καληνυχτίσαμε έντρομοι! Οι σκέψεις και οι συζητήσεις μας γύριζαν γύρω από το ίδιο θέμα: “Ρε που μπλέξαμε!”.

Ήταν και οι καιροί παράξενοι! Μεσάνυχτα Χούντα και στην Λευκάδα είχαν στείλει στρατιωτικό διοικητή έναν συνταγματάρχη. Και για να μην γίνει κανένα μπέρδεμα, μαζί του στείλανε άλλον ένα για να τον αντικαθιστά όταν θα έπαιρνε άδεια! Στρατιωτικοί διοικητές!!! Δυό συνταγματάρχες να διοικούν πέντε φαντάρους, ίσα–ίσα για να το “παίζουν” στρατιωτικοί διοικητές! Από την άλλη τον σμήναρχο διοικητή της 4ηςΜΚΕΠ με καμιά διακοσοπενηνταριά ανθρώπους στην Μονάδα, τον είχαν … υφιστάμενο!

Από εκείνη την πρώτη συνάντηση, όταν γυρίζαμε το απόγευμα από το βουνό, κατευθείαν στο δωμάτιο και διάβασμα (Ξεσκόνισα και τις 1536 σελίδες του Skolnik εκείνη την χρονιά! )!. Το βράδυ, φαγητό νωρίς στην ταβέρνα, μια γρήγορη βόλτα στο νυφοπάζαρο για την χώνεψη και πάλι μέσα! Όμως γρήγορα τα πράγματα χειροτέρεψαν! Τον Νοέμβριο ο Χρήστος πήρε μετάθεση για Άραξο και έμεινα μόνος μου!

Πέρασε ενάμισης ακόμα μήνας μιζέριας και ξαφνικά ήρθαν οι διακοπές των Χριστουγέννων! Από την μια μέρα στην άλλη η Λευκάδα γέμισε φοιτητόκοσμο! Όπου ξαφνικά ένα βράδυ, πάνω που έκανα την βόλτα μου στο νυφοπάζαρο πέφτω πάνω στον συμμαθητή μου από το γυμνάσιο, τον Φώντα! Φιλιά, αγκαλιές, γνωριμίες με ανθρώπους συνομήλικους και η ζωή μου άλλαξε μέσα σε μισή ώρα!

Οι Λευκαδίτες που γνώρισα ήταν άνθρωποι συνηθισμένοι, ευχάριστοι. Όχι τίποτε μαχαιροβγάλτες, απομεινάρια του συμμοριτοπόλεμου. Μου έκαναν μάλιστα εντύπωση με το πνεύμα, την σπιρτάδα τους, την ευχάριστη διάθεσή τους! Η παρέα που μπήκα ήταν μεγαλούτσικη, προς απελπισία του διοικητού μας που δεν ήξερε πως να μου φερθεί και ποιόν να ψάξει για φρονήματα! Η αλήθεια ήταν ότι πολιτικά ανήκαν όπου μπορεί να φανταστεί κανείς, αλλά οι “καβγάδες” τους ήταν πολιτισμένοι και μάλλον έμοιαζαν με πνευματική εξάσκηση. Πολλές φορές νόμιζες ότι έπαιζαν σκάκι με τις κουβέντες! Περισσότερο “δέθηκα” με δυό ντόπιους, αδέρφια, τον Γιάννη (Θεός σχωρέστον) δυό χρόνια μεγαλύτερός μου και τον συνομήλικο μου Βαγγέλη, γουναράδες, με πελάτες κυρίως στην Ιταλία. Με τον καιρό άρχισα να πηγαίνω και στο σπίτι τους και γνώρισα την μητέρα τους την κυρία Τούλα.

<===============>

Ο πατέρας τους ο Ζαχαρής κατά κανόνα έλειπε από το σπίτι. Μου είπαν ότι αυτός ήταν ο τελευταίος Δήμαρχος πριν να τον παύσει η Χούντα! Τον ίδιο τον πρωτογνώρισα τον επόμενο Μάρτη. Την εποχή που το Ιόνιο γεννάει κάτι πυκνά μαύρα σύννεφα φορτωμένα με νερό. Τότε που ανοίγουν οι ουρανοί και αρχίζει να βρέχει και να βρέχει χωρίς σταματημό! Καθώς περνούν οι μέρες, αρχίζεις να συνηθίζεις το νερό που πέφτει καταρράκτης, μουσκεύοντας τα πάντα, και τη μαυρίλα που ξεσκίζεται κάθε τόσο από ξαφνικές αστραπές. Μέρες σαν κι’ αυτές οι περισσότεροι είναι κλεισμένοι στα σπίτια τους. Εκείνη την εποχή, το μόνο που μπορούσες να κάνεις ήταν να πας στο καφενείο της πλατείας.

Μπήκαμε ένα βραδάκι στο καφενείο κι’ εκεί στο κέντρο του μια μεγάλη παρέα από Λευκαδίτες κάθε ηλικίας, συνωστίζονταν γύρω από ‘να τραπέζι όπου αγόρευε ένας κοντός και ευτραφής πενηντάρης, πίνοντας το αγαπημένο ποτό της εποχής, τσάϊ με Μεταξά πέντε αστέρων.

“Ένντος!” λέει ο Γιάννης. “Τον Καραγκιόιζ κάνει πάλε!”.

Κάθε τόσο, ένας κεραυνός αναβόσβηνε τα φώτα και τότε ο Ζαχαρής κοίταζε προς το ταβάνι, τάχα ενοχλημένος. Κάποια στιγμή πήρε φόρα, ανέβηκε στο τραπέζι και άρχισε να βγάζει λόγο: “Αγαπητοί συμπολίτες, … κλέφτες και λωποδύτες, όταν αυτοί οι τρισκατάρατοι παν’ από ‘κει που’ ρθαν, σας υπόσχομαι ότι εγώ θαααα …..”. Όπου μια μεγάλη αστραψιά έφεξε την πλατεία σαν να ήταν καταμεσήμερο Αυγούστου, τα θεμέλια του καφενείου έτριξαν ανατριχιαστικά και μείναμε στο σκοτάδι! Ένα λεπτό αγωνίας που φάνηκε αιώνας πέρασε, ένα λεπτό που τρομαγμένοι δεν μπορούσαμε να καταλάβουμε τι ακριβώς είχε γίνει και μετά, … εγένετο φως! Το ηλεκτρικό επέστρεψε και οι λάμπες άναψαν τόσο απότομα όσο είχαν σβήσει. Την ησυχία τάραζαν οι χοντρές σταγόνες μιας βροχής που στο μεταξύ είχε γίνει καταιγίδα! Όλοι ακίνητοι και σιωπηλοί, αποσβολωμένοι. Ο Ζαχαρής άγαλμα πάνω στο τραπέζι, στη στάση που τον είχε βρει ο κεραυνός, με το χέρι τεντωμένο εμπρός και λίγο προς τα πάνω και την παλάμη προτεταμένη, να κοιτάζει τον πολυέλαιο στη μέση του καφενείου. Μένει ακίνητος για κάποια δευτερόλεπτα με ένα ύφος οργίλο και σοβαρό, σαν να έβλεπε τον τρισκατάρατο.

“Ωρέ Μανώλη!”, φωνάζει άξαφνα στον σερβιτόρο που καθόταν όρθιος και ακίνητος στον πάγκο! “Ποιός κερατάς εκεί μέσα παίζει με τα φώτα;;!!”

<===============>

Καμιά δεκαριά μέρες αργότερα, μια Κυριακή, με κάλεσαν για μεσημεριανό. Όλη η οικογένεια θα ήταν εκεί, του Ζαχαρή συμπεριλαμβανομένου. Πήρα κάτι πάστες και έφτασα στο σπίτι τους νωρίς. Μετά τα τυπικά, συζητήσαμε λίγο, περί ανέμων και υδάτων. Στο τέλος καθίσαμε στο τραπέζι μόνο οι τέσσερις άντρες. Η Κυρα-Τούλα ήταν από ‘κείνες τις παλιές, που πάσκιζαν να ευχαριστήσουν τους μουσαφιρέους. Στεκόταν από πάνω μας και φρόντιζε να μην μας λείψει τίποτα. Άλλες εποχές!

Εκεί, μετά από ένα–δύο ποτηράκια, αφού λύθηκε η γλώσσα, ο πατέρας και οι γιοί του άρχιζαν να μιλούν για πολιτικά. Αμ έλα που ανήκαν σε διαφορετικές φυλές! Ο πατέρας ΚΚΕ, ο μεγάλος γιός Βασιλόφρων κι’ ο Βαγγέλης Κεντρώος. Η συζήτηση ζεστάθηκε και γρήγορα φτάσαμε στις φωνές! Η Κυρά-Τούλα άρχισε να τραβάει τα μαλλιά της και να λέει : “Ωχ τι με βρήκε πάλι τη δύστυχη! Κάθε Κυριακή τα ίδια μου κάνουνε!” και “Τι σούλαχε Μαυρο-Τάκη μ’ (αυτός ήμουν εγώ), μια μπουκιά φαΐ είπαμε να σου δώκουμε και σου το βγάλαμ’ απ’ τη μύτη!”. Εγώ να προσπαθώ να ηρεμήσω την Κυρα-Τούλα, εκείνη να οδύρεται, ο Γιάννης εκτός εαυτού να χτυπάει με τις γροθιές του τον τοίχο, δεν καταλάβαινα τίποτα.

Κάποια στιγμή ο Ζαχαρής κοιτάζει κρυφά το ρολόϊ του και λέει: “Πανάθεμά σας, μια μπουκιά γλυκό ψωμί δεν μπορώ να φάω εδώ μέσα!”, σηκώνεται, παίρνει το καπέλο του από την κρεμάστρα, πηγαίνει στην πόρτα, την ανοίγει, κι’ εκεί, λίγο πριν την κλείσει, με κοιτάει και μου κλείνει το μάτι! Μένω σαστισμένος! Και τότε, ενώ ο Γιάννης εξακολουθεί να χτυπιέται κι’ η Κυρά-Τούλα να οδύρεται, ο Βαγγέλης, ο πιό πονηρός, σκασμένος στα γέλια μου λέει: “Μην στεναχωριέσαι! Ήταν η ώρα του να πάει στο καφενείο και έψαχνε να βρει δικαιολογία για να φύγει!”.

<===============>

Έτσι τό’ χε φέρει η μοίρα και το βράδυ της 20ης Απριλίου του 1967, ο Ζαχαρής έπεσε να κοιμηθεί σαν Δήμαρχος Λευκάδας. Δήμαρχος είχε βγει με τον συνδυασμό του ΚΚΕ, βέβαια! Πριν ξημερώσει ο Θεός την μέρα, αναστήθηκε το πουλί της επανάστασης! Στις τέσσερις το πρωί, ένα άγημα έφτασε στο σπίτι του Δημάρχου και τον πήρε άρον–άρον για το Δημαρχείο. Αγουροξυπνημένος και μισοντυμένος μπαίνει στο γραφείο του και βρίσκει τους δυό Συνταγματάρχες που λέγαμε στην αρχή! Ο ένας καθιστός, πίσω από το τραπέζι του Δημάρχου να έχει πατήσει μερικές εκατοντάδες φορές τις σφραγίδες σε άδεια χαρτιά. “Καλημέρα Δήμαρχε!” του λέει ο καθιστός. “Σήμερα εκάμαμεν Εθνικήν Επανάστασιν και σε απαλλάσσομεν των καθηκόντων σου! Από τούδε αναλαμβάνομεν ημείς!”. “Ά να γειά σου παληκάρι μου!” του απαντά ο Ζαχαρής, κάνοντας τον αδιάφορο. “Γιατί τούτοι οι τριβόλοι οι Λευκαδίτες εδωνά, λίγο και θα με κουζουλάνανε!” και γυρίζει να φύγει. “Που πας;” του λέει ο Συνταγματάρχης. “Θέλω να μου δείξεις ποιά είναι η σφραγίδα του Δήμου Λευκάδος, πρώτα!”. Πράγμα παράξενο, αφού στο τραπέζι στο πάνω-πάνω χαρτί, φαίνεται πατημένη καμιά δεκαπενταριά φορές η σφραγίδα του Δήμου!

Τυχαίνει ο Δήμος της Λευκάδας εκείνη την εποχή, να έχει έμβλημα ένα άγριο άλογο που στεκόταν στα πίσω του πόδια και χλιμίντραγε. Γύρω-τρόγυρα, μια φάσα που έγραφε φαρδυά–πλατυά : “Δήμος Λευκαδέων”. Απλώς και μόνον! Μπορεί σε άλλες πόλεις της επικράτειας να το συμπλήρωναν με το “Βασίλειον της Ελλάδος” αλλά στην σφραγίδα της Λευκάδας … δεν! Κανείς που ρώτησα δεν ήξερε τον λόγο αλλά έτσι ήταν. Κάποια γραφειοκρατική παράληψη φαντάζομαι, που έγινε επίσημη από το Πρωτοδικείο.

“Μααα, την βαστάς!” του λέει ο Ζαχαρής. “Ποιάν, αυτήν εδώ;” ρωτά ο Συνταγματάρχης. Τούτος ο τελευταίος, αργά και με μεγάλη επισημότητα ξαναβάζει την σφραγίδα στο μελάνι, την κουνάει πέρα -δώθε και της δίνει μια στο χαρτί με πάταγο! “Και που είναι σε παρακαλώ, κύριε Δήμαρχε, το Βασίλειον της Ελλάδος;” ρωτάει τον Ζαχαρή. Όπου εκείνος, με όλη την αθωότητα του κόσμου ζωγραφισμένη στο πρόσωπό του, απαντά : “Μα και που θες να ξέρω εγώ; Εσείς εκάματε την επανάστασιν κύριε Συνταγματάρχα μου, εμένα ρωτάς τι απέγινε το Βασίλειον της Ελλάδος;”

<===============>

Υστερόγραφο : “ΜΗΔΕΝΙ ΔΙΚΗΝ ΔΙΚΑΣΕΙΣ ΠΡΙΝ ΑΜΦΟΙΝ ΜΥΘΟΝ ΑΚΟΥΣΕΙΣ” μας είχε πει ο Πλάτωνας. Η άποψη των Λευκαδίων για τον καβγά στην ταβέρνα, ήταν λίγο διαφορετική. Μου είπαν ότι στην ταβέρνα κάποιος αξιωματικός, καλόβλεπε μια κοπέλα στο διπλανό τραπέζι. Ο συνοδός της κάποια στιγμή του ζήτησε τον λόγο. Στη φιλονικία που ακολούθησε, η χρώματος κομοδινί φενάκη του αξιωματικού ξέφυγε από το κεφάλι του και έπεσε στο πάτωμα. Κάποιος την πάτησε! Όποιος ήξερε εκείνον τον αξιωματικό, γνωρίζει την αδυναμία του. Άρχισε τις γροθιές, και λοιπά. Στον Διοικητή δε τόλμησαν να πουν την αλήθεια και του είπαν για τα πολιτικά. Στη ζωή συμβαίνουν αυτά!

Η «Ιωάννου Μελά» το τότε νυφοπάζαρο! Αριστερά ξεκινά η Κεντρική πλατεία της παλαιάς πόλης. Το καφενείο ήταν ΟΛΟ το ισόγειο του σπιτιού αριστερά με τα μπλε παράθυρα

Τα παράξενα της ρίζας του 2!

<===============>

Ρίζα του δύο;;!! Θα πει ο άλλος! Ξέρω, κακές αναμνήσεις από τα μαθηματικά! Τη ρίζα του δύο την πρωτοσυναντήσαμε στο γυμνάσιο. Αλλά δεν σκοπεύω να μιλήσω για μαθηματικά! Απλώς την ρίζα του δύο την ξαναθυμήθηκα πριν μερικές μέρες, γιατί ανακάλυψα κάτι που εμένα μου φάνηκε πολύ παράξενο και που δεν το είχα αντιληφθεί όλα αυτά τα χρόνια! Βέβαια, η ρίζα του δύο είναι σημαδιακός αριθμός και μόνο γιατί ήταν ο πρώτος άρρητος που συναντήσαμε! Το γεγονός ότι ένας αριθμός είναι άρρητος (τα δεκαδικά του δηλαδή συνεχίζουν και συνεχίζουν και δεν σταματούν ποτέ) είναι από μόνο του παράξενο, αν και μετά από τόσα χρόνια μπορεί να μας φαίνεται σαν κάτι το φυσιολογικό ή και να το έχουμε ξεχάσει. Όμως υπάρχουν και κάμποσα άλλα περίεργα γύρω από αυτόν τον αριθμό. Ποιά ακριβώς; Ελάτε σε ένα ταξίδι που θα ξεκινήσει από την Βαβυλώνα, θα κάνει μία σύντομη στάση στην Ινδία, θα μείνει αρκετά στη Σχολή του Πυθαγόρα στον Κρότωνα και θα καταλήξει στο σήμερα και τις σύγχρονες εκτυπώσεις!

1. Από πότε ο άνθρωπος ξέρει την ρίζα του δύο; Όσο θαυμαστό κι’ αν είναι, ο υπολογισμός της ρίζας του δύο χάνεται στα βάθη των αιώνων! Η άποψη σήμερα είναι ότι Βαβυλώνιοι ήταν εκείνοι που πρώτοι τον υπολόγισαν με κάποια ακρίβεια! Η ανακάλυψη αυτή χρειάστηκε πολλά χρόνια ανασκαφές, αντιπαραβολή αντικειμένων, συσχετίσεις και φαντασία.

Πρώτα διαπιστώθηκε ότι οι Βαβυλώνιοι έγραφαν με μια γραφή “σφηνοειδή”. Την είπαν σφηνοειδή γιατί οι πήλινες πλάκες που ανακαλύπτονται στην περιοχή που άνθισε ο πολιτισμός τους, έχουν σημάδια σαν αγκάθια, μυτερά από την μία άκρη και πιό φαρδιά από την άλλη. Αυτό ήταν το πιό εύκολο για τους Βαβυλώνιους που έγραφαν πάνω σε πηλό. Χρησιμοποιούσαν κάτι σκληρό, μια μύτη από καλάμι ας πούμε και χάραζαν τον φρέσκο πηλό προτού ψηθεί. Όταν ο πηλός ψηνόταν έμενε μια πλάκα χαραγμένη και σκληρή που μπορούσε να κρατήσει το αρχείο ανέπαφο για πολλά χρόνια. Για να είμαστε ειλικρινείς, πολύ περισσότερα χρόνια απ’ ότι θα κρατήσουν τα αρχεία τους οι σύγχρονοι “σκληροί” δίσκοι!

Αφού κατάλαβαν οι αρχαιολόγοι τον τρόπο που έγραφαν οι Βαβυλώνιοι, με πολύ κόπο μπόρεσαν να διαβάσουν κάποια κείμενα που κατά βάση ήταν λογιστικά για το εμπόριο, αποστολές εμπορευμάτων, καταγραφές, χρεώσεις, αποθήκες και δασμοί. Το επόμενο βήμα ήταν να απομονώσουν και να αποκρυπτογραφήσουν τους αριθμούς.

Η ανάγνωση των αριθμών αποδείχτηκε ακόμη πιό δύσκολο έργο. Βλέπετε, οι Βαβυλώνιοι μέτραγαν στο εξηκονταδικό σύστημα, σε σύστημα δηλαδή που είχε βάση το 60, όχι το 10 (αυτό κι’ αν είναι παράξενο!)! Αφού κατέληξαν και σε αυτό και άρχισαν να καταλαβαίνουν και τους αριθμούς, οι αρχαιολόγοι πήγαν να αποκρυπτογραφήσουν μια περίεργη πήλινη πλάκα που είχαν βρει, καταχωρημένη σαν αντικείμενο YBC 7289 (Εικόνα 1).

Στην πλακέτα είναι χαραγμένο ένα τετράγωνο πλευράς τριάντα με τις δύο διαγωνίους του, η ρίζα του δύο και παράδειγμα υπολογισμού της διαγωνίου με την χρήση της ρίζας! Η ρίζα αναγράφεται ως 1,24,51,10 επάνω στην οριζόντια διαγώνιο. Για να την μετατρέψουμε στο δεκαδικό πρέπει να εκτελέσουμε την πράξη :

√2 = 1+(24/60)+(51/60²)+(10/60³) = 1,41421296 !!

Η ακρίβεια του υπολογισμού είναι 6 δεκαδικά ψηφία! ΕΞΙ ΔΕΚΑΔΙΚΑ ΨΗΦΙΑ! Σε μια πλάκα που χρονολογείται στο 1800 με 1600 π.Χ., είναι δηλαδή πολύ αρχαιότερη του πολέμου της Τροίας!!!

2. Πότε ανακαλύφθηκε ότι η ρίζα του δύο είναι άρρητος αριθμός; Στα χρόνια που ακολούθησαν η ρίζα του δύο θεωρείτο ρητός αριθμός. Και οι άνθρωποι προσπαθούσαν να τον εντοπίσουν. Οι Ινδοί μαθηματικοί για παράδειγμα θεωρούσαν ότι η ρίζα του δύο είναι ίση με το κλάσμα 577/408 που το κινητό μου λέει ότι ισούται με 1,41421568627! Και το χρησιμοποιούσαν από το 800 μέχρι το 200 π.Χ.. Παρότι είχαν περάσει κάπου χίλια χρόνια από την Βαβυλώνα, η ακρίβειά του είναι ελάχιστα καλύτερη από εκείνη των Βαβυλωνίων!.

Έτσι φτάνουμε στο τέλος του 6ου προ Χριστού αιώνα και στους Πυθαγόρειους!Από το τέλος του Έκτου αιώνα ο Πυθαγόρας είχε ιδρύσει την Σχολή του στον Κρότωνα της Ιταλίας. Το κίνημα που δημιούργησε δεν ήταν ακριβώς μαθηματικό με την σημερινή σημασία της λέξεως. Επρόκειτο για μία “σέχτα” Φιλοσοφικο – Θρησκευτικο -Πολιτική, που στηριζόταν στα Μαθηματικά! Βασική τους δοξασία ήταν ότι όλο το Σύμπαν είναι φτιαγμένο με βάση τα Μαθηματικά και ξεκίναγε από την ιδέα της τετρακτύος που είναι οι αριθμοί από ένα έως τέσσερα που θεωρούνταν ιεροί και είχαν συγκεκριμένη λειτουργία στην δημιουργία του κόσμου. Μάλιστα το ένα αντιπροσώπευε το υπέρτατο όν! Όλα τα πράγματα στον κόσμο αντιστοιχούσαν σε κάποιον ρητό αριθμό, δηλαδή σε έναν φυσικό αριθμό ή στον λόγο δύο φυσικών αριθμών! Έτσι το 577/408 των Ινδών, παραδείγματος χάριν, είναι ρητός αριθμός, αποδεκτός στους Πυθαγόρειους που γι’ αυτούς, άλλο είδος αριθμών δεν υπήρχε! Εμφανίζεται όμως ο Ίππασος (Εικόνα 2).

Ετούτος είναι γνωστός ως ο Μεταπόντιος ή Μεταποντίνος γιατί σύμφωνα με τον Αριστοτέλη είχε καταγωγή από το Μεταπόντιον, πόλη κοντά στον Κρότωνα. Ο Ίππασος έδρασε τα πρώτα 40 χρόνια του πέμπτου προ Χριστού αιώνα. Ήταν από τους πρώτους και καλύτερους μαθητές του Πυθαγόρα. Επειδή ήταν ιδιαίτερα καλός στα μαθηματικά ανέλαβε να οργανώσει και διευθύνει το Μαθηματικό Τμήμα της Σχολής. Ήταν φοβερά επίμονος και ευφυής. Δούλεψε πολύ πάνω στο Πυθαγόρειο θεώρημα και προσπάθησε άκαρπα να υπολογίσει τον ρητό αριθμό που αντιστοιχεί στην υποτείνουσα ενός ορθογωνίου τριγώνου με πλευρές μήκους ένα, την ρίζα του δύο, δηλαδή! Τελικά χρησιμοποιώντας την μέθοδο της “εις άτοπον απαγωγής”, που είναι δική του ανακάλυψη, κατάφερε να αποδείξει ότι η διαγώνιος αυτή δεν μπορεί να είναι ρητός αριθμός, δηλαδή κλάσμα φυσικών αριθμών. Εμφανίζεται λοιπόν για πρώτη φορά στον κόσμο ένα “νέο” είδος αριθμών, οι άρρητοι, που τα δεκαδικά τους ψηφία δεν σταματούν ποτέ, στον αιώνα τον άπαντα! (Σήμερα η ρίζα του δύο έχει υπολογιστεί με ακρίβεια δέκα ΤΡΙΣΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΩΝ ψηφίων, από τον Ron Watkins στις 28 Ιουνίου του 2016!! Ά τι κάνουν οι υπολογιστές!)

Η ανακάλυψη των αρρήτων αριθμών σήμαινε για τους Πυθαγόρειους την κατάρρευση της αρμονίας της φύσης, όπως την εννοούσαν εκείνοι. Βαρύ το χτύπημα! Δεν έφτανε όμως αυτό! Ο Ίππασος, σύμφωνα με τον Διογένη τον Λαέρτιο έγραψε σύγγραμα, τον “Μυστικόν Λόγον” για να επικοινωνήσει το εύρημά του στην ανθρωπότητα, καθώς πίστευε ότι ένα τόσο σημαντικό εύρημα δεν έπρεπε να κρατείται μυστικό!!

Οποία καταστροφή! Οι Πυθαγόρειοι μετά από αυτό, έπρεπε να διαλύσουν την Σχολή και να εξαφανιστούν! Όμως όχι, προσπάθησαν να “κουκουλώσουν” τα πράγματα. Έπνιξαν στην θάλασσα τον Ίππασο(!!!!) και προσπάθησαν να εξαφανίσουν τα ενοχοποιητικά στοιχεία χωρίς φαίνεται μεγάλη επιτυχία, καθώς μετά από μερικά χρόνια η Σχολή πράγματι διαλύθηκε.

Η απόδειξη του Ίππασου, εξαιρετικής ομορφιάς, είναι αυτή που μας μαθαίνουν όταν πρωτοσυναντούμε στα μαθηματικά τους άρρητους αριθμούς (αυτό για όσους βέβαια, κάτι θυμούνται ακόμη!).

Το τραγικό στην ιστορία αυτή είναι ότι η ρίζα του δύο σήμερα είναι γνωστή ως ο αριθμός του Πυθαγόρα (!) και όχι του Ίππασου!!!

3. Τί σχέση έχει η ρίζα του δύο με τις σύγχρονες εκτυπώσεις; Κάτι το απίθανο ανακάλυψα τώρα τελευταία! Ας ξεκινήσουμε παρατηρώντας τις διαστάσεις των χαρτιών εκτυπώσεως. Δεν χρειάζεται να εξετάσουμε όλες τις προδιαγραφές! Μπορούμε απλώς να δούμε τις προδιαγραφές των μεγεθών χαρτιού που είναι πιό γνωστά σε εμάς. Πάντως το ίδιο ισχύει ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΤΩΝ ΧΑΡΤΙΩΝ ΕΚΤΥΠΩΣΕΩΣ ΚΑΙ ΣΕ ΟΛΟΝ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ! Ας δούμε λοιπόν τις διαστάσεις των χαρτιών εκτυπώσεως από Α0 έως Α6 και τον λόγο Ύψους / Πλάτος αφήνοντας τα υπόλοιπα μεγέθη της Α προδιαγραφής αλλά και όλα τα μεγέθη των υπολοίπων προδιαγραφών σε όσους θέλουν να επιβεβαιώσουν τον κανόνα (Εικόνα 3):

Μεγέθη χαρτιού	Πλάτος (χιλιοστά)	Ύψος (χιλιοστά)	Ύψος / Πλάτος (για το ίδιο μέγεθος)	Ύψος αυτού του χαρτιού / Πλάτος επομένου
Α0	841	1189	1189/841=1,4137	1189/594=2,001
Α1	594	841	841/594=1,4158	841/420=2,002
Α2	420	594	594/420=1,4142	594/297=2,000
Α3	297	420	420/297=1,4141	420/210=2,000
Α4	210	297	297/210=1,4142	297/148=2,007
Α5	148	210	210/148=1,4189	210/105=2,000
Α6	105	148	148/105=1,4095	….
………..	….	….	….	….

Εικόνα 3 : Σχέσεις των διαστάσεων των χαρτιών εκτυπώσεως.

Παρατηρούμε τρία πράγματα :

Ι. το πλάτος του μεγαλύτερου χαρτιού είναι ίσο με το ύψος του αμέσως μικροτέρου

ΙΙ. ο λόγος ύψους προς πλάτος στο ίδιο χαρτί ισούται περίπου με την ρίζα του δύο και

ΙΙΙ. ο λόγος του ύψους του ενός χαρτιού προς το πλάτος του αμέσως μικροτέρου είναι εξαιρετικά κοντά στο δύο!!!!

Τυχαίο; – Ασφαλώς και όχι!! Το πρόβλημα που αντιμετωπίζεται στις εκτυπώσεις είναι ότι κάθε φορά που πρέπει να εκτυπώσουμε υπό κλίμακα, αυτό πρέπει να γίνεται γρήγορα και μεθοδικά. Αν για παράδειγμα έχουμε ετοιμάσει ένα έγγραφο για Α4 και τελικά, για να κάνουμε οικονομία αποφασίσουμε να τυπώσουμε 2 σελίδες σε μια όψη του Α4, τί κάνει ο υπολογιστής; Παρατηρώντας το πιό κάτω Σχήμα (Εικόνα 4):

**Εικόνα 4: Διαχείριση αλλαγής κλίμακας στις εκτυπώσεις.**

1ον. θα μικρύνει την σελίδα και θα μετατρέψει το πλάτος της αρχικής σελίδας από α σε β/2 για να χωρέσουν δύο σελίδες σε ένα Α4, το δε ύψος της αρχικής από β θα το μετατρέψει σε α. Να πως εξηγούνται οι παρατηρήσεις Ι και ΙΙΙ πάρα πάνω!

2ον. Θα στρέψει τις σελίδες που προκύπτουν κατά 90⁰ μοίρες αριστερά.

3ον. Για να μπορέσουν οι δύο νέες μικρές σελίδες να χωρέσουν στο χώρο της παλιάς χωρίς παραμόρφωση θα πρέπει να παραμείνει αναλλοίωτος ο λόγος Ύψους/Πλάτος της σελίδας! Δηλαδή πρέπει ο λόγος β/α της αρχικής να ισούται με τον λόγο α/(β/2) της τελικής! (Σας κορόιδεψα! Σας είπα ότι δεν θα έχει μαθηματικά!)

Με άλλα λόγια β/α = α/(β/2) και β²/2 = α² και (αναδιατάσσοντας) β²/α²= 2 και τέλος

β/α = √2 !!!!

Να λοιπόν πως προκύπτει η παρατήρηση ΙΙ παραπάνω και γιατί οι προδιαγραφές του χαρτιού προβλέπουν τον λόγο ύψους προς πλάτος της σελίδας να είναι περίπου ίσος με την ρίζα του δύο! Απλώς δεν θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά!

Με αυτόν τον τρόπο ο υπολογιστής κάνει εκτυπώσεις υπό οποιαδήποτε κλίμακα γρήγορα και αποτελεσματικά χρησιμοποιώντας απλώς δύο αριθμούς, το 2 και την √2, μία ή περισσότερες συνεχόμενες φορές, για όσο χρειάζεται.

Συμπέρασμα : Οι προδιαγραφές του χαρτιού εκτυπώσεως έχουν αυτά τα περίεργα χαρακτηριστικά για ευκολία και ομοιομορφία στις αλλαγές κλίμακος εκτυπώσεως!

Και φτάσαμε στο τέλος του σημερινού ταξιδιού. Όσοι άντεξαν να φτάσουν μέχρι εδώ ελπίζω να το διασκέδασαν, ή έστω, να έμαθαν κάτι καινούργιο!

Δημήτρης Κατελούζος

13 Ιουνίου 2021

Μια Ηρωϊδα Μάνα.

Η κυρία Rounak (Φωτεινή) από το Σουλεϊμανί του Κουρδιστάν

που τα παιδιά της σκόρπισαν στους τέσσερις ανέμους…

Μαρίνα Περίδου, από παραγγελία.

<=================>

Τετράποδα Κοτόπουλα..

Δεν υπάρχουν καλές και κακές αποφάσεις μας λέει η επιστήμη της Διοίκησης. Υπάρχουν απλώς αποφάσεις στις οποίες φτάσαμε γνωρίζοντας όλα τα δεδομένα και αφού αναγνωρίσαμε όλες τις πιθανές λύσεις και άλλες αποφάσεις όπου όλα αυτά δεν τα σκεφτήκαμε!

Για να το εμπεδώσουμε, ένα ανέκδοτο:

Τοπογράφος μηχανικός περιδιαβαίνει την ύπαιθρο προσπαθώντας να αποτυπώσει κάποιους χάρτες. Ένα πρωί, εκεί που οδηγεί σε έναν χωματόδρομο, παίρνει το μάτι του μια κότα στα δεξιά που τον ακολουθεί με την ίδια ταχύτητα. Κοιτάζει και νομίζει ότι η κότα έχει τέσσερα πόδια! Τρίβει τα μάτια του, ξανακοιτάζει, πάλι τέσσερα του φαίνονται τα πόδια! Στο διάτανο, λέει στον εαυτό του, ακόμη δεν έχεις ξυπνήσει βλάκα και ονειρεύεσαι όρθιος! Πατάει γκάζι για να αφήσει την κότα πίσω και εκεί που νομίζει ότι της ξέφυγε, πάλι η κότα δίπλα του! Αυξάνει ταχύτητα: 40 χμ, 50 χμ, 60, 80. Η κότα δίπλα του! Άει σιχτίρ λέει και γκαζώνει! Το αμάξι διαμαρτύρεται από τις πέτρες και τις λακκούβες, κουρνιαχτός παντού, 110 χμ την ώρα … και η κότα γκαζώνει και αυτή, τον προσπερνά, στρίβει αριστερά, περνά μπροστά από το αμάξι σαν αστραπή και μπαίνει μέσα σε ένα κτήμα!

Ο φίλος μας, πατάει το φρένο μέχρι το πάτωμα και κοκαλώνει. Όταν κατακάθεται η σκόνη, βάζει την όπισθεν και γυρίζει πίσω. Σταματάει μπροστά στην πόρτα του αγροκτήματος κατεβαίνει και μπαίνει μέσα. Προχωρά μέχρι που βρίσκει έναν γέρο αγρότη να κάθεται σε μια πέτρα και να καπνίζει ήσυχα το τσιγάρο του.

“Καλημέρα γέροντα!”

“Καλώς το παληκάρι!”

“Να σε ρωτήσω κάτι; Αυτή η κότα που μπήκε μέσα τρέχοντας, τώρα δα, δική σου είναι;”

“Και βέβαια δική μου είναι!”

“Μου φάνηκε πως έχει τέσσερα πόδια!”

“Ναι, πράγματι, τέσσερα πόδια έχει!”

“Μα, ,,,,, πώς;;;!!!”

“Να σου πω παιδί μου, Όταν φτιάξαμε αυτή τη φάρμα, εγώ και η γυναίκα μου βάλαμε και κοτόπουλα. Αλλά έλα που τόσο στη γυναίκα μου όσο και σε μένα, από τα κοτόπουλα μας αρέσουν μόνο τα μπούτια! Είπα λοιπόν να φτιάξω κοτόπουλα με τέσσερα πόδια για να σφάζουμε μια κότα και να τρώμε από δύο πόδια. Διάβασα, λοιπόν, βιβλία, έγραψα γράμματα σε πανεπιστήμια, έδωσα, πήρα και τελικά με τα χρόνια, τα κατάφερα! Έφτιαξα κοτόπουλα με τέσσερα πόδια!”

“Δηλαδή, υπάρχουν κι’ άλλα σαν κι’ αυτό;”

“Ου, βέβαια, έχω καμιά οχτακοσαριά!”

“Μα αυτό είναι θαυμάσιο παππού! Να σε βοηθήσω να τα πουλήσεις! Είναι νόστιμα;”

“Που να το ξέρω παιδί μου! Κανείς δεν μπόρεσε να πιάσει ούτε ένα μέχρι σήμερα!”

<=====================>

Εμ, κοτόπουλα με τέσσερα πόδια δεν ήθελες; Καλά να πάθεις!

Κινητήρας “Σταθερής” Έκρηξης

<===========>

Οι μέχρι τώρα αερόβιοι κινητήρες στα αεροσκάφη, όπως είναι γνωστό, λειτουργούν κυρίως με κάποιου είδους ελεγχόμενη ανάφλεξη. Η ανάφλεξη αυτή διαδίδεται με υποηχητικές ταχύτητες και φαίνεται ότι έχει πλησιάσει τα όρια της θεωρητικής απόδοσής της. Όμως ένας κινητήρας ελεγχόμενης έκρηξης έχει την δυνατότητα να αυξήσει την απόδοση του κινητήρα (από 10 έως 20%), την ταχύτητα των καυσαερίων και την αξιοπιστία του (υπάρχουν ελάχιστα ή και καθόλου κινούμενα μέρη) καθώς και να μειώσει το βάρος και την πολυπλοκότητα του κινητήρα. Η ιδέα δεν είναι καινούρια. Την βρίσκουμε για πρώτη φορά σαν ιδέα στις αρχές του 20ου αιώνα και σαν πράξη στους γερμανικούς πυραύλους VII. Μέχρι σήμερα έχουν χρησιμοποιηθεί δύο τύποι:

Κινητήρες Παλμικής Έκρηξης (Pulse Detonation Engines – PDE) στους οποίους δημιουργείται μια ταχεία χρονική διαδοχή εκρήξεων, στην ίδια περιοχή ενός θαλάμου καύσεως εκκινούμενη από σπινθηριστή (Pulsejet), ή και μετά από υπερηχητική συμπίεση του καυσίμου μείγματος με την βοήθεια ειδικής εσωτερικής διαμόρφωσης (Ramjet και Scramjet). Οι κινητήρες του είδους αυτού είναι εξαιρετικά θορυβώδεις και παρουσιάζουν έντονους κραδασμούς. Χρησιμοποιούνται κυρίως σαν κινητήρες πυραύλων (αν και κάποιοι τρελοί έχουν βάλει pulsejet και σε μοτοποδήλατα ακόμη και ποδήλατα!)

**PulseJet και ScramJet, αρχή λειτουργίας**

Κινητήρες περιστρεφόμενης έκρηξης (Rotating Detonation Engines – RDE), στους οποίους δημιουργείται μια ταχεία χρονική διαδοχή εκρήξεων περιμετρικά ενός θαλάμου καύσεως σε διαδοχικά σημεία του, όπου η μία έκρηξη πυροδοτεί την επόμενη. Ο τύπος αυτός έχει μελετηθεί τα τελευταία χρόνια και επίσης χρησιμοποιείται κυρίως σε πυραύλους. Επειδή είναι λιγότερο θορυβώδης και παρουσιάζει λιγότερους κραδασμούς, έχει τοποθετηθεί δοκιμαστικά και σε πειραματικό αεροσκάφος.

**Rotating Detonation Engine Αρχή Λειτουργίας.**

Πρόσφατα, μια ομάδα ερευνητών από το University of Central Florida και το US Naval Research Laboratory μελέτησαν μια καινούρια ιδέα και υποστηρίζουν ότι έκαναν επιτυχείς δοκιμές με κινητήρα όπου η έκρηξη παραμένει σταθερή και “παγωμένη” στον χώρο σαν ένα “στάσιμο κύμα”. Στον κινητήρα έδωσαν το όνομα Εγκάρσιου Εκρηκτικού Κύματος (Oblique Detonation Wave Engine – ODWE). Η λειτουργία του επιτυγχάνεται με συγκεκριμένη διαμόρφωση των θαλάμων συμπίεσης και ανάμειξης του μείγματος και την ύπαρξη ειδικού κεκλιμένου εμποδίου στο θάλαμο καύσεως, όπως η εικόνα.

Όπως φαίνεται στο επάνω σχήμα η κατασκευή προβλέπει στην είσοδο μια χοάνη ανάμειξης (μπλε περιοχή) του μείγματος αέρος και καυσίμου το οποίο στην συνέχεια προς το τέλος της χοάνης συμπιέζεται, ενώ μειώνεται η ταχύτητά του και αυξάνεται η πίεση και η θερμοκρασία του λίγο πριν την περιοχή που χαρακτηρίζεται ως ODW. Στο εικονίδιο κάτω αριστερά φαίνεται λεπτομέρεια της περιοχής αυτής. Παρατηρούμε την ύπαρξη εμποδίου με κλίση 30⁰ το οποίο δημιουργεί ένα εγκάρσιο κύμα κρούσεως ακριβώς μπροστά του, στην πρώτη επαφή του με το ρεύμα αέρος και ένα κύμα αποτόνωσης στο σημείο που το εμπόδιο σταματά να ανέρχεται (Φαίνονται σαν μαύρες σκιές). Ανάμεσα στα δύο αυτά σταθερά κύματα οι συνθήκες πίεσης και θερμοκρασίας είναι τέτοιες που ξεκινά η έκρηξη (κόκκινος και γαλάζιος καπνός στο μικρό σχήμα), η οποία, επειδή οι συνθήκες δεν αλλάζουν, παραμένει στο ίδιο μέρος, μία έκρηξη ακίνητη στον χώρο. Η αλήθεια είναι ότι δεν είναι τελείως ακίνητη αλλά εμφανίζει μια μικρή κυκλική κίνηση. Πάντως γεγονός είναι ότι η έκρηξη είναι εξαιρετικά σταθερή και οι κραδασμοί που παράγει είναι ελάχιστοι. Η δοκιμή διήρκεσε περίπου 3 δευτερόλεπτα και σταμάτησε μόνο αφού εξαντλήθηκε το καύσιμο. Η σχετική ταχύτητα διάδοσης της έκρηξης σε σχέση με το ρεύμα αέρος, με χρήση μείγματος υδρογόνου – αέρος ήταν περίπου 4,3 με 4,6 Mach. Αυτό σημαίνει ότι η ταχύτητα που ένας τέτοιος κινητήρας θα επετάχυνε αεροσκάφος θα ήταν της τάξεως των 6 έως 17 Mach! Με τέτοια ταχύτητα το ταξίδι από Νέα Υόρκη σε Λονδίνο θα διαρκούσε 30 λεπτά, 5 φορές πιό γρήγορα από το περίφημο Concorde!.

Πέρα από την χρήση του σε Υπερ-υπερηχητικά αεροσκάφη ο ίδιος κινητήρας χωρίς σοβαρές τροποποιήσεις θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σαν κινητήρας ανύψωσης φορτίων στο διάστημα, τοποθέτησης οχημάτων σε τροχιά ή και διαπλανητικών ταξιδιών με ταχύτητες πολύ μεγαλύτερες από αυτές που επιτυγχάνονται σήμερα και με μικρότερο κόστος.

Όσοι ενδιαφέρονται για περισσότερες λεπτομέρειες η μελέτη της ομάδος βρίσκεται εδώ:

https://www.pnas.org/content/118/20/e2102244118

Δημήτριος Κατελούζος

29 Μαϊου 2021

Ήρωες

Τί είναι αυτό που σε κάνει να θεωρείς κάποιους ανθρώπους ήρωες και άλλους όχι; Πόσο ισχυρή είναι αυτή η πεποίθηση και γιατί; Μπορεί κάποιος να σου αλλάξει γνώμη ή είναι αδύνατον; Αυτές οι ερωτήσεις γύριζαν στο μυαλό μου φέτος με αφορμή την επέτειο των 200 χρόνων από την επανάσταση των Ελλήνων. Ψάχτηκα, σκέφτηκα και κατέληξα εδώ!

<=======================>

Σχολείο πρωτοπήγα στις αρχές της δεκαετίας του ‘50. Την πρώτη μου σχολική αίθουσα την θυμάμαι ζωντανά σαν να ‘ταν χτες. Συστεγαζόμαστε οι τρεις πρώτες τάξεις του δημοτικού και αλλάζαμε θρανία σαν το ρολόϊ, ανάλογα ποιοί έκαναν μάθημα και ποιοί μελέτη. Ήταν μιά μεγάλη αίθουσα όλο φως. Ο αριστερός τοίχος είχε παράθυρα ψηλά, πολύ ψηλά, που να μην βλέπουμε έξω στο χωματόδρομο που πέρναγε μπροστά από το σχολείο. Ο δεξής τοίχος είχε παράθυρα που ξεκινούσαν από πολύ χαμηλά και το πάνω τους κάσωμα έφτανε στο ίδιο ύψος με εκείνο των παραθύρων του απέναντι τοίχου˙ αυτά τα τελευταία έβλεπαν στην πλακόστρωτη αυλή που βγαίναμε διάλειμμα. Ακριβώς στην μέση του μπροστινού τοίχου μιά μεγάλη μεσόπορτα τρίφυλλη, μπλε-γκρι ανοιχτό, επικοινωνούσε με την επόμενη αίθουσα που έκανε μάθημα η τετάρτη. Η πόρτα αυτή άνοιγε κάθε φορά που χρειαζόταν να κάνουμε τις μικρές μας τις γιορτές. Στον ίδιο τοίχο δεξιά από την τρίφυλλη, ήταν η έδρα της δασκάλας μας, της κυρίας Δέσποινας. Πίσω από την έδρα ένας μεγάλος παγκόσμιος χάρτης και αριστερά της μεσόπορτας, ήταν τοποθετημένος ο μαυροπίνακας (ναι, οι πίνακες τότε ήταν μαύροι, δεν είχαν γίνει ακόμη πράσινοι, και αυτό δεν θυμάμαι να μας ενοχλούσε καθόλου!). Στον αριστερό τοίχο, κάτω από τα παράθυρα, ο χάρτης της Ελλάδος και δυό ακόμη θρανία. Πάνω από την μεσόπορτα, στην μέση ακριβώς του τοίχου, ο Χριστός μας ευλογούσε με τα τρία δάχτυλα του δεξιού του χεριού και δίπλα του η γλυκιά μορφή της Παναγίας. Παραστάτες, αριστερά και δεξιά τους, στο ίδιο ύψος πάνω από τα παράθυρα και μέχρι και τον πίσω τοίχο, οι πρωταγωνιστές της επανάστασης. Ήταν όλοι τους εκεί! Ο Κολοκοτρώνης και ο Καποδίστριας, ο Καραϊσκάκης και ο Κατσαντώνης, η Μπουμπουλίνα με τον Μιαούλη, ο Παπαφλέσσας και ο Ρήγας ο Βελεστινλής, ο Κανάρης και η Μαντώ Μαυρογένους, ο Νικηταράς, ο Πλαπούτας, ο Μαυρομιχάλης, ο Μαυροκορδάτος, ο Μακρυγιάννης, οι Τζαβελαίοι και όλοι οι άλλοι.

Η κυρία Δέσποινα μας εξιστορούσε τα κατορθώματά τους. Μας έλεγε για την Φιλική Εταιρεία, για τα Δερβενάκια, την άλωση της Τριπολιτσάς, το Χάνι της Γραβιάς, το Μεσολόγγι, το Ζάλογγο, τα Μπουρλότα. Μας διήγειρε την φαντασία και τους βλέπαμε να ζωντανεύουν και να βγαίνουν έξω από τις κάδρα τους, να ξαναγυρίζουν στα λαγκάδια και στις θάλασσες της πατρίδας μας.

Και δεν ήταν δα και τόσο δύσκολο αυτό, μια και εκείνη την εποχή μορφές σαν κι’ αυτές κυκλοφορούσαν ακόμη ανάμεσά μας. Να, η Μπουμπουλίνα ας πούμε, ήταν ίδια η θειά μου η Φωτεινή, όταν έβαζε την μαντήλα για να πάει στην εκκλησία˙ίδιο βλοσυρό βλέμμα και πείσμα. Ο Καραϊσκάκης, ίδιος ο χασάπης της γειτονιάς με την μουστάκα του, αψύς και αθυρόστομος. Η Μαντώ ίδια η κόρη του φούρναρη με τα κατσαρά της τα μαλλιά και την γλυκύτητα στο βλέμμα και ο Καποδίστριας ίδιος ο σοβαρός κύριος εισαγγελέας που έμενε πίσω από τον Άγιο Αρτέμιο, τέσσερα τετράγωνα πιό πάνω από εμάς. Αλλά εκείνος που τον έβλεπα σχεδόν καθημερινά ήταν ο Κολοκοτρώνης με την μορφή του Μπάρμπα-Γιώργου, του παππού του φίλου μου του Νικολάκη που μέναν δίπλα μας! Ο γιός του τον ξερίζωσε βίαια από την βουνοκορφή του, κι’ αυτός αρνήθηκε να φορέσει τα “πρωτευουσιάνικα”! Κυκλοφορούσε συνεχώς με τα τσαρούχια και την φουστανέλα. Ψηλός ήταν, θεόρατος φάνταζε στα παιδικά μου μάτια, με βροντερή φωνή, μας τρόμαζε κάνοντας πως θα μας πιάσει με την γκλίτσα του από τον λαιμό, σαν να ‘μαστε κατσίκια! Στην κεφαλή του φόραγε ένα μαντήλι μαυρόασπρο, περίτεχνα δεμένο, που έκρυβε το μεγάλο του μέτωπο (“όπισθεν κομόων γαρ”, όπως όλοι οι αρβανίτες από αρχαιοτάτων χρόνων!). Από το πίσω μέρος της κεφαλής, κάτω από το μαντήλι, να ξεχύνονται μέχρι σχεδόν στους ώμους, κάτι ανυπότακτα άσπρα κυματιστά μαλλιά και κάτω από την μύτη του ένα μεγάλο λευκόγκριζο μουστάκι με τις μύτες προς τα κάτω, που τις κρατούσε σουβλερές με μαντέκα. Τις νύχτες του χειμώνα, μετά από την σχετική κρασοκατάνυξη στο καρβουνιάρικο του κυρ-Μιχάλη, καθώς έστριβε τη γωνιά του κατασκότεινου στενού μας παραπατώντας, έκανε τα τζάμια των παραθύρων να τρίζουν με την στεντόρεια φωνή του: “Χέϊ-εϊ, εϊ-εϊ-έϊιιιιιιιι! Τσάαπ-τσάαπ, τσαπ-τσάπ ορέ ζαγάριααααα!”, σαλάγαγε τα πρόβατα της φαντασίας του και με ξύπναγε τρομαγμένο! “Δεν είναι τίποτα κουτό, ο Μπάρμπα-Γιώργος είναι”, με καθησύχαζε η μάνα μου, η κυρά ‘Λένη!

Στα παιχνίδια, τα απογεύματα της Κυριακής, προσπαθούσαμε να ζωντανέψουμε τις ιστορίες. Χωριζόμασταν σε δυό ομάδες με κλήρο, “Ελληνες” και “Τούρκοι” και αρματωμένοι κατάλληλα ξεκινούσαμε ομηρικές μάχες στην πλατεία “Αμβροσίου Πλυτά”, που δεν ήταν τότε παρά μιά μεγάλη αλάνα γεμάτη βουναλάκια από μπάζα και ανάμεσά τους τσουκνίδες και μολόχες, βρωμόχορτο και χαμομήλι. Τα σπαθιά ήταν δυο παλιόξυλα σταυρωμένα και καρφωμένα με δυό σκουριασμένες πρόκες κι’ αντί για καρυοφύλλια είχαμε σφεντόνες από ξύλο μουριάς. Ήταν φορές που οι “Τούρκοι” αρνούνταν να χάσουν και τότε άρχιζε κανονική μάχη που γύριζε γρήγορα σε πετροπόλεμο, με κατάληξη ματωμένα γόνατα και αγκώνες, καμιά φορά σπασμένες μύτες και καρούμπαλα.

Μ’ αυτά και μ’ άλλα, μεγαλώσαμε και σκορπίσαμε απ’ εδώ κι’ απ’ εκεί και εκείνες οι μέρες ξεχάστηκαν, αφήνοντας κάποια αδιόρατα σημάδια στο γόνατα και στους αγκώνες.

Ξεχάστηκαν; – Όχι ακριβώς! Γιατί κάπου βαθειά στο μυαλό και την καρδιά έμειναν κρυμμένοι οι ήρωες της επανάστασης και μια μικρή αφορμή χρειάζονται για να ξαναζωντανέψουν!! Και μπορεί να πει κάποιος κακεντρεχής : “Σας έκαναν πλύση εγκεφάλου όταν είσαστε μικροί, γι’ αυτό!”. Όμως αυτή η εξήγηση μοιάζει επιφανειακή, κουτσή! Το νοιώθεις μέσα σου χωρίς να μπορείς να το εξηγήσεις!

Πράγματι ψάχνοντας λίγο, ανακαλύπτεις ότι σοβαροί ερευνητές έχουν προσπαθήσει να βρουν απάντηση σε παρόμοια ερωτήματα. Μάλιστα ο πρώτος που φαίνεται να τα εξέτασε σοβαρά δεν ήταν άλλος από τον Carl Gustav Jung τον θεμελιωτή της Αναλυτικής Ψυχολογίας και κατά κάποιο τρόπο αντίπαλο του Φρόιντ. Η εργασία του επέδρασε στην πορεία της Ψυχιατρικής αλλά και της Θρησκειολογίας, της Φιλοσοφίας και όλων σχεδόν των άλλων επιστημών. Βασική του ιδέα ήταν η ύπαρξη ενός “Συλλογικού Ασυνείδητου” που προϋπάρχει θαμμένο στο μυαλό κάθε ανθρώπου από πριν την γέννησή του. Υποστήριξε ότι το συλλογικό ασυνείδητο ενυπάρχει σε όλους τους ανθρώπους κατά τρόπο ομοιόμορφο, ανεξάρτητα από φυλές, πολιτισμό ή θρησκευτικές αντιλήψεις. Το συλλογικό ασυνείδητο μας καθοδηγεί στην προσωπική όσο και την συλλογική λειτουργία μας ως μέλη μιας κοινωνίας. Για το πως προέκυψε, ο Γιουνγκ ήταν δίβουλος και παλινδρομούσε μεταξύ δύο ιδεών. Οι συνεχιστές του έργου του κατέληξαν στην μία από τις δύο αυτές ιδέες, δηλαδή στο ότι το συλλογικό ασυνείδητο προέκυψε από τις εμπειρίες εκατοντάδων χιλιάδων γενεών των προγόνων μας με τρόπο που βοήθησε την φυσική μας επιβίωση. Εκεί έχουν αποκρυσταλλωθεί πρότυπα ψυχονοητικής συμπεριφοράς και βρίσκονται τα θεμέλια πολλών εκδηλώσεων του ανθρώπου, όπως οι μύθοι, η ηθική, οι αριθμοί, οι συμβολισμοί, οι αρχές της τέχνης και της επιστήμης. Τα πρότυπα αυτά που ο Γιουνγκ ονόμασε αρχέτυπα, κάτι παρόμοιο με τις ιδέες του Πλάτωνα, που πρέπει να τα φανταστούμε σαν μοντέλα και αφορούν σε πολλές επιστήμες. Για παράδειγμα ένα αρχέτυπο θεωρείται η ιδέα του αριθμού στα μαθηματικά, ένα άλλο η ιδέα του ατόμου στην φυσική. Όσο απίθανο και αν φαίνεται στους περισσότερους, όσο κι’ αν νομίζουμε ότι οι ιδέες αυτές είναι προϊόν επιστημονικής έρευνας, η αλήθεια είναι ότι τελικά ο αριθμός και το άτομο αποτελούν αρχέτυπα! Στον τομέα της κοινωνικής συμπεριφοράς ο Γιουνγκ κατέληξε σε δώδεκα αρχέτυπα με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά (“αρχέτυπα ηγεσίας” κατά την ορολογία του).

Τα δώδεκα αυτά αρχέτυπα τα ονόμασε ο Φιλήσυχος πολίτης, ο Σοφός, ο Μάγος, ο Κυβερνήτης, ο Κατεργάρης, ο Δημιουργός, ο Επαναστάτης, ο Αθώος, ο Εραστής, ο Φροντιστής, ο Εξερευνητής και βεβαίως ο Ήρωας. Τα μοντέλα αυτά αφορούν σε ανθρώπινους τύπους που θεωρούμε ότι έχουν διαφορετικά και συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και διαφορετική λειτουργία μέσα σε μια κοινωνία.

Το αρχέτυπο του Ήρωα κατά Γιουνγκ, που αυτό μας ενδιαφέρει εδώ, ακούει σε ένα εσωτερικό κάλεσμα και θεωρεί πως έχει ένα πεπρωμένο. Επιδεικνύει θάρρος και δύναμη στην προσπάθεια του για δικαιοσύνη. Αντέχει όλες τις δοκιμασίες για να πάρει τον θησαυρό (τον όποιο θεωρεί θησαυρό! – μπορεί να είναι η ελευθερία, η ισότητα ή ότι άλλο!) και να τον μοιράσει στον κόσμο του. Είναι εξαρτημένος από την επιτυχία. Προσπαθεί να αποκαταστήσει την ειρήνη και την δικαιοσύνη για όλους, εννοείται και για τον εαυτό του. Αναλυτικά:

Προσωπικό πιστεύω: Όπου υπάρχει θέληση, υπάρχει τρόπος
Στρατηγική: να αποδείξει την αξία του, μέσα από γενναίες πράξεις
Στόχος: να φέρει τη ισορροπία που θα βελτιώσει τον κόσμο του, και να προστατέψει τους αδύναμους
Στοιχεία: κουράγιο, δύναμη, ευελιξία, πειθαρχία, αποφασιστικότητα, στωικισμός
Ταλέντο: ικανότητα και θάρρος
Αδυναμία: αλαζονεία
Αρνητικά στοιχεία: απαθής, απορριπτικός, αδίστακτος
Φόβος: να γίνει αντιληπτός ως αδύναμος ή φοβισμένος
Του είναι δύσκολο να:
- αποφύγει μια πρόκληση
- επιβραδύνει και επαναξιολογήσει την κατάσταση
- σεβαστεί την άποψη ενός ατόμου που διαφωνεί μαζί του
- συμπαθήσει κάποιον που μοιάζει χαλαρός ή χαμένος

Αν παραβάλουμε τα χαρακτηριστικά κάποιου που τον θεωρούμε ήρωα, του Κολοκοτρώνη για παράδειγμα, με τα παραπάνω, θα διαπιστώσουμε ότι σε πολλά σημεία θα τον ταυτίσουμε. Ξέρουμε από την ιστορία ότι ο Γέρος του Μωριά είχε επιδείξει εξαιρετικές ηγετικές και στρατιωτικές ικανότητες και απίστευτο πείσμα και ορμητικότητα˙ πολλές φορές έμοιαζε σαν ταύρος σε υαλοπωλείο, δεν τον σταματούσε τίποτε προκειμένου να προσφέρει την ελευθερία στους Έλληνες. Επέδειξε κουράγιο, θάρρος, επιμονή και υπομονή, είχε μόνιμα στο μυαλό του τον στόχο για την ελευθερία της πατρίδας, ενδιαφερόταν για τους συμπατριώτες και συμπολεμιστές του. Από την άλλη δεν θα άφηνε ποτέ κάποιον να σταθεί εμπόδιο στον βασικό του στόχο και θα τον πατούσε χάμω ακόμα κι’ αν ήταν χριστιανός. Δεν δίστασε, όταν ο Ιμπραήμ έκοβε βόλτες στην Πελοπόννησο, να βγάλει το φιρμάνι “φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους” και να το εννοεί!

Έτσι λοιπόν λειτουργεί το αρχέτυπο. Θα θεωρήσουμε ήρωα κάποιο υπαρκτό πρόσωπο που τα χαρακτηριστικά του να ταιριάζουν όσο το δυνατόν περισσότερο με τα χαρακτηριστικά του ιδεατού ήρωα που προϋπάρχει μέσα στην συλλογική μας μνήμη. Από την στιγμή που θα τον ταυτίσουμε θα καταγραφεί στην μνήμη μας σαν ήρωας και θα μείνει ανεξίτηλα εκεί!

Αν και η υπόθεση του Γιουνγκ δεν ακολούθησε αυστηρά την επιστημονική μέθοδο, εντούτοις στηρίχτηκε στον τεράστιο αριθμό των κλινικών του παρατηρήσεων, τις οποίες εξήγησε με την εξαιρετική διορατικότητά του, η υπόθεσή του περί συλλογικού ασυνειδήτου ήταν βαθυστόχαστη και επιβεβαιώθηκε πειραματικά από τους “επιγόνους” του. Έτσι στα χρόνια που πέρασαν, τα χαρακτηριστικά των αρχετύπων ελάχιστα διαφοροποιήθηκαν από τις αρχικές παρατηρήσεις του Γιουνγκ.

Οι διαφοροποιήσεις που παρατηρούμε σήμερα όσον αφορά το αρχέτυπο του Ήρωα είναι περισσότερο ένας εκσυγχρονισμός της ορολογίας και μια επεξήγηση. Θα δούμε για παράδειγμα τον όρο “στοχοπροσήλωση” με μία λέξη εκεί που εξηγείται περιφραστικά στην αρχική περιγραφή, αλλά μέχρι εκεί. Δύο χαρακτηριστικά πάντως τονίζονται ιδιαίτερα από ισάριθμους σύγχρονους ερευνητές και το γεγονός τραβά αμέσως την προσοχή. Τα χαρακτηριστικά αυτά αξίζει να τα προσέξουμε ιδιαίτερα! Τούτα φαίνεται να προέκυψαν μετά την εμφάνιση των υπερηρώων της MARVEL που ενώ θα μπορούσαν δυνητικά να ταιριάξουν με το αρχέτυπο του Ήρωα, σταματούν να συγκινούν τα παιδιά όταν αυτά περνούν μια ορισμένη ηλικία. Ας δούμε λοιπόν αυτές τις παρατηρήσεις:

Ο Philip Zimbardo, καθηγητής της Κοινωνικής Ψυχολογίας του πανεπιστημίου του Stanford, είναι περίφημος για το αμφιλεγόμενο “Πείραμα της φυλακής του Stanford” που παρουσίασε στο βιβλίο του “The Lucifer Effect” (Το Φαινόμενο του Εωσφόρου). Τελευταία προσπάθησε να απαντήσει στο ερώτημα: “τί μπορεί να κάνει έναν άνθρωπο να προβεί σε ηρωϊκές πράξεις;”. Μαζί με τους επίσης καθηγητές Kathy Blau και Zeno Franco ανέλυσαν πολλές περιπτώσεις ανθρώπων που προέβησαν σε ηρωϊκές πράξεις, από στρατιωτικούς στον πόλεμο του Κόλπου, μέχρι πυροσβέστες, γιατρούς και νοσοκόμες ακόμη και μικρά παιδιά που έσωσαν την ζωή συμμαθητών τους. Τα ευρήματά τους κατέγραψαν στην μελέτη “Heroism: A Conceptual Analysis and Differentiation Between Heroic Action and Altruism” (Ηρωισμός: Εννοιολογική Ανάλυση και Διαφοροποίηση Μεταξύ Ηρωικής Πράξης και Αλτρουισμού). Η απάντηση τους με μια πρόταση είναι ότι ήρωας μπορεί να γίνει ο καθένας από εμάς φτάνει να βρεθεί στον κατάλληλο τόπο, την κατάλληλη στιγμή. Προκειμένου να φτάσουν στο συμπέρασμά τους χρειάστηκε σαν ενδιάμεσο στάδιο να επισκεφθούν ξανά τα χαρακτηριστικά του αρχέτυπου του ήρωα. Εκείνο που έχει μια ιδιαιτερότητα είναι ότι χρειάστηκε να αναλύσουν λίγο περισσότερο το χαρακτηριστικό “Ταλέντο” λέγοντας ότι η μόρφωση, η εκπαίδευση και η εμπειρία (γενικά, όπως το ονομάζουν,η πρότερη ιστορία του ατόμου) είναι σημαντικά για την ανάπτυξη του ταλέντου του και την ικανότητα του να αντιμετωπίσει μια κρίση.
Η καθηγήτρια Dane Wallace του Missouri State University, από την άλλη, θεωρεί ότι τα χαρακτηριστικά “Αδυναμία” και “Αρνητικά Στοιχεία” του Ήρωα είναι επίσης πολύ σημαντικά. Μπορεί να μην είναι καν ορατά, αλλά χρειάζεται οπωσδήποτε να υπάρχουν για να μειώνουν κατά κάποιον τρόπο μιαν αψεγάδιαστη και απόμακρη εικόνα. Αυτά τα ελαττώματα είναι δυνατόν να αποβούν έως και μοιραία. Η λειτουργία του ελαττώματος είναι να κάνει τον ήρωα πιό ανθρώπινο και προσιτό.

Συμπερασματικά, οι νεώτεροι υπογράμμισαν ότι ο Ήρωας πρέπει να αποκτήσει τις ικανότητές του με μακρόχρονη προσπάθεια και εμπειρία και ότι πρέπει να έχει τουλάχιστον ένα σοβαρό ελάττωμα. Γιατί αυτό; – Επειδή έτσι από την μια μεριά τον αισθανόμαστε ανθρώπινο και από την άλλη θεωρούμε ότι μπορούμε να του μοιάσουμε αν προσπαθήσουμε σοβαρά!

Αν ξαναγυρίσουμε στο παράδειγμα του Κολοκοτρώνη θα δούμε ότι η εμπειρία του στην μάχη ήταν τεράστια. Πήρε τα βουνά σε ηλικία 14 ετών σαν Κλέφτης και έμαθε να πολεμά με το σπαθί και το τουφέκι. Έμαθε με τον πιό σκληρό τρόπο τον κλεφτοπόλεμο και αργότερα, όταν κατετάγη στον στρατό της Μ. Βρετανίας εκπαιδεύτηκε και στον τακτικό πόλεμο και την στρατηγική τα οποία μάλιστα εφήρμοσε στην πράξη στους πολέμους μεταξύ Εγγλέζων και Γάλλων στα Επτάνησα. Ο ίδιος συγχρόνως παρουσιάζεται με πολλά ελαττώματα. Ο “Γέρος του Μωριά” όπως έγραψα και πιό πάνω κάποιες φορές φάνηκε απάνθρωπος και άφησε πολλές φορές το ασκέρι του να λεηλατήσει περιουσίες Μουσουλμάνων και κατηγορήθηκε για την καταστροφή της Τριπολιτσάς τους φόνους και τους βιασμούς. Ο εγωϊσμός του και ο απότομος και συγκεντρωτικός χαρακτήρας του δημιούργησε εχθρούς και τελικά του στοίχισε φυλάκιση και παρ’ ολίγο και την ζωή του.
Κάτι παρόμοιο θα παρατηρήσουμε και σε άλλους ήρωες της επανάστασης. Έτσι ο Καποδίστριας ήταν πολυπράγμων. Σπούδασε Ιατρική, Φιλοσοφία και Νομικά στο Πανεπιστήμιο της Πάντοβα και του έτυχε να υπηρετήσει σε πάμπολλες θέσεις, σημαντικότερες των οποίων ήταν: Σαν ένας από τους δύο διοικητές της Ιονίου Πολιτείας, όταν τα Επτάνησα αυτονομήθηκαν το 1801 και από την θέση του αυτή, αναθεώρησε το Σύνταγμα της Πολιτείας επί το δημοκρατικότερον. Βάσει του Συντάγματος κατόπιν διορίστηκε Γενικός Γραμματέας της Ιονίου Πολιτείας παμψηφεί και αναδιοργάνωσε την δημόσια διοίκηση και την Παιδεία. Εστάλη και αναδιοργάνωσε επιτυχώς την άμυνα της Λευκάδας το 1807, όταν την απείλησε ο Αλή Πασάς. Το 1809 μετά από πρόσκληση του Τσάρου Αλεξάνδρου του Α’, διορίστηκε στην διπλωματική υπηρεσία της Ρωσίας και το 1813 απεστάλη ως εκπρόσωπος της Ρωσίας στην Ελβετία για να την απαλλάξει από την επιρροή του Ναπολέοντα. Εκεί, έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ενότητα, ανεξαρτησία και την ουδετερότητα της Ελβετίας και συνεισέφερε καθοριστικά στο ελβετικό σύνταγμα. Ως μέλος της ρωσικής αντιπροσωπίας έλαβε μέρος στο Συνέδριο της Βιέννης, όπου ετέθησαν οι βάσεις της «Ιεράς Συμμαχίας». Διορίστηκε Υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας από το 1816 έως το 1822. Στα αρνητικά του Καποδίστρια, βλέπουμε πως ήταν πιεστικός, ευερέθιστος, δύσπιστος και συγκεντρωτικός. Μπορεί κάτω από τις συνθήκες της εποχής και την μεγάλη πίεση που δεχόταν, η συμπεριφορά του να ήταν μέχρι ένα ορισμένο σημείο δικαιολογημένη, αλλά με τον τρόπο αυτό απέκτησε εχθρούς που τελικά του κόστισε την ίδια του την ζωή!
Αν αντιπαραβάλλουμε αυτές τις προσωπικότητες με τους χάρτινους ήρωες της Marvel βλέπουμε αμέσως ότι οι τελευταίοι δεν απέκτησαν τις ικανότητές τους με κόπο και προσπάθεια, αλλά με κάποιον μαγικό τρόπο, δεν χρειάστηκαν δηλαδή εκπαίδευση, κόπο και χρόνο! Τα όποια ελαττώματα με τα οποία τους έχουν αναγκαστικά “στολίσει” είναι αστεία! Δεν είναι Ήρωες! Είναι “Υπερήρωες”, άρα χάρτινοι, ψεύτικοι!

Στις σκέψεις αυτές με οδήγησαν πρόσφατα άρθρα και βιβλία γραμμένα από καθηγητές της Ιστορίας αλλά και άλλους, που φαίνεται να ανήκουν σε συγκεκριμένους κύκλους και ιδεολογίες. Η προσπάθειά τους εμφανής, να μειώσουν τους γενικά αποδεκτούς ήρωες της επανάστασης, υπερτονίζοντας τα ελαττώματά τους, ή συγκρίνοντάς τους με άλλους, όχι πολύ γνωστούς, τους οποίους εμφανίζουν χωρίς ελαττώματα. Αν και καθόλου δεν αρνούμαι την ύπαρξη πολλών αγνώστων ηρώων, έπιασα τον εαυτό μου να απορρίπτει αυτές τις αιτιάσεις, με σκέψεις όπως:

Μα, αυτά τα ελαττώματα του Α’ ή του Β’ ήδη τα ξέρουμε!
Τί θα έκανε κάποιος στην θέση τους, κάτω από το συγκεκριμένο ιστορικό πλαίσιο, κοινωνική κατάσταση, γενικό αναβρασμό, ανάγκη επιβίωσης;
Πως μπορώ να συγκρίνω την τότε κατάσταση με βάση τις σημερινές “προοδευτικές ιδέες”;
Καλό να ξέρουμε και να αναγνωρίσουμε και άλλους, άγνωστους, ήρωες της επανάστασης, αλλά ποιός μας λέει ότι αυτοί ήταν λευκές περιστερές όπως μας τους παρουσιάζουν;

Οι ήρωες της επανάστασης λοιπόν, παραμένουν ήρωες στο μυαλό μου, όσο κι’ αν προσπαθούν κάποιοι να τους αποκαθηλώσουν! Η εικόνα που μου έμεινε από τότε που ήμουν μικρός είναι ότι εκείνοι οι ήρωες ήταν “δικοί μας άνθρωποι”! Τους βλέπαμε να κλέβουν την κότα του γείτονα, να κάνουν πως ήταν μεθυσμένοι για να μην πληρώσουν τον ταβερνιάρη, τους κυνήγαγε με την σκούπα η γυναίκα τους όταν αργούσαν το βράδυ! Τσιλιμπούρδιζαν με την γειτόνισσα! ΗΤΑΝ ΔΙΚΟΙ ΜΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΙ!

Αλήθεια, έτσι δεν πρέπει να είναι οι ήρωες;

Να έχουν φλόγα και πείσμα, να παρασύρουν τους αναποφάσιστους, να επιδεικνύουν υπομονή και επιμονή, θάρρος και αποφασιστικότητα και να πετυχαίνουν τελικά τους στόχους τους έτσι που να καταλήγουμε να τους θαυμάζουμε!
Αλλά επίσης χρειάζεται να έχουν ελαττώματα και αδυναμίες! Αλλιώς πως θα τους αισθανθούμε γήινους, ανθρώπους σαν και εμάς, όχι απόκοσμα πλάσματα της φαντασίας;
Πρέπει τέλος να φαίνεται καθαρά ότι στην ζωή τους αγωνίστηκαν, προσπάθησαν, διάβασαν ή είχαν σημαντικές εμπειρίες, ώστε να λειτουργούν σαν θετικά πρότυπα.

Αυτός είναι και ο λόγος που αυτούς που διασπείρουν “καινά δαιμόνια” δεν θέλουμε να τους ακούσουμε! Τα λόγια τους ακούγονται κενά περιεχομένου, ψεύτικα, ανούσια, έως και προδοτικά! Όσο και να προσπαθούν να αμαυρώσουν την μνήμη κάποιου ήρωα, τόσο πιό πολύ ο ήρωας θα μας φαίνεται μεγαλύτερος.

Γι’ αυτό αφήστε τους να εκφράζονται! Να γράφουν βιβλία, να δίνουν συνεντεύξεις! Τίποτα δεν θα καταφέρουν. Σημασία έχει στα σχολεία οι μαθητές να μαθαίνουν την ιστορία χωρίς να τους αποκρύπτουμε τίποτα. Και αν οι “άλλοι” θέλουν να τους ζαλίζουν το μυαλό με τα ελαττώματα των ηρώων, ας το κάνουν! Μην στεναχωριέστε μην θυμώνετε, μην προσπαθείτε να τους σταματήσετε!

Τα παιδιά ξέρουν καλύτερα!

Δημήτριος Κατελούζος

Μάϊος 2021

heroes_pdf Λήψη

Χαμηλό Βαρομετρικό

Κάποιο Σάββατο, αρχές τις δεκαετίας του ‘71, βρισκόμαστε με τον συνάδελφο Απόστολο Χρυσοχοϊδη στον δρόμο για την Σκύρο. Το RADAR έχει παρουσιάσει κάποια βλάβη και έτσι εγώ επιστρέφω μετά από διακοπή αδείας, ο δε Αποστόλης σαν τεχνική βοήθεια από το ΚΕΑ. Είναι μήνας Μάρτιος, ίσως ο χειρότερος μήνας για το μπουγάζι ανάμεσα σε Κύμη και Σκύρο. Φυσά Βοριάς από την Πέμπτη και όπως λένε οι Σκυριανοί ψαράδες, “Φοβού Βοριά παλιό και Νότο παλικάρι”.

Η θάλασσα στο βάθος είναι γεμάτη “προβατάκια”, αλλά πόσο σοβαρά είναι τα πράγματα, εμείς δεν το ξέρουμε. Εκείνο που ξέρουμε είναι ότι το κανονικό οχηματαγωγό είναι για επισκευές και στο λιμάνι μας περιμένει ένας σκυλοπνίχτης ονόματι “Μπόρα” (όνομα και μη χωριό!). Με το που πατάμε το πόδι μας στο καράβι, το καράβι φεύγει! Η μεταφορική του ικανότητα είναι ένα μικρό φορτηγό και τρία ΙΧ, κί’ αυτά τα έχουν δέσει με αλυσίδες στο κατάστρωμα. Παράξενο θέαμα.

Καθώς απομακρυνόμαστε από το λιμάνι, κάποιος λιμενικός τρέχει στην προκυμαία φωνάζοντας, ανεμίζοντας το πηλήκιο που κρατά στο χέρι, αλλά κανείς δεν του δίνει σημασία. Δεκαπέντε λεπτά αργότερα, με το που περνάμε τον Μισόκαμπο και το ακρωτήριο της Κύμης, αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε τί φώναζε ο Λιμενικός! Το “Μπόρα” κλυδωνίζεται σαν καρυδότσουφλο και κάποιες φορές πηδά στον αέρα, σαν πουλί που μαθαίνει πως να πετάει. Η κατάσταση μέσα στην καμπίνα, ανυπόφορη. Όποιος δεν έχει βγάλει ήδη τα άντερά του στο πάτωμα, προετοιμάζεται για να το κάνει.

Με τον Αποστόλη αποφασίζουμε να βγούμε έξω στο κατάστρωμα. Καλύτερα στο κρύο και την αλάρμη, παρά μέσα στη μπόχα. Πηγαίνουμε στα δεξιά γιατί ο άνεμος φέρνει το νερό με τους κουβάδες από τον Βοριά. Περνάει το νερό από την κουβέρτα και το βλέπουμε να πέφτει καταρράκτης μπροστά μας. Τα κύματα δεν κυλάνε προς μια κατεύθυνση. Μοιάζουν σαν μικρά βουνά, ξεπηδάνε από μέσα από την θάλασσα και προσπαθούν να φτάσουν στον ουρανό, δεν τα καταφέρνουν και ξαναπέφτουν με πάταγο κάτω. Το νερό φτάνει στην κουπαστή την γλύφει και πηδάει στο κατάστρωμα. Ξυλιασμένοι στο κρύο και μούσκεμα μέχρι το κόκκαλο υπολογίζουμε κατά που θα πηδήξουμε στο νερό μόλις το καράβι φουντάρει. Για σίγουρο τόχουμε.

Μέσα στην τρομάρα μας, ένας μούτσος βγαίνει κάθε τόσο μ’ έναν κουβά νερό, τον ρίχνει στην θάλασσα, κοιτάζει τον ουρανό και μονολογεί, ξανά και ξανά: “Βρε πώς φρεσκάρισε!”.

Ο καπετάνιος φαίνεται πως αποφάσισε να πάει ίσια ανατολικά για να περάσει νότια της Πρασούδας μήπως βρει απάγκιο και πέσει γρήγορα στην σκιά της Σκύρου ώστε να βρει ήσυχα νερά και μετά να τραβήξει βόρεια. Δυό ώρες μέσα στην αντάρα και ξηρά δεν βλέπουμε. Κάποιος ταλαίπωρος, κίτρινος σαν το λεμόνι, βγαίνει κάποια στιγμή έξω και κάνει την ηλίθια ερώτηση: “Βρε παλληκάρια, έχετε ξαναπεράσει από ‘δω;”. Δεν αντέχει περισσότερο, κρεμιέται στην κουπαστή και αφήνει ότι έχει στο στομάχι του. Ο αέρας το παίρνει και του το γυρίζει κατά πρόσωπο. Τραγωδία.

Μετά από τεσσεράμισι ώρες, για μια διαδρομή που είναι για δύο, φτάνουμε επιτέλους στο λιμάνι της Λιναριάς. Ο Λιμενάρχης μπαίνει φουριόζος με το μάτι άγριο και αρχίζει να βρίζει τον καπετάνιο. Στην μπουκαπόρτα ένας υπαξιωματικός του Λιμενικού μας μετράει καθώς βγαίνουμε. Τότε και συνειδητοποιούμε το μέγεθος του κινδύνου που περάσαμε.

Δημήτρης Κατελούζος

12 Ιουλίου 2020