Ένα από τα πιό χαρακτηριστικά αεροσκάφη του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου ήταν το γερμανικό JU-87, το γνωστό μας βομβαρδιστικό καθέτου εφορμήσεως STUKA! Το αεροσκάφος αυτό κυριάρχησε στους αιθέρες της Ευρώπης στο τέλος της δεκαετίας του ‘30 και τις αρχές της δεκαετίας του ‘40. Επιχείρησε σε όλα τα μέτωπα του πολέμου με μεγάλη επιτυχία και ήταν ο φόβος και ο τρόμος των στρατευμάτων εδάφους, τόσο για την ακρίβεια της βολής του όσο και για την ανατριχιαστική του σειρήνα που είχε τοποθετηθεί επίτηδες για να φέρνει τον πανικό στους στρατιώτες.

Παρά την αδιαμφισβήτητη αποτελεσματικότητά του, το JU-87 είχε σοβαρά μειονεκτήματα που απεδείχθησαν μοιραία κατά την διάρκεια της “Μάχης της Αγγλίας”! Το αεροσκάφος ήταν εξαιρετικά αργό, δεν διέθετε καμμιά προστασία και όταν εκτελούσε βύθιση για να αφήσει τις βόμβες του δεν είχε δυνατότητα ελιγμών, χαρακτηριστικά που το έκαναν εξαιρετικά ευάλωτο στις επιθέσεις των καταδιωκτικών.

Η κατασκευάστρια του αεροσκάφους Junkers ανέλαβε το έργο της ανάπτυξης ενός αεροσκάφους καθέτου εφορμήσεως που να έχει την αποτελεσματικότητα του Ju-87 χωρίς όμως τα μειονεκτήματά του. Το πρωτότυπο που σχεδιάστηκε για να το αντικαταστήσει, ονομάστηκε JU-187. Η νέα κατασκευή θα είχε πλήρωμα δύο ατόμων με πρυμναίο πυροβόλο˙ η καμπίνα θα ήταν τοποθετημένη περίπου στο μέσον της ατράκτου με το πλήρωμα να κάθεται πλάτη με πλάτη. Το αεροσκάφος θα διατηρούσε την δίεδρη μορφή των πτερύγων του Ju-87 με εκπέτασμα 60 ποδών, αλλά η “μύτη” του αεροσκάφους θα ήταν χαρακτηριστικά κεκλιμένη προς τα εμπρός, ώστε να προσφέρει καλύτερη θέα στον χειριστή. Το αεροσκάφος θα έφερε τον δωδεκακύλινδρο κινητήρα Junkers Jumo 213A 1776 Ίππων, που ήδη χρησιμοποιείτο στα καταδιωκτικά Focke-Wulf FW-190 και τα βομβαρδιστικά Junkers JU-88, ο οποίος θα κινούσε τρίκωπη έλικα.

Το χαρακτηριστικό που το έκανε ιδιαίτερο ήταν το ουραίο σταθερό. Στο έδαφος το ουραίο βρισκόταν στην άνω πλευρά της ατράκτου όπως συνηθίζεται και το αεροσκάφος θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητο. Όταν όμως μετά την απογείωση, τα σκέλη του αεροσκάφους “ανέβαιναν” το ουραίο σταθερό (που καθόλου σταθερό δεν ήταν!) κατέβαινε συγχρόνως προς το κάτω μέρος της ατράκτου!

Τα Γενικά χαρακτηριστικά του JU-187 (σε παρένθεση για το JU-87) :

• Πλήρωμα : 2 (2)
• Μήκος: 11,8 μέτρα (11,8)
• Εκπέτασμα: 18,06 μέτρα (18,06)
• Ύψος: 3,9 μέτρα (3,9)
• Κινητήρας: × Junkers Jumo 213A V-12 υδρόψυκτη, 1324 kW – 1750 PS στην απογείωση, 1100 kW στα 18.500 πόδια.
• Έλικα: Τρίκωπη σταθεράς ταχύτητας (η ίδια).

• Μέγιστη ταχύτητα: 400 km/h – 220 knots (400 km/h)
• Μέγιστο Ύψος: 24.606 πόδια
• Εμβέλεια: 3241 ΝΜ

• Πολυβόλα: * 2 × 20 mmMG 151/20 πυροβόλα στις ρίζες των πτερύγων (τα ίδια)
• Βόμβες: * 1 × 1000 kg ή 500 kg βόμβα σε εσοχή της ατράκτου.

Το πρόγραμμα εγκαταλείφθηκε το 1943, λόγω άλλων προτεραιοτήτων.

Δημήτρης Κατελούζος

Ιούνιος 2023

Ο Απρίλιος του 1967 μας βρήκε Δευτεροετείς στην Σχολή Ικάρων. Ξημερώματα της 21ης, τέσσερις η ώρα το πρωί, χτυπά συναγερμός. Σηκωνόμαστε αγουροξυπνημένοι! Κανείς δεν περίμενε άσκηση εκείνη την ημέρα και τρέχουμε να ετοιμαστούμε νευριασμένοι και ράθυμοι. Η έκπληξη μας μεγάλη καθώς ακούμε κάποιον να φωνάζει ότι δεν είναι άσκηση αλλά κανονικός συναγερμός. Αυτό μας βάζει φωτιά. Τρέχουμε στα χαρακώματα του βόρειου μέρους με περισφύρια, κράνη, όπλα και σφαίρες. Πιστεύουμε πως κάτι συνέβη με τους Τούρκους.

Ο Σμηναγός Χρονέας και ο Υποσμηναγός Κολατάκος, ελαφρύ νάναι το χώμα που τους σκεπάζει, περνούν να μας επιθεωρήσουν. Τους ρωτάμε όλο αγωνία τί γίνεται. Μας απαντούν αόριστα ότι δεν ξέρουν. Άκουσαν, ότι έγινε επανάσταση από το ΚΚΕ, αλλά τους φαινόταν τραβηγμένο. Εν πάσει περιπτώσει, οι διαταγές, μας ενημερώνουν, είναι να χτυπήσουμε ότι κινηθεί μπροστά σας, ακόμη κι’ αν γνωρίζει το σύνθημα της ημέρας!

Παγωμάρα! Ο συμμαθητής μου από δίπλα ανάβει τσιγάρο και ξαπλώνει πίσω. Αρχίζει την αμπελοφιλοσοφία:

“Δηλαδή ρε Τζίμυ”, με ρωτάει ρητορικά, “αυτοί που θα έρθουν μπροστά μας θα είναι Έλληνες; Θα χύσουμε αίμα ελληνικό;”

“Άσε μας βρε μάστορα!” του απαντώ. “Αν κάποιος φανεί εδώ μπροστά πρώτα θα τον βαρέσω και μετά θα του ζητήσω ταυτότητα! Και σε συμβουλεύω να κάνεις το ίδιο! Και σβήσε το ρημάδι το τσιγάρο γιατί κάτι έχει πάρει τ’ αυτί μου για τ’ αναμμένα τσιγάρα στα χαρακώματα!”

“Σαν να έχεις δίκιο μου απαντά”. Σβήνει το τσιγάρο στα γρήγορα και γυρίζει στην θέση του. Βυθισμένοι στις σκέψεις μας, απομένουμε με γουρλωμένα τα μάτια μήπως και δούμε καμμιά κίνηση στους απέναντι θάμνους, μέχρι που ο ήλιος ανέβηκε αρκετά πάνω από τον ορίζοντα.

Αργότερα ακούμε από φήμες ότι την επανάσταση την έκανε ο Στρατός! Ότι έγιναν μάχες στην Τανάγρα μεταξύ Στρατού και Αεροπορίας! Απομονωμένοι στο Τατόι, αδύνατο να καταλάβεις τί είναι αλήθεια και τί Ράδιο Αρβύλα. Τα πραγματικά περιστατικά θα τα μάθουμε αργότερα.

Περνούν πολλές μέρες και έχω μια παράξενη αίσθηση σαν από στάχτη στο στόμα.

<————————————————————————->

Ο φίλος μου ο Τάκης, Θεός σχωρέστον, δούλευε εκείνη την περίοδο σχεδιαστής στην ΙΖΟΛΑ. Σηκωνόταν το πρωί και έτρεχε να προλάβει ένα λεωφορείο που περνούσε από την Φιλολάου στον Άγιο Αρτέμιο, στις έξη. Έτσι και τον έβρισκες εκείνη την ώρα στο δρόμο καλύτερα να μην τον καλημέριζες. Στην καλύτερη περίπτωση θα εισέπραττες ένα απροσδιόριστο μουγκρητό, στην χειρότερη μια “Χριστοπαναγία”! Το μάτι του άνοιγε στο γραφείο μετά από μια κούπα φραπέ. Κάθε πρωϊ στο σπίτι του η ίδια σκηνή, πάλι και πάλι! Όσο ντυνόταν, η μάννα του η κυρία Μαρίνα, γλυκιά γυναίκα, του ετοίμαζε ένα σάντουιτς για να το πάρει μαζί του. Ο Τάκης την έλουζε με ότι κοσμητικό του βρισκόταν και την άφηνε σύξυλη με το σάντουιτς στο χέρι!

Εκείνη την ημέρα, 21 Απριλίου, σηκώνεται αργοπορημένος ως συνήθως, ετοιμάζεται στα γρήγορα και τρέχει στο δρόμο κρατώντας την τσάντα του με το ένα χέρι και προσπαθώντας με ακροβατικά να φορέσει το σακάκι του τρέχοντας στον δρόμο! Η κυρία Μαρίνα κάτι του φωνάζει από μέσα από το σπίτι, εκείνος της απαντάει “Φάτο εσύ!”. Εκείνη επιμένει και τρέχει από πίσω του φωνάζοντας κάτι για επανάσταση! ‘Άει παράτα με!”, ο Τάκης! Τρέχοντας με το ένα μανίκι να αιωρείται γυρίζει την γωνία του δρόμου και πέφτει επάνω σε δύο αστυφύλακες που κάνουν περίπολο! “Που πάτε έτσι βιαστικός κύριε;” τον ρωτάει ο ένας! “Στη .. στη δουλειά μου!” απαντά ο Τάκης! “Μα δεν ακούσατε το ραδιόφωνο;” επιμένει ο αστυφύλακας. Εκείνη την στιγμή η κυρία Μαρίνα στρίβει το στενό και παραλίγο να λιποθυμήσει! Βλέπει τον γιό της με δυό αστυφύλακες και νομίζει ότι τον έχουν συλλάβει. “Όχι, όχι” φωνάζει στους αστυφύλακες “το παιδί δεν ξέρει τίποτα!”. Ο ένας αστυφύλακας καταλαβαίνει και του λέει γελώντας: “Μα καλά ραδιόφωνο δεν ακούς! Τουλάχιστον δεν ακούς την μάνα σου; Άμε στο σπίτι σου και φάε το αβγό σου!»”

Γυρίζουν στο σπίτι. Η κυρία Μαρίνα ανακουφισμένη.

Πιστεύω εκείνη την ημέρα ο φίλος μου ο Τάκης θα έφαγε μέχρι και πέντε σάντουιτς! Αναγκαστικά!

Δημήτρης Κατελούζος

21η Απριλίου, Κάποιας Χρονιάς.

Ήρθε πάλι η Μεγάλη ‘βδομάδα, με την Παρασκευή της, που το δράμα του Χριστού κορυφώνεται. Το σκηνικό συμπληρώνεται με τις καμπάνες, τις ψαλμωδίες, τα λιβάνια, το “Ὦ γλυκὺ μου ἔαρ”· τις ευωδιές της άνοιξης που δεν μπορεί πιά να κρυφτεί. Η άνοιξη μας έρχεται και πάλι, πάνω στο ανθισμένο της άρμα, και περιμένουμε με τα μάτια της ψυχής τον Χριστό να ανέβει στους ουρανούς και την Περσεφόνη να ξεφύγει από τον Άδη, όπως κάθε χρόνο.

Μια γλυκειά θλίψη πλανιέται. Οπτασίες αγαπημένων προσώπων που μας άφησαν χρόνους, περνάν’ διακριτικά από τις σκιές. Θυμάμαι την γιαγιά μου, τη συχωρεμένη την κυρά Κατίνα, που κάθε Μεγάλη Παρασκευή, μικρό παιδί, με έπαιρνε και με γύριζε στους επιτάφιους της περιοχής, για να δούμε ποιός είναι ο πιό καλοφτιαγμένος˙ κάτι σαν καλλιστεία επιταφίων δηλαδή. Να κάπου εκεί και ο φίλος του πατέρα μου ο “θείος” Κώστας ο “Αιγυπτιώτης”˙ γλυκός άνθρωπος, μοναχικός, λιγομίλητος. Άνοιξη πέθανε κι` αυτός.

Από παληά, την Μεγάλη Βδομάδα η μελαγχολία με κατακλύζει και διαβάζω Καβάφη.

Έτσι και ‘φέτος, όπως συνήθως…

και ένοιωσα εθνική υπερηφάνεια καθώς μου φάνηκε πως άκουσα την φωνή του Κολοκοτρώνη να δίνει διαταγές με την τραχειά αρβανίτικη προφορά του.

Μα όχι για πολύ, γιατί η επόμενη στροφή με προσγείωσε:

Αλήθεια, ποτέ πριν δεν το ‘χα σκεφτεί· γιατί δηλαδή οι συμπατριώτες μου, σ`όλη την επικράτεια, θυμούνται πάντα χρόνο με το χρόνο πότε οι Οθωμανοί πάτησαν την Βασιλεύουσα και το μνημονεύουν, αλλά ποτέ κανείς δεν μιλάει για την Θεσσαλονίκη, αν και οι δύο συμφορές, Ὰνοιξη πέφτουν (Θεσσαλονίκη : 29 Μαρτίου 1430). Την απάντηση την δίνει ο ίδιος λίγο παρακάτω:

Η πτώση της Θεσσαλονίκης σημαίνει το τέλος των φαντασιώσεων· την συνειδητοποίηση ότι όλα τέλειωσαν. Η υπέρμαχος στρατηγός εγκατέλειψε το λαό της. Η πτώση της αυτοκρατορίας έρχεται. Η Κωνσταντινούπολη, όταν πατιέται, πέφτει σαν φρούτο σαπισμένο· το αναπόφευκτο έχει γραφτεί 23 χρόνια πριν. Γι`αυτό η πτώση της Σαλονίκης πονάει πολύ. Καλύτερα να μην μιλάμε γι`αυτήν.

Ήταν και κάποιοι άλλοι βέβαια, που το να είναι Έλληνες τους τρόμαζε! Έγραψε ο Γιάννης Καμπύσης:

“Το βάρος των προγόνων μου είνε πολύ πολύ μεγάλο. Τ’ όνομά τους και μόνο με πλακόνει, σα βουνό, σαν τον Όλυμπο! Δεν είμαι ελέφτερος καθόλου κι’ είμαι καταδικασμένος να είμαι αιώνια σκλάβος τους. Να κάμω τίποτα δε μπορώ, γιατί είμαι απόγονος του Εβριπίδη. Η Ακρόπολη λάμπει κι’ ο Παρθενώνας ατίμητο πετράδι της γιγάντιας αυτής κορώνας της ανθρωπότητας και των αιώνων, με θαμπόνει και με σκεπάζει! Ούτε να περπατήσω δε μπορώ και μονάχα κλαίω… κλαίω, γιατί είμαι ο ανάξιος απόγονος των μεγάλων προγόνων!”.

Άσε που Έλληνες και χριστιανοί μαζί δεν γίνεται, είναι λίγο σχιζοφρενικό. Οι Έλληνες μεταλλάχθηκαν σε χριστιανούς με το σπαθί των αυτοκρατόρων και με τη βοήθεια των Τριών Ιεραρχών που προσπάθησαν να στρογγυλέψουν τις γωνίες. Έ, αυτό είναι ευκολάκι, μας λένε οι αριστερίζοντες, οι μοντέρνοι και οι μεταμοντέρνοι: Ο Χριστιανισμός και οι άλλες θρησκείες δεν υπάρχουν πιά˙ ο θεός έχει πεθάνει˙ το πρόβλεψε ο Ντοστογιέφσκυ, το διέγνωσε ο Νίτσε, τον αντικατέστησε ο Μαρξ με τη θεωρία του και τον “αποδόμησε” ο Ντεριντά! – Ναι καλά! Και τί θα πω εγώ στα εγγόνια μου όταν με ρωτήσουν γιατί ψήνουμε αρνί το Πάσχα; και ποιός είναι αυτός ο Αγιοβασίλης που τους φέρνει παιχνίδια τα ξημερώματα της πρωτοχρονιάς;

“Το όχημα της εθνικής ταυτότητος είναι η γλώσσα.” μας λέγει ο κύριος καθηγητής, “διότι η γλώσσα φέρει το αποτύπωμα των ηθών και εθίμων, της θρησκείας και όλων των ιδιαιτεροτήτων ενός λαού και της ιστορίας του”! Μάλιστα! Σαν να λέμε ότι δεν μας χρειάζεται το αυτοκίνητο, φτάνει που έχουμε το αποτύπωμα του ελαστικού του στη λάσπη! Μωρέ που τους βρήκαμε όλους αυτούς τους καθηγητές και τους διανοούμενους! Οι περισσότεροι ψάχνουν να βρουν την πιό τρελή ατάκα, να κάνουν εντύπωση με κάτι απίστευτο, επιθετικό, παράδοξο ή ακαταλαβίστικο! Όλα γίνονται ανούσια για λίγη, τοσοδούλα μόνο τηλεοπτική προβολή και φευγαλέα δημοσιότητα.

Δεν έχουμε πνευματική ηγεσία, θα πει ο άλλος! Και όμως, έχουμε! Μόνο που αυτοί δεν βγαίνουνε στις τηλεοράσεις και στα ραδιόφωνα˙ δεν το ‘χουν ανάγκη˙ με τους πολιτικούς δεν έχουνε φιλίες. Για να τους βρει κανείς, πρέπει να τους διαβάσει και αυτός ο λαός δεν διαβάζει. Ότι μαθαίνει το παίρνει από ευκολοχώνευτες και εντυπωσιακές πηγές. Από κανάλια της TV, από Blog και site της συμφοράς, από το facebook, το Tweeter και το Tik-Tok. Όσο πιό συνωμοτικά κι’ ανώνυμα τόσο το καλύτερο. Η παιδεία καταστράφηκε από κουτοπόνηρους πολιτικούς και την καταστροφή καλοδέχτηκαν οκνηροί υπήκοοι.

Κι’ ας μας είχε προειδοποιήσει ο Italo Calvino :

“Μια Χώρα που καταστρέφει το σχολειό της, ποτέ δεν το κάνει μόνο για τα χρήματα, ή πως τάχα λείπουν τα μέσα, ή οι δαπάνες είναι αβάσταχτες. Μια Χώρα που γκρεμίζει την διδασκαλία, ήδη κυβερνιέται από εκείνους που η διασπορά της γνώσης και μόνο τους πανικοβάλλει”

(Un Paese che disstrugge la sua scuola, non lo fa mai solo per soldi, perché le risorse mancano, o i costi sono eccessivi. Un Paese che demolisce l’istruzione è già governato da quelli que dalla diffusione del sapere hanno solo da temere).

Το ερώτημα που πλανιέται, από την αρχή του πονήματος αυτού, λοιπόν, είναι γιατί προτιμήσαμε το Έλληνες από το Ρωμηοί; είναι πράγματι ο πόνος της Μικρασιατικής Καταστροφής, η καυχησιά για τους αρχαίους προγόνους ή ίσως η συνήθεια; Αν δεν απαντήσουμε σ’ αυτό το ερώτημα πως θα μπορέσουμε να συμπήξουμε μια κοινή εθνική ταυτότητα, μια ταυτότητα που να μην είναι σχιζοφρενική, που να μας ενώνει, μια ταυτότητα διαμορφωμένη με στόχο τη διαχείριση και αναπαραγωγή εθνικών συμβόλων, τη διατήρηση πολιτισμικών χαρακτηριστικών, (όπως παιδεία, τέχνη και γλώσσα) καθώς και προτύπων συμπεριφοράς (ήθη, συνήθειες), τη θρησκεία και τις παραδόσεις, και εντέλει τον προσδιορισμό του περιεχομένου της εθνικής πολιτικής.

Χρόνια πριν, βρέθηκα σε ένα τραπέζι με Ιταλούς φίλους. Ένας από αυτούς, πλοίαρχος του Πολεμικού τους Ναυτικού τότε, αναφερόμενος στους φιλοσόφους Σωκράτη και Πλάτωνα, τους ονομάτισε “I nostri antennati”! Οι πρόγονοί μας;;; στραβά το κατάπια αυτό. Δεν είπα τίποτα για να μην χαλάσω την βραδυά και την ενδιαφέρουσα συζήτηση. Αλλά όταν ξάπλωσα το βράδυ για να κοιμηθώ, προσπάθησα να το διαχειριστώ. Εκεί αναδύθηκε η σκέψη, ΝΑΙ, ΓΙΑΤΙ ΟΧΙ; Αφού εγώ πιστεύω πως είμαι Ρωμηός, γιατί αυτοί να μην θεωρούν τους αρχαίους Έλληνες προγόνους τους; Όταν οι Ρωμαίοι οικειοποιήθηκαν την τέχνη, τους θεούς, τον πολιτισμό, την φιλοσοφία των αρχαίων Ελλήνων, τα ήθη και τα έθιμά τους, γιατί να μην τους θεωρούν πρόγονούς τους; Αφού τους υπολογισμούς τους οι αρχιτέκτονες και οι αστρονόμοι τους έκαναν με ελληνικούς άβακες; Το καράβι που ναυάγησε έξω από τα Αντικύθηρα, μετέφερε την προίκα μιας Ρωμαίας αρχόντισσας. Ανάμεσα στα προικιά, βρισκόταν και ο υπολογιστής των Αντικυθήρων. Την εποχή εκείνη βλέπετε, τα προϊόντα από την Ελλάδα θεωρούνταν ανώτερης ποιότητος. Πιό μοντέρνα, καλλίτερα στην κατασκευή, πιό εκλεπτυσμένα, καλύτερου γούστου. Κατάλληλα για μια αρχόντισσα, και μόνο μια αρχόντισσα μπορούσε να διαθέσει τα χρήματα!

Γιατί λοιπόν και ‘γώ να μην πω, πως ο Σενέκας, ο Κικέρων, ο Μάρκος Αυρήλιος, ο Ευσέβιος από την Μύνδο κι’ο Πλήνιος, ο Βιτρούβιος και ο Ερμόδωρος από την Σαλαμίνα, είναι πρόγονοί μου; Αφού μάλιστα, όλοι αυτοί, συνεχιστές των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων και μηχανικών ήταν;

Γιατί να πιστέψω ότι οι Έλληνες χάθηκαν κάπου στην Ελληνιστική περίοδο και εμφανίστηκαν πάλι από το πουθενά το 1821; Γιατί να ξεχάσω τον Πλήθωνα, τον Χρυσολωρά και τον Ψελλό της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (έτσι την έλεγαν οι κάτοικοί της, όχι Βυζάντιο); Γιατί να ξεχάσω τους τρεις Ιεράρχες; Γιατί να ξεχάσω τους μηχανικούς και φυσικούς της εποχής, τον Ανθέμιο από τις Τράλλεις και τον Ισίδωρο από τη Μίλητο; Γιατί να ξεχάσω τον φιλόσοφο, μηχανικό και αστρονόμο Αμμώνιο; Τον αρχιτέκτονα Καλλίνικο;

Αφού μάλιστα ακόμη και αυτοί οι ίδιοι τότε αυτό έλεγαν! Ο Μανουήλ Χρυσολωράς για παράδειγμα τον δέκατο τέταρτο αιώνα έλεγε : » … είτε Έλληνας βούλοιτο τις λέγειν, είτε Ρωμαίους, ημείς εσμέν εκείνοι και την Αλεξάνδρου δε και των μετ’ εκείνων, ημείς σώζομεν διαδοχήν»!

Ακόμη και κάτω από το σκοτάδι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εμφανίστηκαν φωτεινά μυαλά που διέπρεψαν, όπως ο Φαναριώτης νομικός Δημήτριος Καταρτζής και ο Κερκυραίος κληρικός Ευγένιος Βούλγαρης, που δίδαξε φιλοσοφία και μαθηματικά. Τα ξαδέλφια και γεωγράφοι Γρηγόριος Κωνσταντάς και Δανιήλ Φιλιππίδης και ο Κοζανίτης γιατρός Μιχαήλ Περδικάρης.

Γιατί να αφήσω τον τεράστιο τούτον πνευματικό πλούτο σε άλλους; και σε ποιόν μα την αλήθεια; γιατί να ξεχάσω ότι ο προ-προ-προ-πρόγονός μου ήταν Γενοβέζος πειρατής; Ρωμηός λοιπόν νοιώθω στην καρδιά και χριστιανός από παράδοση˙ Έλληνας γιατί μιλάω ελληνικά.

Καλή Ανάσταση λοιπόν, στους Ρωμηούς, στους Έλληνες αλλά και σ’ όλους τους άλλους˙ ακόμη και στους «άθεους»! Γιατί μια Ανάσταση, όλοι οι άνθρωποι την χρειάζονται!

Δημήτρης Κατελούζος

Μεγάλη Παρασκευή, 14 Απριλίου 2023

Σχετικά:

1. Ελένη Γλύκατζη-Αρβελερ: «Ο Θεός της Ελλάδας δεν βαρέθηκε την Ελλάδα. Iσως βαρέθηκε τους Eλληνες». Συνέντευξη στον Θανάση Λάλλα, ΒΗΜΑΓΚΑΖΙΝΟ, 14 Μαϊου 2018.

2. Γιάννης Καμπύσης: “Ανάξιος απόγονος των μεγάλων προγόνων”, επιστολή προς τον φιλόλογο Karl Dieterich, 2/14 Μαϊου 1897.

3. Ποίημα “Πάρθεν”, Κωνσταντίνος Καβάφης, από την συλλογή “Ατελών Ποιημάτων”:

Aυτές τες μέρες διάβαζα δημοτικά τραγούδια,
για τ’ άθλα των κλεφτών και τους πολέμους,
πράγματα συμπαθητικά· δικά μας, Γραικικά.

Διάβαζα και τα πένθιμα για τον χαμό της Πόλης
«Πήραν την Πόλη, πήραν την· πήραν την Σαλονίκη».
Και την Φωνή που εκεί που οι δυο εψέλναν,
«ζερβά ο βασιλιάς, δεξιά ο πατριάρχης»,
ακούσθηκε κ’ είπε να πάψουν πια
«πάψτε παπάδες τα χαρτιά και κλείστε τα βαγγέλια»
πήραν την Πόλη, πήραν την· πήραν την Σαλονίκη.

Όμως απ’ τ’ άλλα πιο πολύ με άγγιξε το άσμα
το Τραπεζούντιον με την παράξενή του γλώσσα
και με την λύπη των Γραικών των μακρινών εκείνων
που ίσως όλο πίστευαν που θα σωθούμε ακόμη.

Μα αλίμονον μοιραίον πουλί «απαί την Πόλην έρται»
με στο «φτερούλν’ αθε χαρτίν περιγραμμένον
κι ουδέ στην άμπελον κονεύ’ μηδέ στο περιβόλι
επήγεν και εκόνεψεν στου κυπαρίσ’ την ρίζαν».
Οι αρχιερείς δεν δύνανται (ή δεν θέλουν) να διαβάσουν
«Χέρας υιός Γιανίκας έν» αυτός το παίρνει το χαρτί,
και το διαβάζει κι ολοφύρεται.
«Σίτ’ αναγνώθ’ σίτ’ ανακλαίγ’ σίτ’ ανακρούγ’ την κάρδιαν.
Ν’ αοιλλή εμάς, να βάι εμάς, η Pωμανία πάρθεν.»

4. Ρωμηοί ή Έλληνες;
«ΠΟΣΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΗΤΑΝ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑ ΧΕΙΡΟΣ ΙΩΝΟΣ ΔΡΑΓΟΥΜΗ» (Απόκομμα από το “Eλληνικός πολιτισμός”, του I. Δραγούμη, εκδ. Φιλόμυθος σ. 52.

«Τον Κωνσταντίνο, τον Ιουστινιανό, τους Ισαύρους, ή τον καιρό που άφιναν και γίνουνταν ερείπια ο τόπος αυτός της ζωής και της ταραχής; Αυτός ο καιρός είναι πιο σιμά μου. Όταν ξέπεφτε το κράτος και ο Ιππόδρομος, βασίλευαν οι Κομνηνοί και οι Παλαιολόγοι και ήταν οι ελληνικότεροι από τους βασιλιάδες. Πολεμούσαν, οι άτυχοι, πολεμούσαν να βαστάξουν κάτι, κοίταζαν να βρουν αλλού βοήθεια, και Φράγκοι να γίνουν ίσως για να σώσουν το κράτος θέλησαν, την αδυναμία τους την έβλεπαν, τη δύναμη την ένοιωθαν, και τίποτε δεν έκαναν. Σας αγαπώ, ω τελευταίοι βασιλιάδες, γιατί είστε Έλληνες και δυστυχισμένοι. Αν με είχαν μάθει καλλίτερα την ιστορία μου, τη βυζαντινή, εκείνοι που με μάθαιναν τα γράμματα, θα ήξερα να ξυπνώ περισσότερες ψυχές της περασμένης ζωής. Τώρα, σα λάβα πυρωμένη, χυμίζει από μέσα μου η αξεδιάλυτη, πλεγμένη ιστορία των Αυτοκρατόρων». (Στην Πόλη, 1904, Νουμάς)

«Σκοπός εκείνων που έφτειασαν το νέο κράτος ήταν να ξαναπιάσει ο Ρωμηός τη διοίκηση του κράτους του που είχε πρωτεύουσα την Πόλη και να ξανακαθίσει Έλληνας βασιλιάς στο θρόνο των Παλαιολόγων.

Μα οι περιστάσες, η σχετική αδυναμία των αρχηγών και οι μεγάλοι της γής έτσι το θέλησαν και αντί να γίνει, σύμφωνα με τη θέληση του λαού το κράτος της μεγάλης ιδέας, έγινε ένα μικρό ελληνικό κράτος στο μέρος που είχε ανθίσει η αρχαία Ελλάδα.

Το ελληνικό όνειρο ίσως να περιορίστηκε προπάντων από την ευρωπαϊκή αντίληψη την ξεπαρμένη τότε από μια νεογέννητη φωτοβολή του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.

Μόνο οι Ρώσοι, με το να μην έχουν κλασσική μόρφωση, ένοιωθαν σωστά ποιο ήταν αλήθεια το ελληνικό όραμα, και αυτοί δε είχαν λόγους να το σπρώξουν να γίνει πράμα, απεναντίας το έτρεμαν.

Και οι Τούρκοι όμως, που δεν τους εσκότιζαν το μυαλό οι πιο αρχαίες ιστορίες, κι αυτοί ήξεραν καλά το τί εγύρευε το ξυπνημένο πια έθνος των Ρωμαίων, γιατί το θυμόντουσαν και οι ίδιοι – δεν είχαν περάσει και πολλά χρόνια – πως από αυτό το έθνος, το βασιλικό, επήραν την Πόλη, και αυτό το ίδιο θα θελήσει μια μέρα πάλι να τους την ξαναπάρει.».

«…Και όπως ο φιλελληνισμός και η αρχαιομανία των Ευρωπαίων και η όμοια αρχαιομανία των γραμματισμένων Ρωμηών έπλαθαν την αντίληψη μιας μικρής Ελλάδας στενεύοντας τα σύνορα της φυλής και ταιριάζοντάς τα με τα σύνορα της αρχαίας, ενώ ο λαός είχε ζωντανή μέσα του σα πόθο εθνικό πάντα τη βυζαντινή παράδοση της αυτοκρατορίας, έτσι και στα άλλα, ενώ ο λαός κρατούσε τη δημοτική παράδοση, οι γραμματισμένοι με τη βοήθεια των αρχαιόμαθων φιλελλήνων οραματίζονταν με τον αρχαίον Ελληνισμό στενεύοντας τη ζωή του έθνους.

Και οι φιλέλληνες και οι γραμματισμένοι Έλληνες επρόβαιναν με το μυαλό τους καττά κάποιαν αφαίρεση. Η νέα Ελλάδα ήταν κατευθείαν συνέχεια της αρχαίας, τα ενδιάμεσα δυο χιλιάδες χρόνια με τους δύο ελληνικούς πολιτισμούς τους ήταν σβησμένα. Αλεξαντρινά κράτη και προ πάντων βυζαντινό δεν είχαν υπάρξει.

Όλα είχαν φτωχύνει τόσο μέσα στη ψυχή των μορφωμένων του έθνους, που δε εστοχάστηκαν ότι μπορούσαν να στραφούν αλλού παρά στην Ευρώπη για να γυρέψουν πρότυπα και για τους νόμους του κράτους και για τη διοίκηση και για την πνευματική ζωή.

Ο ξενοφερμένος βασιλιάς με οργανωτές χοντρούς Βαυαρέζους αντίγραψαν νόμους φράγκικους και συντάγματα ισωπεδωτικά ο γερμανομαθημένος αρχιτέκτονας μετάφερνε μαζί του από τη Γερμανία δείγματα σπιτιών, ο γαλλομαθημένος ράφτης μόδες, ο φραγκοπασαλειμμένος νομικός νόμους και ο διαβασμένος ποιητής στίχους ρωμαντικούς. Και ό,τι έφτανε ίσα από την Ευρώπη εφάνταζε και λαμποκοπούσε, ό,τι εντόπιο ήταν περιφρονημένο.

Στην Ευρώπη φώλιασε ο πολιτισμός και η επιστήμη, εκεί λοιπόν φυτρώνει και κάθε τελειότητα. Όποιος δε πήγε στο Παρίσι δεν είναι άνθρωπος. Ο νομοθέτης φραγκοφερμένος και αυτός ή τουλάχιστο φραγκομαθημένος ετσάκισε με νόμους τα φυσικά του Ρωμηού, την κοινοτική ζωή, αντί να τη μελετήσει και να την καλλιτερέψει και απάνω της να θεμελιώσει τον κρατικό μηχανισμό, την κατασύντριψε, γιατί στη Βαυαρία δεν υπάρχουν κοινότητες.

Το μόνο που θέλησαν να κρατήσουν ελληνικό, και αυτό όμως όχι νεοελληνικό, ήταν οι τύποι, η φάτσα, η εξωτερική μορφή, και βάφτισαν με αρχαιόπρεπα ονόματα τους θεσμούς και τις διάφορες θέσεις και αξιώματα. Φτάνει να λέγονταν κάτι “δήμος” και ήταν αμέσως ελληνικό, “σύνταγμα” και ήταν καλό, “βουλευτής” και ήταν γνήσιο.

Έτσι και τους ανθρώπους από πρωτητερινά χρόνια άρχισαν και τους βάφτιζαν Περικλήδες, Θεμιστοκλήδες, Σωκράτηδες, Δημοσθένηδες, νομίζοντας πως θα τους έφτειαναν έτσι γνήσιους απόγονους των αρχαίων που τους σπούδαζαν ωστόσο στην Ευρώπη για να τους τελειοποιήσουν. Και αρμένιζε η Ελλάδα όλη κατάισα κατά κάποιον αρχαιόμορφο και ξενότροπο μαϊμουδισμό, που έκαμε το ελληνικό μυαλό να παραδέρνει σε μια λιμνοθάλασσα από ιδέες παλιές και νέες.»

5. Η παρακάτω εικόνα δείχνει πόσα χρόνια διατηρήθηκε η «Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία» σε κάθε περιοχή. Θα παρατηρήσει κανείς ότι η περιοχή της Ρώμης ανήκε στην «Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία» μόλις 800 χρόνια, ενώ στον Ελληνικό χώρο, η αντίστοιχη διάρκεια ήταν από 1300 μέχρι 1550 χρόνια. Ας μην κολλάμε λοιπόν στα ονόματα. Το «Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία» ένα όνομα ήταν!

Πιστεύω ότι, αυτοί με τους οποίους συνυπηρέτησα στο ΓΕΑ, θα με θυμούνται κατά καιρούς να λέω σε κλειστό κύκλο:

“Να αποφεύγετε τους βλάκες. Να έχετε από κοντά τους πονηρούς. Με τους πονηρούς είσαστε πιό ασφαλείς˙ γιατί αυτοί ξέρουν καλά τους νόμους και δημιουργούν έναν “κλωβό προστασίας” γύρω τους. Εξάλλου, είναι προβλέψιμοι! Θα σου κάνουν κακό μόνο αν μπλεχτείς στα πόδια τους. Αντίθετα οι βλάκες μπορούν να σε βλάψουν χωρίς προειδοποίηση και χωρίς λόγο. Ακόμη και τους εαυτούς τους μπορούν να βλάψουν χωρίς να καταλάβουν τί έκαναν!”

Μπορεί τα λόγια αυτά να τα είχα “ρυθμίσει” ώστε να ταιριάζουν με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα της εποχής Τσοχατζόπουλου, αλλά δεν διεκδικώ την πατρότητα της ιδέας! Διότι απ’ ότι ξέρω, ο πρώτος που εξέφρασε την ιδέα της επικινδυνότητας του βλάκα, ήταν ο Γερμανός Dietrich Bonhoeffer, θεολόγος, Λουθηρανός πάστορας και συγγραφέας θεολογικών και φιλοσοφικών βιβλίων.

Ο Bonhoeffer μεγάλωσε σε μια Γερμανία κατεστραμμένη από τον 1ο Παγκόσμιο Πόλεμο και παρακολούθησε την άνοδο του Χίτλερ και του Ναζισμού, που πολλοί Γερμανοί την είδαν σαν μια λύση στην οικονομική δυσπραγία. Όντας πιστός Χριστιανός, δεν μπορούσε να ανεχτεί τις διώξεις εναντίον των Εβραίων και των άλλων μειονοτήτων. Πολλές φορές στάθηκε μπροστά στον όχλο προσπαθώντας να αποτρέψει την καταστροφή επιχειρήσεων ή την τρομοκράτηση και την κακοποίηση γυναικών και μικρών παιδιών. Αντιτάχθηκε με σθένος κατά του προγράμματος “Ευθανασίας” των Εβραίων.

Αποτέλεσμα της στάσης και των ενεργειών του ήταν να συλληφθεί το 1943 και να οδηγηθεί στις φυλακές του Tegel για ενάμιση χρόνο και μετά στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως του Flossenbürg. Κατά την διάρκεια της φυλάκισής του στο Tegel, σκέφτηκε σοβαρά πάνω στην επικρατούσα κατάσταση στην Γερμανία και κατέγραψε τις σκέψεις του. Τις σκέψεις αυτές, με την μορφή επιστολών, προώθησε στον έξω κόσμο ένας αντικαθεστωτικός δεσμοφύλακας. Τα γραπτά αυτά αποτέλεσαν τον κορμό του τελευταίου του βιβλίου περί της ανθρώπινης βλακείας.

Το τέλος του Bonhoeffer συνέπεσε με το τέλος του Ναζισμού και την δεύτερη καταστροφή της Γερμανίας. Κατηγορήθηκε μαζί με άλλους για τον σχεδιασμό της αποτυχημένης απόπειρας δολοφονίας του Χίτλερ της 20ης Ιουλίου 1944. Εκτελέστηκε δι’ απαγχονισμού μαζί με τον γνωστό μας Φον Κανάρης και άλλους υπόπτους για την απόπειρα, στις 9 Απριλίου του 1945. Ήταν λίγες μέρες πριν την κατάληψη του Flossenbürg από τους Αμερικανούς πεζοναύτες.

Ο Ορισμός της Βλακείας.

Τί ακριβώς όμως εννοούμε όταν λέμε βλακεία; όρος παρεξηγημένος, διότι, αν και έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε την βλακεία συνώνυμη της ηλιθιότητας, αυτό πράγματι δεν ισχύει˙ η ηλιθιότητα είναι γενετικό πρόβλημα, αρρώστια. Ο ηλίθιος δεν είναι υπεύθυνος για τις πράξεις του, γιατί δεν έχει την νοητική δύναμη να αποφασίσει σωστά.

Από την άλλη, σύμφωνα με τον ορισμό στην Βικιπαίδεια:

• Η Βλακεία ως πράξη είναι αυτή που καθοδηγείται από μη επαρκή ή μη ισορροπημένη, σε σχέση με το αναμενόμενο, λειτουργία του κέντρου επεξεργασίας ερεθισμάτων και λήψης αποφάσεων ενός νοήμονος οργανισμού ή ομάδας και οδηγεί σε αποδιοργάνωση της τάξης, τροχοπέδη της εξέλιξης ή καταστροφή.
• Η Βλακεία ως συμπεριφορά είναι η επανάληψη βλακωδών πράξεων από το ίδιο άτομο ή ομάδα που καταδεικνύουν φαινομενικά ανεξήγητη αδυναμία προσαρμοστικής μάθησης ή άρνηση προόδου.

Ο Κίνδυνος της Βλακείας.

Έγκλειστος στην φυλακή, ο Bonhoeffer προσπάθησε κατ’ αρχάς να αναλύσει το φαινόμενο του κακού και την φύση του, αλλά κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν ήταν το κακό, αλλά η βλακεία που ήταν άκρως επικίνδυνη:

“Η βλακεία είναι πιό επικίνδυνος εχθρός του καλού, απ’ ότι το κακό” – Dietrich Bonhoeffer

Η συλλογιστική είναι ότι το κακό μπορείς να το καταλάβεις αμέσως και να το πολεμήσεις˙ το κακό εμπεριέχει τον σπόρο της καταστροφής του. Αντιθέτως:

“Κατά τις βλακείας δεν υπάρχουν άμυνες. Ούτε συλλαλητήρια ούτε η βία την αγγίζουν. Η λογική είναι άχρηστη. Τα γεγονότα που προσκρούουν στις προσωπικές προκαταλήψεις απλώς δεν γίνονται πιστευτά. Πράγματι ο φανατικός θα τα αντιμετωπίσει με κριτική και αν τα στοιχεία είναι αδιάψευστα, θα τα απορρίψει ως απλές εξαιρέσεις. Έτσι ο βλάκας, σε αντιδιαστολή με ένα απόβρασμα, αισθάνεται δικαιωμένος. Μάλιστα εύκολα γίνεται επικίνδυνος, καθώς δεν χρειάζεται και πολύ για να καταφύγει στην βία. Γι’ αυτό απαιτείται μεγαλύτερη προσοχή απ’ ότι απέναντι σε έναν κακοήθη. Ποτέ στο μέλλον δεν πρέπει να προσπαθείς να μεταπείσεις τον βλάκα με την λογική γιατί είναι από την φύση του παράλογος και επικίνδυνος.” – Dietrich Bonhoeffer.

Η Φύση της Βλακείας

Αν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε την βλακεία, πρέπει να καταλάβουμε την φύση της.” – Dietrich.

Αναλύοντας το φαινόμενο, ο Bonhoeffer κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυτοί που δεν θέλουν ή δεν μπορούν να ανήκουν σε ομάδες, είναι λιγώτερο επιρρεπείς στο σύνδρομο. Έγραψε:

“Παρατηρούμε ότι εκείνοι που ζουν απομονωμένοι από τους άλλους και οι ερημίτες, εμφανίζουν αυτό το ελάττωμα σπανιότερα από ότι άτομα και ομάδες που ρέπουν ή αναγκάζονται σε κοινωνικοποίηση!” – Dietrich Bonhoeffer.

Η βλακεία λοιπόν, φαίνεται ότι είναι λιγότερο ψυχολογικό και περισσότερο κοινωνιολογικό φαινόμενο! Αφορά την λειτουργία των ανθρώπων κάτω από “κοινωνική πίεση”, δηλαδή τον τρόπο που κάποιος τροποποιεί τις αποφάσεις και τις ενέργειές του ανάλογα με την συμπεριφορά της ομάδος στην οποία ανήκει ή στην οποία θα ήθελε να ανήκει. Γνωστό σε όλους μας είναι ότι προσπαθούμε να “συμμορφωνόμαστε” με το κοινωνικό μας περιβάλλον σε “επουσιώδη” ζητήματα. Πράγματι η μόδα στηρίζεται σε αυτό το φαινόμενο. Τις περισσότερες φορές θα προσπαθήσουμε να φορέσουμε ρούχα που να ταιριάζουν με την γενικώτερη τάση της εποχής και της κοινωνικής μας θέσης. Αλλά τί γίνεται με πιό σοβαρές αποφάσεις;

Το φαινόμενο της “συμμόρφωσης” προσέγγισε επιστημονικά ο κοινωνικός ψυχολόγος Solomon Asch, χρόνια μετά τον θάνατο του Bonhoeffer, και ανεξάρτητα από αυτόν. Για να καταλάβει πως λειτουργούν οι άνθρωποι πραγματοποίησε το 1951 μια σειρά πειραμάτων, όπου ένα “θύμα” βρισκόταν εν αγνοία του ανάμεσα σε μια ομάδα “μιλημένων” οι οποίοι υποστήριζαν μια λάθος απάντηση αναφορικά με το μήκος κάποιων γραμμών. Ο Asch πίστευε ότι τα υποκείμενα της μελέτης γενικώς θα αντιλαμβάνονταν την παγίδα και θα έδιναν την σωστή απάντηση˙ όμως τα αποτελέσματα δεν τον δικαίωσαν. Τα ποσοτικά στοιχεία έδειξαν τα εξής:

• 50 % των υποκειμένων έδωσαν την ίδια λάθος απάντηση συμφωνώντας με την ομάδα σε πάνω από τις μισές περιπτώσεις.
• Μόνο το 25% των συμμετεχόντων δεν παρασύρθηκαν από την λάθος απάντηση της πλειοψηφίας ΚΑΙ στις 12 συνολικώς προσπάθειες.
• 5% πάντοτε συμφωνούσαν με την λάθος απάντηση σε σημείο να την πιστεύουν σαν αληθινή, σε πάνω από τις μισές προσπάθειες.
• Συνολικά σε όλες τις προσπάθειες το 33% συμμορφώθηκε με τις λάθος απαντήσεις.

Όταν μετά το πείραμα οι συμμετέχοντες ρωτήθηκαν από τους εξεταστές για τα συναισθήματά τους, οι απαντήσεις τους ήταν εξαιρετικά αποκαλυπτικές:

• ΟΛΟΙ ΑΝΕΞΑΙΡΕΤΩΣ είπαν ότι αγχώθηκαν, φοβήθηκαν την αποδοκιμασία των υπολοίπων και αισθάνθηκαν αμήχανα.
• Οι περισσότεροι είπαν ότι, αν και είχαν άλλη γνώμη, σκέφτηκαν ότι οι πολλοί έπρεπε να είχαν δίκηο και ότι οι ίδιοι μάλλον έκαναν λάθος!
• Ορισμένοι απάντησαν ότι, αν και είδαν το λάθος, συμφώνησαν με τους άλλους για να μην ξεχωρίσουν!!!
• Ένας μικρός αριθμός τέλος είπε ότι πράγματι είχε την ίδια άποψη με την ομάδα.

Το 1955, οι Deutsch και Gerard επανέλαβαν το πείραμα με αυστηρότερους όρους: Εφαρμόστηκε ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΑΝΩΝΥΜΙΑ, η δε λύση του προβλήματος που ετέθη ήταν ΟΦΘΑΛΜΟΦΑΝΗΣ πέραν από κάθε αμφιβολία. Παρ’ όλα αυτά η καθολική συμμόρφωση διαμορφώθηκε στο 23% από το 33% του αρχικού πειράματος!

Τα συμπεράσματα δείχνουν καθαρά ότι το φαινόμενο έχει βαθιές ρίζες στο ασυνείδητο του ανθρώπου και έχει “εγγραφεί” εκεί εδώ και χιλιάδες ή και εκατομμύρια χρόνια, από την εποχή των προ-ανθρώπων, ή ακόμα πιό πριν. Παρατηρώντας τα ζώα που οργανώνονται σε αγέλες, αυτή η τάση φαίνεται ότι βοηθά στην επιβίωση μέσα στα δάση και τις σαβάνες. Αυτό, εκεί έχει νόημα. Όταν αντιμετωπίζεις το άγνωστο, ακολουθώντας την αγέλη και κάνοντας ότι κάνουν οι άλλοι είναι η καλύτερη επιλογή.

Όμως το ένστικτο αυτό έχει παραμείνει στο ασυνείδητο μέχρι την εποχή μας, αν και ο άνθρωπος μετατράπηκε σε όν νοήμον και στις σημερινές πολιτισμένες κοινωνίες, θεωρητικά, θα μπορούσε να αποφασίσει σε κάθε περίπτωση μόνος του. Όμως παρατηρούμε το φαινόμενο ότι πολλά άτομα παραδίδουν την σκέψη τους και τις αποφάσεις τους στην ομάδα ή στον αρχηγό της ομάδας και δεν διαφοροποιούνται, καθώς φοβούνται ότι εκφράζοντας άλλη άποψη θα αποβληθούν από την ομάδα που έχουν επιλέξει.

“Η ισχύς του ενός απαιτεί την βλακεία του άλλου. Η διαδικασία εδώ δεν σημαίνει ότι οι καθαρά ανθρώπινες ικανότητες, όπως η νοημοσύνη, ξαφνικά ατροφούν ή αστοχούν. Αντιθέτως, φαίνεται ότι, υπό την επήρεια μιας ανερχόμενης δύναμης, οι άνθρωποι χάνουν την έμφυτη ανεξαρτησία τους και, εκόντες ή άκοντες, παύουν να διατηρούν την αυτονομία τους απέναντι σε νεοεμφανιζόμενα γεγονότα. Το γεγονός ότι ο βλάκας είναι συχνά πεισματάρης, δεν πρέπει να μας αποπροσανατολίζει και να παραβλέπουμε το γεγονός ότι δεν είναι ανεξάρτητος.” – Dietrich Bonhoeffer.

Ο ίδιος σημειώνει:

“Είναι μια ιδιαίτερη μορφή επίδρασης των ιστορικών γεγονότων στους ανθρώπους, ένα ψυχολογικό επακόλουθο ορισμένων εξωτερικών συνθηκών. Με προσεκτική παρατήρηση, είναι προφανές ότι κάθε ισχυρή άνοδος μιας εξουσίας στην δημόσια σφαίρα, πολιτικής ή θρησκευτικής φύσης, μολύνει ένα μεγάλο τμήμα των ανθρώπων με βλακεία”. – Dietrich Bonhoeffer.

Ας θυμηθούμε εδώ και τον Νίτσε, που ουσιαστικά αναφέρεται στο ίδιο φαινόμενο, αλλά με άλλους όρους:

“Στα άτομα, η παραφροσύνη είναι σπάνια – αλλά στις ομάδες, στα κόμματα, στα έθνη και στις εποχές, είναι ο κανόνας”. – Friedrich Nietzsche.

Η ταχύτατη άνοδος λοιπόν στην εξουσία μιας πολιτικής, θρησκευτικής ή άλλης κίνησης, η ταχύτατη ανέλιξη ενός αρχηγού, δημιουργεί μια αίσθηση ασφάλειας και ωθεί πολλούς να ακολουθήσουν για να πάρουν θέση στην ομάδα που “κερδίζει”.

Την ανάγκη αυτή του ανθρώπου να ανήκει κάπου, εκμεταλλεύονται οι κάθε είδους λαϊκιστές, οι επαγγελματίες της πολιτικής και οι διάφοροι μπουρδολόγοι. Χωρίς αυτήν, κανένα από αυτά τα υποκείμενα δεν θα είχαν θέση στην κοινωνία και εννοείται ότι δεν θα καταλάμβαναν κανενός είδους εξουσία.

Οι ακόλουθοί τους λειτουργούν σαν να έχουν καταληφθεί από δαιμόνιο, σαν να είναι ζόμπι. Η λογική φαίνεται σαν να τους έχει εγκαταλείψει και αγνοούν τα γεγονότα ή τα διαστρεβλώνουν. Αντί λογικής, καταφεύγουν σε έτοιμα σλόγκαν και ατάκες, προσπαθούν να σε αποπροσανατολίσουν με επιχειρήματα ήσσονος σημασίας, πολλαπλές αιτιάσεις για δημιουργία “θορύβου” και ενδεχομένως απειλές.

“Όταν ανοίγουμε συζήτηση μ’ αυτόν, έχουμε την αίσθηση ότι δεν έχουμε απέναντί μας ένα πρόσωπο, αλλά τα σλόγκαν, τις ατάκες και τα παρόμοια που τον έχουν κατακλύσει. Είναι σαν να τον έχουν υπνωτίσει, τυφλώσει, εκμεταλλευτεί, κακομεταχειριστεί. Αφού λοιπόν μετατράπηκε σε ένα άμυαλο εργαλείο, ο βλάκας είναι πια ικανός να κάνει οποιοδήποτε κακό και ανίκανος να καταλάβει ότι είναι κακό.” – Dietrich Bonhoeffer.

Ο άνθρωπος που μεταβλήθηκε σε ένα ανόητο εργαλείο θα χρειαστεί απλοϊκές εξηγήσεις σε πολύπλοκα προβλήματα, εύκολες λύσεις και αποδιοπομπαίους τράγους. Οι λαϊκιστές και οι πονηροί θα του τα προσφέρουν απλόχερα, συμπληρωμένα με ένα εύληπτο αφήγημα, προκειμένου να ανέβουν στην εξουσία ή να την διατηρήσουν.

Η “Συμμόρφωση” Σήμερα.

Στην σημερινή εποχή μία ακόμη παράμετρος έχει ενισχύσει το πρόβλημα. Η πληθώρα των ΜΜΕ και η άνοδος των “social media” έχει πολλαπλασιάσει την πληροφορία που διατρέχει τον αιθέρα καθώς και την ταχύτητα διάδοσής της, ενώ πολλές ειδήσεις παρουσιάζονται διαστρεβλωμένες ή είναι παντελώς αναληθείς! Η προσπάθεια να επιλέξεις τα γεγονότα ανάμεσα στον θόρυβο της παραπληροφόρησης, είναι δύσκολη και απαιτεί χρόνο, ξεκάθαρες αρχές, γνώσεις και πνευματική προσπάθεια. Ευκολώτερο και φαινομενικά ασφαλές είναι να ταυτιστεί κανείς με μια ομάδα και να ακολουθεί τυφλά το ρεπερτόριό της. Πεδίον δόξης λαμπρόν για τους χειριστές της κοινής γνώμης, πολιτικούς, δημοσιογράφους και κάθε λογής διαδοσίες.

Τα παραδείγματα πολλά, αλλά θα επικεντρωθώ σε δύο γεγονότα στα οποία έγινε σοβαρή προσπάθεια χειρισμού της “κοινής γνώμης”. Για την επίτευξη του σκοπού, χρησιμοποιήθηκαν κάθε λογής “media” και “παπαγαλάκια” με στόχο την διαστρέβλωση της πραγματικότητας. Σημειώνω εδώ δύο μόνο υποθέσεις, χωρίς να υποστηρίζω ότι ήταν και οι μοναδικές.

• Η υπόθεση της παρακολούθησης του αρχηγού του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ κυρίου Ανδρουλάκη από μέρους της ΕΥΠ. Το κύριο αφήγημα που προωθήθηκε από ορισμένους κύκλους ήταν ότι η παρακολούθηση ήταν ΑΝΤΙΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ και ότι ήταν αδιανόητο να παρακολουθείται από την ΕΥΠ βουλευτής του Ελληνικού Κοινοβουλίου και μάλιστα αρχηγός κόμματος˙και ότι ο λόγος της παρακολούθησης δεν έπρεπε να καλύπτεται από το καθεστώς του απορρήτου, αλλά να γίνει δημόσια γνωστός
  • Το αφήγημα βρήκε πολλούς οπαδούς και μάλιστα φανατικούς, αποδεικνύοντας ότι πράγματι τα άτομα μπορούν να δεχτούν άκριτα αιτιάσεις της ομάδος στην οποία ανήκουν, ακόμη και αγνοώντας βασικές αρχές. Διότι η αποδοχή της αντιδημοκρατικότητας στην προκειμένη περίπτωση δείχνει αδυναμία κατανόησης της έννοιας της δημοκρατίας ή αδιαφορία για την ίδια την ουσία της δημοκρατίας, προκειμένου να ταυτιστεί κάποιος με το αφήγημα. Το ίδιο βέβαια ισχύει και για την επίκληση του μη-απορρήτου των ενεργειών της ΕΥΠ όταν πρόκειται για βουλευτές.
  • Η ταύτιση ήταν για ορισμένους τόσο ισχυρή ώστε δεν κλονίστηκε ακόμη και όταν η υπεύθυνη εισαγγελέας κυρία Βλάχου διαβεβαίωσε ενόρκως, την επιτροπή της Βουλής ότι η παρακολούθηση του κυρίου Ανδρουλάκη ήταν ΠΛΗΡΩΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΜΕΝΗ και ΣΥΝΝΟΜΗ. Ακόμη δεν κλονίστηκε ούτε από την αποκάλυψη της υπόθεσης της κυρίας Καϊλή και τον τρόπο χειρισμού της από τις υπηρεσίες του Βελγίου. Σήμερα μάλιστα, μετά την νέα υπόθεση της κυρίας Σπυράκη αλλά και την εμπλοκή του κυρίου Δημήτρη Αβραμόπουλου με την ΜΚΟ της υπόθεσης Καϊλή, πολλοί εξακολουθούν να υποστηρίζουν ότι η παρακολούθηση βουλευτών από την ΕΥΠ είναι αντιδημοκρατική! Φανταστείτε μάλιστα πόση “έλλειψη δημοκρατίας” πρέπει κατ’ αυτούς να έχουν οι ΗΠΑ (!!!), όπου μόλις πριν λίγες μέρες το FBI έκανε έρευνα στο γκαράζ του σπιτιού του προέδρου BIDEN και ανακάλυψε απόρρητα έγγραφα εκεί!
  • Η συνέχεια παρουσιάζει κατά την γνώμη μου ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον! Η Κυβέρνηση προώθησε τροποποίηση της διαδικασίας για την παρακολούθηση των τηλεφωνικών συνδιαλέξεων των βουλευτών, κατά την οποία τελικός εγκρίνων είναι ο Πρόεδρος της Βουλής! Η Βουλή λοιπόν μετατρέπεται σε ελέγχοντα και ελεγχόμενο, πράγμα που αντίκειται σε κάθε έννοια χρηστής διοίκησης. Με την δικλείδα αυτή, καθίσταται αμφίβολη η παρακολούθηση οποιουδήποτε βουλευτού, οποιουδήποτε κόμματος, για οποιονδήποτε λόγο. Διότι ο Πρόεδρος της Βουλής δύσκολα θα εγκρίνει παρακολούθηση βουλευτού του κόμματός του για λόγους αλληλεγγύης, θα αποφύγει δε να εγκρίνει την παρακολούθηση βουλευτού άλλου κόμματος για να μην κατηγορηθεί ότι μεροληπτεί. Η διαφοροποίηση αυτή της διαδικασίας έγινε αποδεκτή (!!) από όλα τα κόμματα μηδενός εξαιρουμένου, οι δε “διαμορφωτές της κοινής γνώμης” παρέμειναν σιωπηλοί γενικώς. Ακόμη και ο λαλίστατος συνταγματολόγος κύριος Βενιζέλος, δεν αντελήφθη τίποτε το αντικανονικό στην όλη διαδικασία. Περιττό να πω ότι την ιστορία κατάπιαν αμάσητη, τηρώντας σιγήν ιχθύος, όσοι ξιφουλκούσαν λίγες μέρες πριν.
• Η συνομολόγηση της “Συμφωνίας των Πρεσπών”. Για την αποδοχή της από μέρους της “κοινής γνώμης” παρουσιάστηκαν πολλές και διάφορες αιτιάσεις, οι περισσότερες με στόχο τον αποπροσανατολισμό. Έτσι για παράδειγμα διαδόθηκε ότι η συμφωνία δεν ήταν κάτι σοβαρό και ότι ήταν φυσική απόρροια των παλαιότερα εκφρασμένων απόψεων διαφόρων πρώην Πρωθυπουργών, Υπουργών ή και στελεχών κομμάτων˙ συνεπώς την είχαμε ήδη αποδεχτεί. Άλλη αιτίαση ήταν ότι αναχαιτίστηκε το περίφημο “Ισλαμικό Τόξο” στα Βόρεια της χώρας. Επίσης ότι, στην ουσία, αφού “όλες οι χώρες έτσι την ονόμαζαν ήδη” τι σημασία είχε η δική μας αντίδραση.
  • Οι αιτιάσεις συνοδεύτηκαν από λίστες “αποδεικτικού υλικού” του τύπου : “Ο τάδε υπουργός είχε πει τότε το εξής” ή “ο δείνα εκπρόσωπος του εξής κόμματος…”, και λοιπά παρόμοια. Τις λίστες αυτές έμαθαν απέξω και τις παπαγαλίζουν διάφοροι οπαδοποιημένοι ακόλουθοι κομμάτων, υπερήφανοι διότι μπορούν να αποστομώσουν τους “αντιπάλους” μέσα σε δευτερόλεπτα. Αυτοί δε που διαφωνούν με την συμφωνία χαρακτηρίζονται συλλήβδην ως γραφικοί, πατριδοκάπηλοι και φασίστες, έτσι ώστε τα επιχειρήματά τους να αγνοούνται και λοιδορούνται.
  • Όλοι αυτοί που συμμορφώθηκαν με το αφήγημα, ικανοποιημένοι από τις “γνώσεις” και την “εξυπνάδα” τους, αρνούνται να κοιτάξουν κατάματα το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι καμμία σημασία δεν έχει το τί είπαν γνωστοί και άγνωστοι πριν για το θέμα του ονόματος, ότι κανένα “ισλαμικό τόξο” δεν υπήρξε στην πραγματικότητα, ή ότι καμμία σημασία δεν είχε άν διάφορες χώρες ονόμαζαν το κράτος αυτό με το όνομα που αυτοί ήθελαν˙ και ότι την σφραγίδα (για το όνομα αλλά κυρίως για την γλώσσα) την έβαλαν με την υπογραφή τους συγκεκριμένοι άνθρωποι: Ο τότε πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας που την προώθησε, ο Υπουργός Εξωτερικών Νίκος Κοτζιάς που την διαπραγματεύθηκε και ο συμπράττων στην Κυβέρνηση Πάνος Καμμένος, που χωρίς αυτόν η Συμφωνία δεν θα είχε εγκριθεί από την Βουλή. Διότι όλοι οι άλλοι μπορεί να μίλησαν, αλλά αυτοί το έπραξαν˙ και όταν μετά πενήντα χρόνια γραφτεί η ιστορία της περιόδου, αυτοί οι συγκεκριμένοι θα μνημονεύονται στα βιβλία της Ιστορίας και κανείς άλλος! Αλλά φυσικά αυτά είναι ψιλά γράμματα για τους διάφορους “συμμορφωμένους”.

Επίλογος.

Το κείμενο αυτό δεν απευθύνεται σε οπαδούς. Απευθύνεται σε όσους από εμάς, μπορούμε ακόμη να σκεπτόμαστε ανεξάρτητα. Μπορεί ενίοτε να νοιώθουμε ζαλισμένοι από την υπερπληροφόρηση και κατά καιρούς να ακολουθούμε, θέλοντας και μη, κάποια εύληπτη αφήγηση που πλασάρεται περιοδικά από διάφορα “μέσα”. Αυτό σημαίνει ότι ενδεχομένως πρέπει να πάψουμε να είμαστε νωθροί. Να επανεξετάσουμε και να τακτοποιήσουμε τις αρχές μας˙ να βάζουμε προτεραιότητες στα προκύπτοντα θέματα και να ασχολούμαστε μόνο με εκείνα που είναι τα πιό σημαντικά˙ να ανατρέχουμε στις πηγές και να μην θεωρούμε δεδομένη οποιαδήποτε άποψη του οποιουδήποτε, ακόμη και αν αυτός θεωρείται ειδήμων στο είδος του. Με μιά κουβέντα, να πάψουμε να ακολουθούμε το κοπάδι.

Βέβαια κάτι τέτοιο είναι εξαιρετικά δύσκολο γιατί πέρα από την διανοητική προσπάθεια απαιτείται και ψυχική αντοχή! Γιατί όλοι οι “οπαδοποιημένοι” θα νομίζουν ότι ανήκετε σε κάποια από τις αντίπαλές τους ομάδες και γι’ αυτό θα δέχεστε επιθέσεις κατά καιρούς από κάθε κατεύθυνση! Όμως κατά την γνώμη μου αξίζει τον κόπο γιατί μόνο έτσι διατηρείτε την ελευθερία της σκέψης σας και αποφεύγετε την παγίδα της συμμόρφωσης, του οπαδισμού και τέλος της ομαδικής βλακείας που περιγράφει με τόσο γλαφυρό τρόπο ο Dietrich Bonhoeffer.

<========================================================>

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΤΕΛΟΥΖΟΣ

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2023

ΥΓ: Για όσους ενδιαφέρονται να εμβαθύνουν:

1. Βιογραφία του Dietrich Bonhoeffer : https://www.britannica.com/biography/Dietrich-Bonhoeffer/Ethical-and-religious-thought

2. Η Θεωρία της βλακείας του Dietrich Bonhoeffer https://ky.aflcio.org/news/sprouts-bonhoeffer-s-theory-stupidity

3. Το πείραμα του Solomon Asch: https://www.psychology.gr/diashma-peiramata-psychologias/1602-peirama-symmorfosis-asch-conformity-experiment.html

4. Νόμος 5002/2022, Άρθρο 4, παράγραφος 3: https://www.taxheaven.gr/law/5002/2022

Μετακομίσαμε την Παρασκευή την πριν “του Λαζάρου” και βρεθήκαμε πνιγμένοι στις κλειστές κούτες μες’ την Μεγάλη Εβδομάδα. Αφού περάσαμε την δική μας Εβδομάδα των Παθών, με μια μικρή ανάπαυλα για την Ανάσταση και το Πάσχα, συνεχίσαμε και δεύτερη εβδομάδα ταλαιπωρίας και τρίτη και ήδη προχωρούμε ….. στο εξάμηνο!

Μια από τις δουλειές που ανέλαβα, λόγω προτέρου εντίμου βίου, ήταν να τακτοποιήσω τα βιβλία στην Βιβλιοθήκη. Ευτυχώς είχα προβλέψει το πρόβλημα και είχα βάλει έναν καλό μαραγκό να φτιάξει μια τεράστια Βιβλιοθήκη που καλύπτει όλον τον ανατολικό τοίχο του καθιστικού. Όμως τί τα θες; ότι και να προβλέψεις, οι προβλέψεις σου πάντα “κοντές” θα είναι, το λέει και η παροιμία: “Όταν οι θνητοί σχεδιάζουν, οι θεοί το διασκεδάζουν”!

Βάλθηκα λοιπόν να ανοίγω τις κούτες που έγραφαν απ’ έξω “βιβλία” και να τακτοποιώ ότι έβρισκα μέσα. Όμως δεν ήταν όλα βιβλία! Υπήρχαν χαρτιά και αποδείξεις που κάποιος εργάτης τα είχε κατατάξει στα “¨βιβλία”! Τέλος πάντων, σιγά σιγά η βιβλιοθήκη γέμισε με τα βιβλία τακτοποιημένα σε σχεδόν λογική σειρά και οι κούτες με την ένδειξη “Βιβλία” κάποια στιγμή τέλειωσαν.

Για μια στιγμή, πίστεψα ότι τα είχα καταφέρει και κάθισα απέναντι να θαυμάσω το κατόρθωμά μου. Μα ήταν μια μικρή-μικρή στιγμή! Μια ξεχασμένη κούτα, με ένδειξη “γυαλικά” άνοιξε και ώ του θαύματος είχε μέσα (ΝΑΙ!) βιβλία! Οποία απογοήτευσις! Κοίταξα μέσα στην κούτα και απέναντί μου αντίκρισα δεκατρία βιβλία! ΔΕΚΑΤΡΙΑ! Σημαδιακό νούμερο.

Τα έβγαλα με προσοχή και τα παρέταξα στην σειρά. Πως να τα μοιράσω αφού είχα ήδη τακτοποιήσει τα προηγούμενα σε σειρές, ανάλογα με το είδος, το περιεχόμενο, το μέγεθος, τον συγγραφέα! Πολλές σειρές είχαν ήδη “κλείσει” και δεν χωρούσε τίποτα ανάμεσα. Έμεινα να κοιτάζω προβληματισμένος τα βιβλία. Να τα τακτοποιήσω σε μια δική τους σειρά, αλλά πώς; Κατά είδος, καθ’ ύψος, κατά συγγραφέα ή καθ’ ύλην;

Ας ξεκινήσω κάπως! Ας πούμε το Α εμπρός και το Δ να ακολουθεί. Αλλά γιατί το Α μπροστά και όχι το Γ; Γιατί το Δ δεύτερο και όχι το Β; Ας δοκιμάσω όλους τους πιθανούς συνδυασμούς και μετά αποφασίζω! Κουρασμένος όπως ήμουν, βουνό μου φάνηκε. Το ξανασκέπτομαι πιό ψύχραιμα, διαλέγω ΤΡΙΑ και προσπαθώ να δω τί γίνεται με τα ΤΡΙΑ. Τώρα φαίνεται πιό απλό. Βάζεις μπροστά ένα οποιοδήποτε, και μετά έχεις να διαλέξεις ανάμεσα σε ΔΥΟ. Τοποθετείς ένα από τα ΔΥΟ και μένει μόνο ΕΝΑ! Δηλαδή μπορείς να διαλέξεις πρώτο το Α ή το Β ή το Γ. Μετά μένουν δύο. Για παράδειγμα, αν διαλέξεις το Α, μετά δεύτερο μπορείς να βάλεις ή το Β ή το Γ. Αν διαλέξεις το Γ για δεύτερο, τότε για τρίτο σου μένει μόνο ένα, το Β! Συνολικά μπορείς να έχεις:

Αν πρώτο το Α, τότε Α-Β-Γ ή Α-Γ-Β!

Αν πρώτο το Β, τότε Β-Α-Γ ή Β-Γ-Α!

Αν πρώτο το Γ, τότε Γ-Α-Β ή Γ-Β-Α!

Τρεις περιπτώσεις. Δεν φαίνεται δα και δύσκολο, θα τα καταφέρω και με τα δεκατρία: Βάζεις πρώτα το Α και μετά το Β· μετά το Γ· μετά το Δ και ούτω καθ’ εξής μέχρι να εξαντλήσεις και τα δεκατρία. Αλλά μετά πρέπει στην δεύτερη θέση να βάλεις το Γ· μετά το Β· μετά … αλλά σου έχουν μείνει 12! Μια στιγμή! Στην πρώτη θέση μπορείς να βάλεις οποιοδήποτε από τα 13 βιβλία. Στην δεύτερη θέση κάποιο από τα 12 που απομένουν (εκτός αυτό που είναι ήδη στην πρώτη θέση). Στην τρίτη θέση ένα από τα 11 υπόλοιπα! Και λοιπά και λοιπά! Πόσες σειρές θα μπορούσα να φτιάξω στο σύνολο; Απλό ακούγεται : 13 επί 12 επί 11 επί 10 επί 9 επί 8 επί 7 επί 6 επί 5 επί 4 επί 3 επί 2 επί 1 ! Ναι, ακριβώς! Το θαυμαστικό τα λέει όλα. Είναι το 13! (ή το 13 παραγοντικό που μας μάθανε στο Γυμνάσιο, factorial για τους αγγλομαθείς!). Και βέβαια είναι,

13! = 6.227.020.800.

(Ψυχραιμία ! Με το αριθμητάρι στο κινητό το υπολόγισα!)

Χμμμμ! Μεγαλούτσικο μου φαίνεται! Αν έφτιαχνα τέσσερις σειρές το λεπτό, θα μπορούσα να τσεκάρω 240 σειρές την ώρα. Αν δούλευα 8 ώρες την ημέρα θα μπορούσα να τελειώσω 1920 σε μιά μέρα. Δηλαδή 604.800 το χρόνο, χώρια οι Κυριακές. Διαιρώντας το 13! με το 604.800 μου βγάζει ….. 10.296 …. χρόνια;;;!!!

Άσε, κουράστηκα και που το σκέπτομαι! Πετάω τα βιβλία στην βιβλιοθήκη όπως νάναι και πάω για ύπνο. Καληνύχτα!

Δημήτρης Κατελούζος

Δεκέμβριος 2022

<===========>

“Μῆνιν ἄειδε, θεά, Πηληϊάδεω Ἀχιλῆος … “ … πανάθεμά τηνε, την άτιμη, που μύριες τόσες συμφορές εκόστησε στους Αχαιούς, που ηρωϊκές ψυχές παλικαριών στον Άδη έστειλε και τα κορμιά τους σκόρπια για τα σκυλιά και τα όρνεα ένα γύρο· έτσι το θέλησε ο Δίας, απ’ την στιγμή που φιλονίκησαν, ο γιός του Ατρείδη ο βασιλιάς και ο θείος Αχιλλέας!

Αν για μιά φιλονικία κρίθηκε η τύχη ενός πολέμου και γράφτηκε ένα ολόκληρο έπος που αντηχεί μέσα στους αιώνες, η προσβολή που προκαλείται άθελα ή εσκεμμένα και δεν λύνεται έγκαιρα είναι κάτι που οφείλουμε να το εξετάσουμε με σοβαρότητα.

Ομολογώ ότι το θέμα με απασχόλησε πολύ και για μεγάλο χρονικό διάστημα, μετά από μια σοβαρή οικογενειακή “παρεξήγηση”, αρκετά χρόνια πριν. Η λύση δεν είναι ούτε προφανής, ούτε εύκολη, ιδιαίτερα σήμερα, με την μόδα της αθεΐας να απλώνεται σαν πανδημία από την μια, αλλά και την αποκοπή μας από το ήθος, τα έθιμα και τους μύθους των Αρχαίων. Απομένουμε λοιπόν οι σύγχρονοι Έλληνες χωρίς μπούσουλα και αναγκαστικά ακολουθούμε το ένστικτο και τους εγωισμούς μας, ή επαναπαυόμαστε σε “νόρμες” ξένες προς τον χαρακτήρα και τις συνήθειές μας.

Συχνά βλέπω για παράδειγμα, κάποιους να ανεβάζουν στα κοινωνικά δίκτυα ένα απόφθεγμα που αποδίδεται στον Γκάντι: “Οι αδύναμοι δεν μπορούν να συγχωρήσουν. Η συγχώρεση είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα του δυνατού”. Μμμμ! – Γκάντι ή όχι, δεν μπορώ να συμφωνήσω μ’ αυτό! Δηλαδή τί είναι η συγχώρεση; Ελεημοσύνη, που κάποιος που νοιώθει ισχυρός την αποδίδει σε κάποιον αδύναμο; για ποιό σκοπό και στη βάση ποιού λόγου; Πολύ αλαζονικό και κενό περιεχομένου, μου φαίνεται! Μπορεί να ταιριάζει στην νοοτροπία ενός Ινδουιστή, συνηθισμένου σε ένα κοινωνικό σύστημα με κάστες, αλλά στην δική μας;

Κοιτώντας την δική μας παράδοση, το πρώτο που μου έρχεται στο νου, είναι η παραβολή του Ασώτου. Βάζοντας στην άκρη την σχέση του ανθρώπου με τον Θεό του, μένοντας στο επίπεδο των ανθρώπων, βλέπουμε έναν πατέρα να προσπαθεί να αποτρέψει τον γιό του από το να βγεί άγουρος στον κόσμο με την μισή περιουσία του, απροστάτευτος. Αυτός επιμένει και ο πατέρας αναγκάζεται να συμφωνήσει. Αφού ο “άσωτος” παίρνει τα χρήματα και βγαίνει στον κόσμο, η τροχιά είναι προδιαγεγραμμένη. Ξοδεύει ασυλλόγιστα, αφήνει και τον κοροϊδεύουν, τα χάνει όλα! Μετά από μία άσκοπη περιήγηση, επιστρέφει συντετριμμένος. Ζητά συγγνώμη από τον πατέρα του, ο οποίος τον συγχωρεί και τον δέχεται πάλι πίσω στο σπίτι, να συγκατοικήσουν. Αν και θα επισκεφτούμε ξανά τις λεπτομέρειες της διαδικασίας, αυτό που θέλω να τονίσω, επί του παρόντος, είναι ότι η πράξη της συγχώρεσης δεν έγινε από μια αίσθηση ανωτερότητος ή αλαζονείας, αλλά από αγάπη!

Ας επισκεφτούμε όμως και πάλι το έπος, για να θυμηθούμε ένα από τα κύρια επεισόδιά του και μάλιστα το τελευταίο, αυτό που “κλείνει” την Ιλιάδα. Είναι τότε που ο Αχιλλέας σκότωσε τον Έκτορα και βεβήλωσε το κορμί του, πράγμα αδιανόητο για τις πεποιθήσεις και τις συνήθειες της εποχής. Ή ασέβεια του Αχιλλέα, τόσο απέναντι στους θεούς, αλλά και απέναντι στους ανθρώπους, εξέπληξε τόσο τους Τρώες, όσο και τους Αχαιούς. Ο Αχιλλέας σκότωσε τον Έκτορα σε μονομαχία, εκδικούμενος τον προηγούμενο φόνο σε μάχη του Πατρόκλου. Βέβαια, ο Έκτορας πίστευε ότι δεν σκότωνε τον Πάτροκλο αλλά τον Αχιλλέα τον ίδιο και ήταν προϊόν απάτης, μια και ο Πάτροκλος φορούσε τότε την πανοπλία του Αχιλλέα επίτηδες. Ο Αχιλλέας έπεσε στην “παγίδα” και δεν το έλαβε αυτό υπόψη. Εξοργισμένος και πικραμένος για τον φόνο του παιδικού του φίλου, σκότωσε τον Έκτορα και βεβήλωσε το σώμα του, σέρνοντάς το πίσω από το άρμα του έξω από τα τείχη του Ιλίου. Στο στρατόπεδο των Αχαιών η αναταραχή είναι μεγάλη για την απρέπεια, αλλά κανείς δεν θέλει να αντιμετωπίσει το πείσμα και την οργή αυτού που πιστεύουν για ημίθεο!

Πόση λοιπόν η έκπληξή τους όταν εμφανίζεται ο γέρος βασιλιάς Πρίαμος αυτοπροσώπως, που με την βοήθεια τάχα του θεού Ερμή, κατάφερε να ξεπεράσει τους φρουρούς και τράβηξε ίσια στην σκηνή του Αχιλλέα, κομίζοντας λύτρα! Ο Πρίαμος είναι ένας άνθρωπος κατεστραμμένος. Έχασε τον γιό και διάδοχό του και παρακολούθησε την ατίμωση του νεκρού του Έκτορα, του οποίου η σωρός παραμένει άταφη. Πλησιάζει τον Αχιλλέα, πέφτει στα πόδια του και του φιλά τα χέρια ζητώντας έλεος για τον ίδιο και σεβασμό προς τους θεούς. Του εξηγεί πόσο δυστυχής είναι και αντιπαραβάλει τον εαυτό του με τον Πηλέα, τον πατέρα του Αχιλλέα, που θεωρεί ότι θα καλωσορίσει τον γιό του ζωντανό και δοξασμένο. Αυτή η αναφορά συγκλονίζει τον Αχιλλέα, ο οποίος γνωρίζει τον χρησμό πως ο ίδιος δεν θα γυρίσει ζωντανός από την Τροία. Συγκινημένος και μετανιωμένος σηκώνει τον Πρίαμο, τον βάζει να καθίσει και αρχίζουν τις εκατέρωθεν εξηγήσεις. Αποτέλεσμα της συζήτησης είναι η αμοιβαία συγχώρεση, η οποία επισφραγίζεται με κοινό δείπνο. Εννοείται ότι ο Αχιλλέας, όχι μόνο επιστρέφει το σώμα του Έκτορα πλυμένο, ευπρεπισμένο και αρωματισμένο, αλλά κηρύσσει και ανακωχή ένδεκα ημερών ώστε ο Πρίαμος να μπορέσει να θάψει τον διάδοχό του με τιμές.

Η πιο πάνω εξιστόρηση είναι μια μικρή περίληψη του τελευταίου επεισοδίου της Ιλιάδας και μας υποδεικνύει τα βασικά σημεία μιας διαδικασίας. Βέβαια δεν είναι απαραίτητο να γυρίσουμε τόσο μακρυά στον χρόνο. Η γλώσσα μας η ίδια μας φανερώνει πως πρέπει να φερθούμε αφού περιέχει μέσα της κωδικοποιημένη την σοφία χιλιάδων ετών δοκιμών και διορθώσεων. Αν προσέξουμε λίγο, θα δούμε ότι ζητούμε “συγγνώμη”, αλλά αναμένουμε “συγχώρεση”. Τελικός σκοπός της συγγνώμης είναι η συγχώρεση. Τί σημαίνει αυτό;

>Ας δούμε την ροή των γεγονότων:

>>> Ξεκινάμε με μία φιλονικία, μια προσβολή, μία αρπαγή, μια “παρεξήγηση”, η οποία αφήνει το ένα ή και τα δύο μέρη προσβεβλημένα.

>>> Στην επόμενη φάση, εκείνος που αισθάνεται, ή θεωρείται φταίχτης, εκείνος που ξεκίνησε “χειρών αδίκων”, ή τέλος ακόμη και εκείνος που απλώς αντιλαμβάνεται την σοβαρότητα της καταστάσεως, ζητά συγγνώμη. Η συγγνώμη δεν είναι απλώς μια λέξη. Έχει την έννοια της συμφωνίας, απαιτεί μια ολόκληρη συζήτηση. Τα δύο μέρη πρέπει να καθίσουν να συζητήσουν διεξοδικά για να φτάσουν στην αλήθεια. Τι ακριβώς συνέβη, ήταν από λάθος, παρεξηγήθηκε μια φράση, μια ενέργεια, ή τι άλλο ακριβώς συνέβη; Συζητώντας θα φτάσουν σε συμφωνία, θα καταλήξουν σε συν-γνώμη, θα αποκτήσουν μια κοινή αντίληψη των πραγμάτων.

>>> Εφόσον οι εξηγήσεις θεωρηθούν επαρκείς και υπάρξει συμφωνία απόψεων, ο προσβεβλημένος προχωρεί στην συν-χώρεση αυτού που ζητά συγγνώμη. Συμφωνεί δηλαδή ότι το επεισόδιο λήγει εκεί και αποδέχεται την συνύπαρξη των δύο μερών. Από εκείνη την ώρα τα δύο μέρη θα συνεχίσουν την κοινή τους πορεία όπως και πριν, όχι ξεχνώντας αυτό που συνέβη, ή βάζοντας στην άκρη το άλλο μέρος και αγνοώντας το, αλλά καταχωρώντας το γεγονός κάτω από το φως των εξηγήσεων. Η συγχώρεση επίσης δεν είναι μια λέξη κενή περιεχομένου, αλλά έχει προφανή πραγματικά αποτελέσματα.

> Βλέποντας τα πράγματα κάτω από αυτό το πρίσμα, πολλές απορίες λύνονται από μόνες τους!

>>> Πώς, για παράδειγμα μπορείς να συγχωρήσεις κάποιον που δεν ζητά συγγνώμη;

>>> Ποιό νόημα έχει να “συγχωρήσεις” κάποιον “επειδή είσαι ο πιό δυνατός”, αλλά να μην θέλεις να τον ξαναδείς, ή τουναντίον να τον κρατήσεις μακρυά; Αυτού του είδους η “συγχώρεση” είναι μια εγωιστική πράξη χωρίς περιεχόμενο. Τί σημαίνει αυτή η “συγχώρεση”; Ότι δεν του κρατάς κακία και δεν θα του κάνεις κακό; Μα αν έχεις ανατραφεί με χριστιανικές αρχές, αυτό είναι αυτονόητο!

Η ουσία είναι ότι στην συγχώρεση φτάνουμε μετά από ειλικρινή συγγνώμη και δεν μπορούμε να θεωρήσουμε το γεγονός λήξαν, αν δεν συζητήσουμε διεξοδικά και αν δεν καταλάβουμε όλοι τι ακριβώς συνέβη. Από την άλλη, η συγχώρεση πρέπει να είναι ανεπιφύλακτη και επίσης ειλικρινής, αλλιώς δεν έχει καν νόημα. Πως θα σταματήσει ο θυμός και η πίκρα που θα δηλητηριάζει τις ψυχές όλων, πως θα σταματήσει η αέναη αλυσίδα των αντεγκλήσεων και ο ψυχρός πόλεμος, αν δεν προϋπάρξει η κοινή αντίληψη των γεγονότων και η τελική επανασύνδεση;

Η διαδικασία αυτή είναι καθαρά ελληνική υπόθεση, ακολουθείται για να αποκατασταθεί το “ξυναμφότερον” των Ελλήνων, διότι μόνον οι Έλληνες καταλαβαίνουν ότι ένα συν ένα δεν κάνει δύο, αλλά κάτι περισσότερο! Μόνο οι Έλληνες αισθάνονται την ανάγκη να “τα βρούνε” και να καθίσουν να μοιράσουν ένα καρβέλι ψωμί με ελιές πάνω από δυό ποτήρια με ρετσίνα ή τσίπουρο! Και σαν τον Πρίαμο και τον Αχιλλέα να ζητήσουν παρηγοριά, ο ένας απ’ τον άλλο, για την μοίρα των βρωτών! Αλλά πως θα καταλήξουμε στην σπονδή αυτή, αν δεν προηγηθεί η σωστή διαδικασία και η ακομπλεξάριστη, ανεπιφύλακτη αλληλοκατανόηση και η επακόλουθη συγχώρεση που θα βάλει πάλι τα πράγματα στην σωστή τους θέση και τις σωστές τους διαστάσεις!

Δημήτρης Κατελούζος

Νοέμβριος 2022

<===========>

1. Ο Μάρκος

Σαν από θαύμα, το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς, οι τουρίστες ανακάλυψαν την Σκύρο. Είναι από αυτά τα περίεργα του κόσμου ετούτου. Την μια χρονιά τα πάντα κυλούν ήρεμα, νωχελικά, την επόμενη χρονιά το νησί γεμίζει επισκέπτες.

Ο περιπτεράς της πλατείας, εξουθενωμένος από την πρωτόγνωρη κίνηση, ξεφύσησε ανακουφισμένος, όταν, με το πρώτο καράβι μετά το Δεκαπενταύγουστο, τα πράγματα γύρισαν στον συνηθισμένο νωχελικό τους ρυθμό. Αποφάσισε λοιπόν τότε να ξεκουραστεί, και έτσι, για τις επόμενες δεκαπέντε ημέρες, εμπιστεύθηκε την μικρή του επιχείρηση στον έφηβο γιό του. Εκείνος ο ερίφης, ανέλαβε το περίπτερο ημέρες άγονες και άρχισε να βαριέται θανάσιμα. Κάτι έπρεπε να κάνει για να περιορίσει την βαριεστημάρα του. Στο πονηρό του το μυαλό γεννήθηκε μια σατανική ιδέα την οποία έθεσε σε άμεση εφαρμογή. Πήρε μια καρφίτσα και τρύπησε όλα τα προς πώληση προφυλακτικά ακριβώς στο κέντρο, χωρίς να τα ανοίξει.

Ένα δυό μήνες μετά, φαινόμενα πρωτόγνωρα έκαναν την εμφάνισή τους στο νησί. Φαινόμενα που έμοιαζαν να προέρχονται από το επίπεδο του υπερφυσικού. Μια παντρεμένη, για παράδειγμα, που χρόνια τώρα δεν μπορούσε να πιάσει παιδί, ξαφνικά έμεινε έγκυος. Κάποιοι μίλησαν για θαύμα της Παναγίας ή του Άϊ Γιώργη του Σκυριανού, δεν θυμάμαι, άλλοι μισογέλασαν συνωμοτικά. Ο γιός του περιπτερά εξαφανίστηκε για μήνες καθώς κάποιοι τον έψαχναν με εγκληματικές διαθέσεις.

Ένα από τα θύματα της άθλιας αυτής φάρσας, ήταν η κόρη του Καφετζή. Όμορφη κοπέλα, ψηλή, ήταν ερωτευμένη με τον Μάρκο, τον έφεδρο Σμηνία, που κι’ αυτός ανταπέδιδε τα ίσια. Ο Μάρκος ήταν από την Αθήνα, ωραίος κι’ αυτός, ψηλός, γεροδεμένος, τίμιος και δουλευταράς. Είχε σπουδάσει ηλεκτρολόγος. Μόλις οι ερωτευμένοι κατάλαβαν τι είχε συμβεί, ο Μάρκος πήγε αμέσως στον πατέρα της και ζήτησε το χέρι της. Κάτω από άλλες συνθήκες θα ήταν ο ιδανικός γαμπρός. Όμως ο γέρος ήταν ανένδοτος. Φοβόταν ότι θα χάσει την κόρη του που θα έφευγε στην Αθήνα και συγχρόνως η εξέλιξη τον είχε θυμώσει και είχε γίνει θηρίο ανήμερο. Δεν άκουγε τίποτα. Ζήτησε από την κόρη του να κάνει έκτρωση. Το κορίτσι αρνιόταν με το ίδιο, ίσως και περισσότερο πείσμα.

Οι ερωτευμένοι αποφάσισαν τότε να κλεφτούν. Ήρθε λοιπόν ο Μάρκος ένα πρωί στο γραφείο για να του υπογράψω ολιγοήμερη άδεια για την Αθήνα. Μα τί άδεια να του υπογράψω; Ο Νοέμβριος είχε προχωρήσει και στο Πολυτεχνείο μύριζε μπαρούτι. Προσπάθησα να τον αποτρέψω. “Άσε μερικές μέρες να δούμε πως θα εξελιχθεί, βρε Μάρκο!”. Αλλά ο Μάρκος ήταν αποφασισμένος: “Πρέπει να ετοιμάσω τα χαρτιά του γάμου κύριε προϊστάμενε! Να εξηγήσω και στους γονείς μου!” Με έπεισε και υπέγραψα. Όχι μόνο αυτό, αλλά πήγα και εξήγησα στον Διοικητή γιατί ο Μάρκος έπρεπε να φύγει. “Μακρυά από το Πολυτεχνείο κακομοίρη μου! Τώρα έχεις υποχρεώσεις!”, τον ξεπροβόδησα.

Κατέβηκε λοιπόν στην Αθήνα ο Μάρκος, αλλά ήσυχος δεν έμεινε. Πως θα μπορούσε άλλωστε, θα μου πείτε! Νέος ήταν, το αίμα του έβραζε! Το βράδυ της 16ης προς 17η Νοεμβρίου ο Μάρκος κοιμήθηκε, μαζί με άλλα δύο άτομα στο διαμέρισμα που είχε ένας κοινός τους φίλος φοιτητής, δυό τετράγωνα πιό ‘κει από το Πολυτεχνείο. Το πρωί, οι τέσσερίς τους βγήκαν στο μπαλκόνι και χάζευαν. Κάποια στιγμή, ένα περίπολο πέρασε και τους φώναξαν να μπουν μέσα. Δεν ξέρω τί διαμείφθηκε ακριβώς, αλλά ένα παλιόπαιδο με ένα υποπολυβόλο, ένα απ’ εκείνα τα παιδιά που νοιώθουν κάτι σαν θεοί όταν τους δίνεις ένα όπλο και την άδεια να το χρησιμοποιήσουν, ένα παιδί στην ηλικία περίπου του Μάρκου, έριξε μιά ριπή προς το μέρος τους. Όλες οι σφαίρες μπήκαν στον σοβά του μπαλκονιού, εκτός από μία. Αυτή που βρήκε τον Μάρκο κατάστηθα και τον έστειλε να γίνει ένας αριθμός σε μια λίστα με στατιστικές.

Η ζωή συνεχίστηκε. Η κόρη του καφετζή αρνήθηκε πεισματικά να “ρίξει” το παιδί. Μέχρι που μπόρεσα να παρακολουθήσω, το αγοράκι της το βάφτισε Μάρκο προς τιμή του συχωρεμένου και ξεκίνησε να το μεγαλώνει μόνη της, στην Αθήνα.

2. Ο Τάκης ο “petit”

Ο Τάκης ο “petit”, βαφτισμένος Δημήτρης, πήρε το παρατσούκλι “ο petit” γιατί ήταν κοντός και μικροκαμωμένος. Ήταν ο καλύτερός φίλος των παιδικών μου χρόνων. Είμαστε σχεδόν αυτοκόλλητοι από το δημοτικό μέχρι που τελειώσαμε το γυμνάσιο και ουσιαστικά αρχίσαμε να απομακρυνόμαστε μόνο όταν με πήραν σβάρνα οι μεταθέσεις. Παρά το μικρό του μέγεθος, ο Τάκης ήταν μεγάλος γυναικάς και δεν άφηνε θηλυκό για θηλυκό.

Εκείνα τα χρόνια, ο Τάκης είχε πιάσει δουλειά σαν σχεδιαστής στην ΙΖΟΛΑ και μάλιστα ήταν από τους καλούς της σχεδιαστές. Το καλοκαίρι με την άδεια πήγε σε κάποιο νησί του Σαρωνικού για διακοπές και γνωρίστηκε με κάποια (θα την ονοματίσω Μαίρη για ευκολία) που εκείνη την εποχή ήταν παντρεμένη. Οποία ευτυχία! Το να είσαι 26 χρονών και να βρεις μια παντρεμένη για αμορόζα, ήταν μεγάλο πράγμα εκείνη την εποχή! Η γυναίκα είχε δικά της χρήματα, δικό της αυτοκίνητο, την ενδιέφερε να κρύβεται και πάνω απ’ όλα, δεν του κόλλαγε για γάμο.

Όλα φαίνονταν να κυλούν ωραία για τον φίλο μου, μόνο που… η Μαίρη τσιμπήθηκε στ’ αλήθεια και άρχισε να βλέπει το πράγμα αλλιώς. Η κατάσταση σοβάρεψε μάλλον επικίνδυνα, όταν, ξαφνικά, η Μαίρη κάλεσε τον Τάκη σε επείγον ραντεβού γιατί ήθελε να του ανακοινώσει κάτι εξαιρετικά σημαντικό. Επειδή δεν ήθελε να του αποκαλύψει τίποτα από το τηλέφωνο, οι δυό τους συμφώνησαν να συναντηθούν το επόμενο πρωί, ψηλά στην Πατησίων.

Οι ώρες της νύχτας κύλησαν απελπιστικά αργά για τον Τάκη αλλά τελικά πέρασαν. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε το πρωί της επομένης ημέρας. Ήταν η 17η Νοεμβρίου.

Η Μαίρη του ανακοίνωσε, χωρίς περιστροφές, ότι, αφού το σκέφτηκε διεξοδικά και αφού ήταν και οι δύο “τόσο πολύ ερωτευμένοι”, ζήτησε διαζύγιο από τον άντρα της και μάλιστα τον είχε πείσει να δεχτεί! Τώρα, μπορούσαν πιά να εγκαταλείψουν την παρανομία και μάλιστα μπορούσαν να κάνουν σχέδια για τον γάμο τους! Μεγάλο το πλήγμα για τον Τάκη! Αυτήν την εξέλιξη ούτε την είχε σκεφτεί, ούτε καν την φανταζόταν! Οι δυό τους άρχισαν να σουλατσάρουν πάνω – κάτω σε δυό τετράγωνα της Πατησίων, μακρυά από το Πολυτεχνείο, η μεν Μαίρη να προσπαθεί να τον πείσει να παντρευτούν, ο δε Τάκης να προσπαθεί να πείσει την Μαίρη ότι αυτό δεν ήταν καλή ιδέα.

Η ώρα περνούσε χωρίς η συζήτηση να οδηγεί προς κάποιο τέλος, όταν, μέσα από το γαλάζιο του ουρανού, μια σφαίρα ήρθε σφυρίζοντας, πέφτοντας σχεδόν κατακόρυφα. Αυτή η σφαίρα έδωσε την λύση. Είναι απίστευτο τι επίδραση μπορεί να έχει μιά σφαίρα στην ζωή ενός ανθρώπου: Μπορεί να την τερματίσει, αλλά μπορεί και να την αλλάξει ριζικά. Η συγκεκριμένη σφαίρα, βρήκε τον Τάκη στην πλάτη σε εξαιρετικά οξεία γωνία, του έσπασε δυο – τρία παΐδια, εξοστρακίστηκε και σφηνώθηκε στην άσφαλτο.

Πανικός! Ο Τάκης άρχισε να σφαδάζει κάτω, γεμάτος αίματα και η Μαίρη σάστισε˙ έχασε τον κόσμο! Όταν συνήλθε, μάζεψε τον Τάκη κακήν κακώς, τον έβαλε στο αυτοκίνητό της που ήταν παρκαρισμένο εκεί κοντά, και τον πήγε σε ένα νοσοκομείο.

Η Μαίρη του στάθηκε στην δύσκολη ανάρρωση που την έκαναν πιό δύσκολη οι ανακρίσεις. Κάθε μέρα η Μαίρη εκεί να τον υποστηρίζει και να τον περιποιείται. Όσο σκληρός και να ήσουν θα μαλάκωνες˙ και ο Τάκης δεν ήταν δα και τόσο σκληρός. Η Μαίρη τον συγκίνησε με την προσφορά της και όταν η περιπέτεια του τελείωσε, την παντρεύτηκε.

Μετά τον γάμο, τα πράγματα φάνηκαν να ισορροπούν σε μια νέα κανονικότητα˙ μια κανονικότητα όμως την οποία ο Τάκης δεν αντιμετώπιζε με το παλιό του χιούμορ. Ο Τάκης με βαριά καρδιά παραιτήθηκε από την ΙΖΟΛΑ και ανέλαβε να βοηθά στο μικρό εμπορικό της Μαίρης. Το περιστατικό φάνηκε να απωθείται στο παρελθόν και να ξεχνιέται.

Όχι πάντως από όλους. Ο Χάρος δεν είχε ξεχάσει. Τρία χρόνια μετά ήρθε να εισπράξει τα χρεωστούμενα. Βρήκε τον Τάκη ένα πρωϊνό την ώρα που άνοιγε το μαγαζί και τον ξάπλωσε κάτω, οριστικά αυτή την φορά. Συγγενής καρδιοπάθεια! Πολλές φορές στα χρόνια που ακολούθησαν, οι παλιοί του φίλοι μαζευτήκαμε γύρω από ένα μπουκάλι τσίπουρο και αναρωτηθήκαμε, χωρίς να μπορέσουμε να καταλήξουμε, τι θα γινόταν, αν…

Δημήτρης Κατελούζος

Νοέμβριος 2022

Ξαπόστασε στο παγκάκι και γύρισε να κοιτάξει τη θάλασσα. Κάθισε στην άκρη, με προσοχή. H σανίδα ήταν φαγωμένη από τη διάβρωση και κινδύνευε να σπάσει. Αλήθεια, πως και δεν το ‘χε προσέξει τόσες μέρες τώρα;

Είχε άσχημη διάθεση. Δεν ήταν μόνο πως τέλειωναν οι διακοπές˙ ήταν κι’ αυτός ο καταραμένος καιρός. Φύσαγε όλη τη μέρα σήμερα και γέμιζε με άμμο τα μάτια. Δεν ήταν μελτέμι, πια˙ ήταν καθαρός βοριάς˙ κατέβαινε σχεδόν παράλληλα με την παραλία και στροβίλιζε τα σκουπίδια μ’ έναν τρόπο εκνευριστικό. Σ’ έκανε να νοιώθεις τη βρωμιά να σέρνεται στο σώμα σου.

Μια σκισμένη ομπρέλα πέρασε από μπροστά και σταμάτησε απότομα στον ξερό κορμό που κειτόταν μισοθαμμένος στην άμμο. Κόλλησε εκεί σε μια παράξενη γωνία και παράδερνε, σαν να κρατιόταν πεισματικά κόντρα στον καιρό και δεν ήθελε να φύγει.

Μιά σανίδα χτυπιόταν στον άνεμο. Ο ήχος μονότονος, εκνευριστικός, απαιτούσε την προσοχή σου. Ερχόταν από μια ρημαγμένη παράγκα προς τα δεξιά. Χρειάστηκε κάμποσο χρόνο για να καταλάβει πως η παράγκα δεν ήταν παρά το μπαρ της παραλίας, που τόσα βράδια είχαν καθίσει εκεί, είχαν χαλαρώσει, είχαν πιεί, είχαν χορέψει, είχαν φιληθεί. Ο μπάρμαν είχε φύγει για την Αθήνα, δυο μέρες πριν. Τώρα το μπαρ, παρατημένο, γυμνό από στολίδια, χωρίς ποτήρια και μπουκάλια, χωρίς φωνές και γέλια, ήταν ένα θλιβερό κουφάρι. Η θέα του σε πλήγωνε. Πήρε γρήγορα τα μάτια από ‘κει.

Ένα τελευταίο ζευγάρι μάζευε τα πράγματά του κάπου αριστερά. Ο άντρας εκνευρισμένος προσπαθούσε να μαζέψει την ομπρέλα, η γυναίκα τις πετσέτες. Ένα κασκέτο έφυγε μέσα από την τσάντα του μπάνιου και τράβηξε λοξά προς τη θάλασσα. Η γυναίκα τα παράτησε όλα και έκανε να το πιάσει. Η τσάντα γύρισε, κι’ άρχισε να αδειάζει το περιεχόμενό της. Ο άντρας γύρισε εκνευρισμένος για να βρίσει τη γυναίκα, τούφυγε η ομπρέλα. Το θέαμα ήταν αστείο˙ γιατί δεν μπορούσε να γελάσει; Ήταν το κενό που ένοιωθε στο στήθος, ο κόμπος στο λαιμό˙ ήρθε ξαφνικά κι αναπάντεχα, απ’ το πουθενά.

Τί μου συμβαίνει; αναρωτήθηκε. Κοίταξε τη θάλασσα που είχε αγριέψει και πρόσεξε για πρώτη φορά πως οι γλάροι δεν ήταν πια εκεί. Από την πρώτη μέρα δεν τους είχαν αφήσει καθόλου, τους συντρόφευαν με τις φωνές τους, με το πέταγμά τους, με την ανεμελιά τους. Τώρα τους είχαν εγκαταλείψει κι’ αυτοί.

Στο βάθος, η καταιγίδα πλησίαζε. Το μαύρο σύννεφο είχε κατέβει μέχρι κάτω, στην θάλασσα. Αστραπές χαράκωναν το σκοτάδι. Έμοιαζαν σαν χαραμάδες σε μαυρισμένο τοίχο. Σαν μια όμορφη ανάμνηση να προσπαθούσε να ανοίξει τη σχισμή, να την μεγαλώσει για να βγει στο φως, αλλά δεν τα κατάφερνε και γλιστρούσε πάλι στην λήθη.

Ξαφνικά, ένοιωσε ένα ρίγος να διαπερνά το κορμί. Η σκιά του σύννεφου είχε σκεπάσει την παραλία. Ο ήλιος χάθηκε πια. Δεν κουνήθηκε. Έμεινε εκεί, στο παγκάκι, να συγκλονίζεται από αυτό το απόκοσμο ρίγος, χωρίς τη δύναμη να κουνηθεί.

«Τί έχεις; δεν αισθάνεσαι καλά;», ήρθε η φωνή από πίσω. Άχρωμη, απόμακρη, ευγενικά αδιάφορη, χωρίς πραγματική ανησυχία.

Ένοιωσε τη θλίψη να θεριεύει. «Τελειώσαμε;» ρώτησε.

«Τί είπες;» ξαναρώτησε η φωνή. «Δεν σ’ ακούω μ’ αυτόν τον καταραμένο αέρα».

“Τελειώσαμε!” φώναξε, μα η φωνή χάθηκε στην αντάρα.

Χοντρές στάλες άρχισαν να πέφτουν από τον ουρανό.

Αναστέναξε. «Λέω», είπε κουρασμένα γνέφοντας με το χέρι, «Ώρα να πηγαίνουμε. Ώρα να πηγαίνουμε».

Δεν μπορούσε ούτε να κλάψει.

Δημήτρης Κατελούζος

Σεπτέμβριος 1998

Υστερόγραφο: Θα μου πείτε, το τέλος μιας εποχής σηματοδοτεί την αρχή της επόμενης. Αλλά, αυτό είναι μια άλλη ιστορία!

Παρακολούθησα ελάχιστα, μιά και κουράστηκα γρήγορα, την συζήτηση της περασμένης Παρασκευής για την “επισύνδεση” Ανδρουλάκη ⁱ. Κουράστηκα γρήγορα γιατί, έβλεπα την ίδια ξαναζεσταμένη, απεγνωσμένη προσπάθεια από τους ομιλητές της αντιπολίτευσης να υποβιβάσουν τον νυν Πρωθυπουργό και να τον παρουσιάσουν σαν έναν “αυταρχικό ηγέτη” που παρακολουθεί τους πάντες με σκοπούς δόλιους και σκοτεινούς, που πάντως δεν φανερώνονταν αλλά αφήνονταν στην φαντασία του ακροατηρίου˙ πολυβολούσαν με εξυπνακισμούς για να εντυπωσιάσουν το ακροατήριο, μάλλον, παρά για να φωτίσουν την υπόθεση, μια και ήταν εξάλλου προδιαγεγραμμένο ότι η Κυβέρνηση, ταμπουρωμένη πίσω από το πρόσχημα της “εθνικής ασφάλειας” και του “απορρήτου” δεν επρόκειτο να αφήσει να διαρρεύσει τίποτα ενδιαφέρον.

Τίποτα σημαντικό λοιπόν δεν διέρρευσε, προς απογοήτευση πολλών (και εμού του ιδίου) που περίμεναν (χα-χα!) να ακούσουν εάν και κατά πόσον : α) ο αρχηγός ενός κόμματος του κοινοβουλίου ήταν ύποπτος αντεθνικών ενεργειών, ή β) διάφοροι “περίεργοι” του κυβερνώντος κόμματος χρησιμοποίησαν την ΕΥΠ για λόγους ιδιωτείας ή, τέλος και αν γ) υπηρεσίες ξένων χωρών είχαν εμπλακεί στην υπόθεση.

Αφού λοιπόν τίποτε δεν μας προέκυψε από το νέο επεισόδιο του βουλευτικού σήριαλ, αποφάσισα να δω τον κοινο-καβγά υπό κομματικό πρίσμα, δηλαδή επιφανειακά. Σημείωσα λοιπόν, ότι ο ΣΥΡΙΖΑ και οι περί αυτόν, προσπαθούν συνεχώς να αβγατίσουν τις θετικές προς αυτούς ψήφους μειώνοντας το κυβερνών κόμμα σε κάθε ευκαιρία. Κάποιος όμως πρέπει να τους σκουντήσει και να τους υπενθυμίσει ότι κυβερνήσεις δεν βγάζουν αυτοί που μειώνουν τα αντίπαλα κόμματα, αλλά αυτοί που δημιουργούν μιαν θετική αύρα για το δικό τους το κόμμα. Αυτό θα το εξηγήσω καλύτερα διηγώντας σας μια ιστορία από την ζωή μου!

Ήταν το μακρινό πια 2007. Τότε εργαζόμουν σαν υπεύθυνος κάποιων προγραμμάτων της γαλλικής THALES, κυριότερο των οποίων ήταν η τροποποίηση των Mirage 2000 σε “παύλα 5”. Στο πρόγραμμα εμπλέκονταν ουσιαστικά τρεις εταιρείες: Η DASSAULT, η THALES και η SNECMA. Τον Σεπτέμβριο του έτους, με ειδοποίησαν από το Παρίσι, να ερευνήσω γιατί οι πληρωμές είχαν καθυστερήσει απελπιστικά. Πράγματι, οι χρόνοι πληρωμών είχαν παραβιαστεί κατά τρεις μήνες, πέρα από τις περιόδους χάριτος που προέβλεπε η σύμβαση, το δε ποσό ήταν της τάξεως των 75 εκατομμυρίων €, αν θυμάμαι καλά. Μια και δυό λοιπόν ανεβαίνω στο επιτελείο του ΥΕΘΑ όπου ήταν τοποθετημένος απόστρατος αξιωματικός του Οικονομικού του Στρατού, υπεύθυνος τότε για τις πληρωμές των συμβάσεων. Μετά από έναν καφέ και μια συζήτηση περί ανέμων και υδάτων, μου το εκμυστηρεύτηκε! Δεν θυμάμαι πώς ακριβώς μου το είπε, αλλά έχει χαραχτεί ανεξίτηλα στην μνήμη μου το τί εννοούσε: “Στα ταμεία του κράτους δεν υπάρχει σάλιο!”.

Έφυγα λοιπόν και επέστρεψα στο γραφείο μου για να γράψω μια αναφορά και να μεταφέρω τα κακά μαντάτα στις εταιρείες. Αφού τελείωσα με την γραπτή αναφορά και την έστειλα, συνέχισα ακούγοντας υπομονετικά τις απελπισμένες φωνές των φίλων μου των εκ Παρισίων, προσπάθησα ματαίως να τους ηρεμήσω και ύστερα αργά το απόγευμα επέστρεψα σπίτι μου και πληροφόρησα την έκπληκτη γυναίκα μου ότι “Η χώρα έχει πτωχεύσει, αλλά δεν το έχουν ανακοινώσει ακόμη!” (Αυτό το θυμάμαι αυτολεξεί!)

Το βραδάκι της ίδιας ημέρας ο συνήθης επισκέπτης μας, ο γείτονάς μου ο Γιάννης, ήρθε για την καθημερινή του κομματική ψιλοκουβέντα. Άκουσε από τα χείλη μου το ίδιο πράγμα περί πτωχεύσεως και τα λοιπά και έφυγε για να επιστρέψει στο σπίτι του λίγο πιό χλωμός, από ότι συνήθως.

Πέρασαν οι μήνες και φτάσαμε στον Οκτώβριο του 2009 και τις τότε εκλογές. Δυό – τρείς μέρες πριν τις εκλογές, έρχεται ο γείτονας ο Γιάννης για το καθημερινό κουτσομπολιό του στο σπίτι και μου ανακοινώνει με κάθε επισημότητα ότι αυτός θα “ψηφίσει Παπανδρέου”! Πολύ ωραία του λέω αλλά γιατί; Απλό μου λέει, γιατί ο Παπανδρέου με διαβεβαιώνει ότι υπάρχουν λεφτά! Βρε Γιάννη εσύ τουλάχιστον θα έπρεπε να ξέρεις! Πριν δυό χρόνια δεν σου είπα ότι στα ταμεία δεν υπάρχει σάλιο; θα μπορούσες να ψηφίσεις τον Παπανδρέου για χίλιους δυό άλλους λόγους, αλλά γι’ αυτό; αφού εσύ ξέρεις καλύτερα!

-”Δημήτρη, τα ξέρω όλα αυτά, μου τάχεις πει, αλλά εγώ, ΘΕΛΩ ΝΑ ΑΚΟΥΩ ΕΥΧΑΡΙΣΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ!”

Η απάντησή του με χτύπησε κατακούτελα σαν νάταν ο χρησμός της Πυθίας! Σαν να κατάλαβα ξαφνικά όλα τα μυστικά της Αποκάλυψης! Ώστε έτσι λοιπόν! Οι Έλληνες ψηφίζουν αυτούς που τους λένε ευχάριστα πράγματα! Δεν ψηφίζουν αρνητικά, όπως επιμένουν να μας βομβαρδίζουν το μυαλό οι διάφοροι εκλογικοί αναλυτές!

Η αποκάλυψη αυτή μου έγινε πεποίθηση όταν στις εκλογές του 2015 πρώτο κόμμα αναδείχθηκε ο ΣΥΡΙΖΑ με σημαία το “Θα καταργήσω τα μνημόνια! Μ’ ένα νόμο και ένα άρθρο!”˙ μου έγινε εμμονή όταν αργότερα βγήκε ο Μητσοτάκης πείθοντας τους πολίτες ότι θα ανατάξει την Οικονομία.

Γι’ αυτό λέω απευθυνόμενος προς αυτούς του ΣΥΡΙΖΑ κυρίως! Κύριοι εσείς πρέπει να ξέρετε καλύτερα! Βγήκατε κραδαίνοντας ένα ευχάριστο μήνυμα! Αυτό πάει, μας τέλειωσε! Σταματήστε να προσπαθείτε να μειώσετε τον τωρινό Πρωθυπουργό και την Κυβέρνησή του. Τίποτα δεν θα καταφέρετε! Απεναντίας βρείτε ένα καινούργιο μήνυμα. Κάτι που να ηχεί ευχάριστα στ’ αυτιά του Έλληνα ψηφοφόρου.

Διότι ο Έλληνας ψηφοφόρος θέλει “ΝΑ ΑΚΟΥΕΙ ΕΥΧΑΡΙΣΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ!

Δημήτρης Κατελούζος

30 Αυγούστου 2022

iΠόσο γλωσσοπλάστες αυτοί οι πολιτικοί! Επισύνδεση! Τί ωραία ακούγεται! (Ίδια ιδέα όπως όταν ονομάσαμε τους γύφτους Ρομά! Και μάλιστα αφού υπήρχε ήδη η έννοια “τσιγγάνος”!) Τώρα λοιπόν θα λέμε επισύνδεση και δεν θα εννοούμε “παρακολούθηση”! Τί; όχι;