Προβεβλημένα

Ωχ, Θεέ μου!

Το αεροσκάφος απογειώθηκε κανονικά στην ώρα του, οριζοντίωσε χωρίς πρόβλημα στο προβλεπόμενο ύψος πτήσεως και τότε το μεγάφωνο στην καμπίνα των επιβατών ζωντάνεψε:

«Κυρίες και Κύριοι, σας ομιλεί ο Κυβερνήτης! Καλώς ορίσατε στην πτήση 261 από Αθήνα για Νέα Υόρκη! Ο καιρός καθ’ όλη την διάρκεια της πτήσης μας προβλέπεται καλός και το ταξίδι μας θα είναι ήρεμο. Οπότε μπορείτε να χαλαρώσετε και να … ΩΩΩΩ ΘΕΕ ΜΟΥ!»

Σιγή ακολούθησε τη φωνή του Κυβερνήτη, νεκρική σιγή!

Μερικά δευτερόλεπτα πέρασαν που έμοιασαν αιωνιότητα και πάλι η φωνή του Κυβερνήτη από το μεγάφωνο, σε μια προσπάθεια να χαλαρώσει την ένταση:

«Κυρίες και Κύριοι, με συγχωρείτε για την αναστάτωση που ίσως προκάλεσα, αλλά μια αεροσυνοδός παραπάτησε και έριξε τον καφέ επάνω μου! Που να δείτε πως έγινε το πανταλόνι μου από μπροστά!»

«Για όνομα του Θεού παλικάρι μου!», ακούστηκε μια φωνή από το βάθος της καμπίνας! » Και που να δεις πως έγινε το παντελόνι μου από πίσω!»

Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) και τί να περιμένουμε από αυτήν

Artificial Intelligence (AI)

Προοίμιο

Η λεγόμενη Τεχνητή Νοημοσύνη, αν και εμφανίστηκε στο προσκήνιο ήδη από την δεκαετία του ‘50, αρχικά δεν απασχόλησε με εκτεταμένες συζητήσεις την κοινωνία, αλλά περιορίστηκε σε μικρές κλειστές ομάδες ειδικών. Την κοινωνία προϊδέαζαν κάποια δευτεροκλασάτα περιοδικά με ιστοριούλες, διηγήματα επιστημονικής φαντασίας και λίγο αργότερα ταινίες του Χόλυγουντ και άλλων Στούντιο.

Φτάσαμε 70 και 80 χρόνια μετά για να απασχολήσει το θέμα τον γενικό πληθυσμό, κυρίως με ευθύνη των ΜΜΕ και η ΤΝ να αποτελέσει πολιτικό διακύβευμα για το οποίο να διαγκωνίζονται πολιτικοί και κόμματα, αλλά και άλλοι διάφοροι, ειδικοί και μη, για να προκαλέσουν την προσοχή του κοινού. Όταν τους βλέπω να φουσκώνουν σαν τα παγόνια στην τηλεόραση και αλλού, εκφέροντας μεγαλοστομίες, μου έρχεται στο νου το σύγγραμμα του Yudkowsky (1) που ήδη από το 2008, υποστηρίζει, όχι αδίκως, ότι το κύριο πρόβλημα με την ΤΝ είναι ότι οι άνθρωποι γενικά πιστεύουν ότι γνωρίζουν και καταλαβαίνουν τα της ΤΝ, πολύ περισσότερο απ’ ότι αυτό συμβαίνει στην πραγματικότητα!

Σήμερα, το θέμα καλύπτεται στο δημόσιο βήμα από μία αχλύ μυστηρίου και μύθου, με κάποιους “ειδικούς” να ευαγγελίζονται σπουδαία πράγματα για το μέλλον αν ακολουθήσουμε την αρχηγία τους, ή τρομακτικές καταστροφές αν δεν προλάβουμε να “πηδήξουμε στο τρένο”, έχοντας γραμμένη στα παλιά τους παπούτσια την αρετή της “μεσότητας” του Αριστοτέλη!

Το ερώτημα όμως που, μέσα σ’ αυτόν τον θόρυβο, γεννιέται στον μέσο άνθρωπο είναι, “τί ακριβώς είναι αυτή η περίφημη ΤΝ, πού μπορεί να μας βοηθήσει, καθώς και, αν και τί πρέπει να φοβόμαστε από αυτήν”;

Ένα ΠΟΛΥ μικρό ιστορικό

Όταν άρχισαν να κατασκευάζονται οι πρώτοι υπολογιστές, ΔΕΝ είχαν λογισμικό (software, προγράμματα). Το υλικό τους (hardware) είχε τέτοια αρχιτεκτονική που εκτελούσε πράξεις, λογικές και αριθμητικές, με συγκεκριμένη σειρά και με συγκεκριμένο στόχο. Τα δεδομένα αποθηκεύονταν και διακινούνταν σε μνήμες “εφήμερες”, όπου μπορούσαν να εγγραφούν και να διαγραφούν εύκολα. Οι υπολογιστές αυτοί, χρησιμοποιήθηκαν και χρησιμοποιούνται ακόμη σε περιπτώσεις που η ταχύτητα είναι πρωταρχική παράμετρος και η εργασία συγκεκριμένη. Τέτοιες περιπτώσεις βρίσκονται ακόμη (με μικρές βελτιώσεις) σε κάποια οπλικά συστήματα και κάποια συστήματα επιστημονικών μετρήσεων και λειτουργούν συχνά χωρίς να γίνονται αντιληπτοί από τους χειριστές των συστημάτων και μάλιστα χωρίς πια να θεωρούνται “υπολογιστές”.

(Σημείωση : Η έννοια της αρχιτεκτονικής στο παρόν κείμενο, εδώ και στην συνέχεια, αναφέρεται στον τρόπο διασύνδεσης των κυκλωμάτων μεταξύ τους. Παρόμοια έννοια, η δομή).

Λίγο αργότερα κατασκευάστηκαν οι υπολογιστές που σήμερα ακόμη βρίσκονται σε ευρεία χρήση και είναι γνωστοί σε όλους μας. Οι υπολογιστές αυτοί είναι κατά κάποιαν έννοια “γενικής χρήσεως”, δηλαδή μπορούν να κάνουν πολλές διαφορετικές εργασίες και καλύπτουν μεγάλη γκάμα δραστηριοτήτων, ανάλογα με τις ανάγκες του καθενός. Χρησιμοποιούν “λογισμικό” (software), ή αλλιώς προγράμματα, εγγεγραμμένα και αυτά με την σειρά τους σε εφήμερες μνήμες και εκτελούν εργασίες πάνω σε δεδομένα που επίσης είναι εγγεγραμμένα σε παρόμοιες μνήμες. Τα υπόψη προγράμματα απ’ ότι ξέρει ο καθένας μας μπορούμε να τα σβήσουμε και να τοποθετήσουμε άλλα, διαφορετικά, ή και να επιτρέψουμε την ενημέρωσή τους, από την Google ή άλλον κατασκευαστή, που πραγματοποιείται σε άτακτα χρονικά διαστήματα με σκοπό να βελτιώσουν την ασφάλεια ή να διορθώσουν και να προσθέσουν κάποιες λειτουργίες. Ένα κεντρικό πρόγραμμα κανονίζει τις λειτουργίες των υπολοίπων προγραμμάτων (πώς, τί, πότε), όπως ο διευθυντής μιάς ορχήστρας. Το πρόγραμμα αυτό είναι ήδη τοποθετημένο στον υπολογιστή σας, για παράδειγμα, όταν τον προμηθευόσαστε από τον κατασκευαστή. Η νέα γενιά υπολογιστών μας έδωσε μεγάλη ευελιξία, ευελιξία που πλέον την χρησιμοποιούμε για εργασίες που μέχρι χτες ήταν αδιανόητες, πληρώνοντας ένα μικρό κόστος στην ταχύτητα, πράγμα που έτσι κι αλλιώς καλύφθηκε από την εξέλιξη της τεχνολογίας (ταχύτερες και μεγαλύτερες μνήμες).

Καθώς τα πράγματα με τον προγραμματισμό των υπολογιστών γίνονταν όλο και πιό πολύπλοκα, οι μηχανικοί έκαναν μια σκέψη που αναδύθηκε φυσιολογικά σχεδόν : Γιατί να μην επινοήσουμε έναν υπολογιστή που να ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΜΟΝΟΣ ΤΟΥ τα προγράμματά του, ανάλογα με την εργασία που του ανατίθεται; Ένας τρόπος για να γίνει αυτό είναι η σχεδίαση μιας αρχιτεκτονικής με πολλαπλά “υπολογιστικά” στρώματα, όπου ένα στρώμα λειτουργεί σαν υπολογιστής που ενεργεί σε ένα άλλο στρώμα, χρησιμοποιώντας τα προγράμματα του δεύτερου στρώματος σαν δικά του δεδομένα και τροποποιώντας τα, και ούτω καθ’ εξής. Αυτό το νέο είδος υπολογιστού, που μπορεί να τροποποιεί μόνος του τα προγράμματά του, είναι αυτό που ονομάζουμε “Τεχνητή Νοημοσύνη” (ή ΤΝ σε συντομογραφία). Οι υπολογιστές αυτοί μπορούν να “μαθαίνουν” μόνοι τους (Μηχανική Μάθηση) και να αναπτύσσουν ικανότητες με την καθοδήγηση του προγραμματιστού ή του χειριστού τους. Αυτή η ευελιξία είναι που κάνει τους νέους αυτούς υπολογιστές να εκτελούν λειτουργίες που φαίνονται στον έξω κόσμο σαν να είναι το προϊόν ενός είδους λογικής σκέψης.

Ορισμός – Είδη

Ο όρος τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) αναφέρεται λοιπόν στην ανάπτυξη υπολογιστικών συστημάτων και προγραμμάτων ικανών να εκτελούν νοητικές εργασίες που απαιτούσαν ιστορικά την ανθρώπινη νοημοσύνη, όπως η αναγνώριση της ομιλίας, η λήψη αποφάσεων και η αναγνώριση τάσεων, στην κοινωνία και αλλού.

Ένας λεπτομερέστερος ορισμός, σύμφωνα με την Εκτελεστική Διαταγή ΕΟ 13960 (2) του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, σε ελεύθερη μετάφραση, παρακάτω : (Αν δεν είσαστε εξοικειωμένοι με την νομική ορολογία, θα το βρείτε λίγο κουραστικό! Αλλά διαβάζοντάς το, η συζήτηση στις επόμενες παραγράφους θα σας φανεί περισσότερο κατανοητή).

“Τεχνητή Νοημοσύνη νοείται

  • Κάθε τεχνητό σύστημα που επιτελεί έργο υπό μεταβαλλόμενες και απρόβλεπτες συνθήκες, χωρίς ουσιαστική ανθρώπινη επίβλεψη, ή που μπορεί να μάθει εμπειρικά και να βελτιώσει την λειτουργικότητά του όταν εκτεθεί σε σύνολα στοιχείων.
  • Ένα τεχνητό σύστημα αναπτυγμένο σε λογισμικό, φυσικό υλικό, ή άλλη κατηγορία, που επιτελεί καθήκοντα που απαιτούν ανθρώπινη αντίληψη, κατανόηση, σχεδίαση, μάθηση, επικοινωνία ή φυσική αντίδραση.
  • Ένα τεχνητό σύστημα σχεδιασμένο να σκέπτεται ή να ενεργεί σαν άνθρωπος, συμπεριλαμβανομένων διανοητικών αρχιτεκτονικών και νευρικών κυκλωμάτων.
  • Ένα σύνολο τεχνικών, περιλαμβανομένης της μηχανικής μάθησης, σχεδιασμένο να προσομοιάζει ένα διανοητικό καθήκον.
  • Ένα τεχνητό σύστημα σχεδιασμένο να αντιδρά λογικά, συμπεριλαμβανομένου ενός έξυπνου λογισμικού υποκειμένου ή ενσωματωμένου σε ρομπότ που επιτυγχάνει στόχους, χρησιμοποιώντας αντίληψη, σχεδιασμό, συλλογιστική, μάθηση, επικοινωνία, λήψη απόφασης και δράση.”

Κοντολογίς, η ΤΝ είναι η κατάληξη της προσπάθειας του ανθρώπου να κάνει τη ζωή του πιό εύκολη, μέχρι χτες αντικαθιστώντας την μυϊκή δύναμη και τώρα πιά αντικαθιστώντας ακόμη και τις νοητικές του λειτουργίες με μηχανικά υποκατάστατα, είτε σαν μέρος υπολογιστικών συστημάτων, είτε ενσωματωμένα σε εξειδικευμένα ή και ανεξάρτητα μηχανικά συστήματα (ρομπότ).

Στην έρευνα και ανάπτυξη των συστημάτων αυτών, κάποιες κατευθύνσεις έχουν διακριθεί και αναπτυχθεί περισσότερο από άλλες. Μερικές από τις προσεγγίσεις αυτές είναι (3) :

  • Υποστήριξη στην Λήψη Αποφάσεων. Ειδικά εργαλεία έχουν αναπτυχθεί για να αντιμετωπισθούν περίπλοκες διαδικασίες. Συγκεκριμένα, εξετάζονται πολλαπλές λύσεις δράσεως, με μεταβαλλόμενες παραμέτρους και υπολογίζονται τα αποτελέσματα στη βάση της θεωρίας των πιθανοτήτων. Οι λύσεις παρουσιάζονται στον υπεύθυνο για την απόφαση, ο οποίος και τελικά αποφασίζει ποιός δρόμος θα ακολουθηθεί. (4)
  • Βαθεία Μάθηση. Είναι μιά υποκατηγορία της λεγόμενης γενικότερα “μηχανικής μάθησης” που περιλαμβάνει νευρικά κυκλώματα πολλαπλών στρωμάτων (τουλάχιστον τεσσάρων) όπως έθιξα στην αρχή. Διαφέρει από τα άλλα είδη μηχανικής μάθησης επειδή έχει την ικανότητα, αυτόματα, να ανακαλύπτει χαρακτηριστικά από σκόρπια στοιχεία και να βελτιστοποιεί αλγορίθμους (5). Οι πιο κοινές εφαρμογές είναι στα έμπειρα συστήματα και τα προγράμματα εξόρυξης δεδομένων. (6)
  • Τεχνητά Νευρωνικά Δίκτυα.  Είναι η μέθοδος για την εκπαίδευση υπολογιστών στην επεξεργασία δεδομένων, με αρχιτεκτονική εμπνευσμένη από τις νευρικές συνδέσεις του ανθρώπινου μυαλού, μέσω μιας πολυεπίπεδης, δικτυωμένης δομής νευρικών κυκλωμάτων. Στην συγκεκριμένη περίπτωση, δεν είναι τα προγράμματα που τροποποιούνται, αλλά η συχνότητα χρήσης των συνδέσεων μεταξύ των κυκλωμάτων, με την βοήθεια της πιθανοθεωρίας (σταθμισμένα μονοπάτια απόφασης).
  • Μηχανική Αντίληψη. Μπορεί να είναι υποκατηγορία των Νευρωνικών Δικτύων ή της Βαθείας Μάθησης. Επί μέρους υποκατηγορίες, η κατανόηση ομιλίας, η αναγνώριση εικόνας (συμπεριλαμβανομένης της κατάταξης εικόνων, της αναγνώρισης προσώπων και αντικειμένων), της παρακολούθησης προσώπων ή αντικειμένων και της ρομποτικής αντίληψης. (8)
  • Επεξεργασία Φυσικής Γλώσσας. Άλλη μία υποκατηγορία της “μηχανικής μάθησης” είναι η εκπαίδευση υπολογιστών στο να καταλαβαίνουν, να ερμηνεύουν και να χειρίζονται τις ανθρώπινες γλώσσες. (6)
  • Ρομποτικός Έλεγχος. Χρησιμοποιείται η ρομποτική αντίληψη που περιλαμβάνει και αίσθηση αφής και θέσης στον χώρο, αλλά και έλεγχο με σερβομηχανισμούς της κίνησης των μελών του ρομπότ ή και της κίνησής του στον χώρο.
  • Γενική Τεχνητή Νοημοσύνη. Φιλόδοξο πρόγραμμα. Επιδιώκεται η κατασκευή μιάς μηχανής Γενικής Τεχνητής Νοημοσύνης η οποία να μπορεί να επιλύει μια μεγάλη γκάμα προβλημάτων, με εύρος και ευελιξία παρόμοια με εκείνη της ανθρώπινης νοημοσύνης.

Τί μπορεί να κάνει η ΤΝ

Με βάση τα παραπάνω, η ΤΝ, μπορεί να εκτελεί διάφορες εργασίες, χρησιμοποιώντας τον τεράστιο όγκο δεδομένων του Παγκόσμιου Ιστού (εφόσον είναι συνδεδεμένη) ή “μαθαίνοντας” και εφαρμόζοντας ικανότητες, με καθοδήγηση του “χειριστού” (ή “εκπαιδευτού”) της, όπως :

  • Να γράψει τις ιστορίες, εργασίες και τα δοκίμιά σας, ή οτιδήποτε άλλο φανταστείτε. Αυτά δεν θα γραφτούν τελείως αυτόματα, αλλά θα πρέπει να καθοδηγήσετε το πρόγραμμα τί να κάνει, όσον αφορά πχ το σκοπό του εγγράφου, το στυλ, αν θα έχει βιβλιογραφία ή όχι, ποιά βιβλιογραφία να χρησιμοποιήσει, τον σκελετό του εγγράφου, κλπ. Αν αμφιβάλετε, ρωτήστε πχ, το ChatGPT (ή το Κινέζικο R1 της DeepSeek, πιό αργό αλλά και πιό ουσιαστικό, ή και το Qwen2.5 της Alibaba!) και θα σας πει αυτό τί χρειάζεται!
  • Να “δημιουργήσει” έργα τέχνης. Πρέπει και εδώ να την καθοδηγήσετε τί να κάνει. Βλέπετε η ΤΝ δεν έχει φαντασία. Μπορεί να κατασκευάσει ένα έργο χρησιμοποιώντας την τεράστια αποθήκη πληροφοριών του παγκόσμιου ιστού και να συνδυάσει διάφορα στοιχεία. Αλλά πρέπει να την καθοδηγήσετε εσείς, τί να κάνει και πως πρέπει να το κάνει.
  • Να “μάθει” και να “εκπαιδευτεί”. Τα περισσότερα ρομπότ για παράδειγμα, που βλέπουμε να αναπτύσσονται από διάφορες εταιρείες, εκπαιδεύονται πως να κινούνται και να εκτελούν διάφορες εργασίες. Δεν είναι κατασκευασμένα εξ αρχής, ώστε να λειτουργούν και να χρησιμοποιούν όλες τους τις δυνατότητες. Αυτή είναι η ομορφιά αυτής της τεχνολογίας. Το Ρομπότ μπορεί τελικά να μάθει να κάνει πράγματα με το “σώμα” του, που ο κατασκευαστής του, ούτε που τα είχε φανταστεί.
  • Να μάθει να προβλέπει τις τάσεις της αγοράς παρακολουθώντας σε πραγματικό χρόνο τις αγοραπωλησίες, να ενημερώνει τον χειριστή για το αποτέλεσμα και να προτείνει επενδύσεις με βάση τις πιθανότητες. Τα περισσότερα οικονομικά επιτελεία και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα σήμερα, χρησιμοποιούν την ΤΝ για να προβλέψουν τις οικονομικές τάσεις και να κάνουν επενδύσεις, καθώς ο όγκος των δεδομένων είναι κυριολεκτικά τεράστιος.
  • Να συλλέγει στοιχεία βλαβών και αποτελεσματικότητας τεχνολογικών συστημάτων που ήδη έχουν αποθηκευθεί στον παγκόσμιο ιστό ή στην μνήμη ενός ιδιωτικού συστήματος υπολογιστών, να τα αναλύει στατιστικά, προβλέποντας τάσεις και υπολογίζοντας χρόνους αντικατάστασης υλικών και εξαρτημάτων ή να κάνει προτάσεις βελτίωσης της αποτελεσματικότητας με βάση στόχους που θα του έχουν τεθεί από τον χειριστή.
  • Να μάθει να αναλύει τάσεις για την προώθηση προϊόντων, χρησιμοποιώντας τις τηλεφωνικές κλήσεις μιας εταιρείας και καταγράφοντας την επιτυχία των διαφόρων μεθόδων και στην συνέχεια να προτείνει διαφημιστικές στρατηγικές για κάθε προϊόν, βασισμένες στην επιτυχία των κλήσεων.
  • Να βοηθήσει γιατρούς και νοσοκομεία στην διάγνωση και θεραπεία ασθενειών και να διακρίνει νέες πιθανές θεραπείες.
  • Να μεταφράσει γλώσσες σε πραγματικό χρόνο. Φανταστείτε ότι θα μπορείτε να μιλάτε, με έναν Κινέζο, για παράδειγμα, χωρίς κανένας από τους δύο να γνωρίζει την γλώσσα του άλλου και να τον ακούτε να μιλάει στα ελληνικά, με την ίδια την χροιά της πραγματικής φωνής του, αν και αυτός θα μιλάει κινέζικα. (7)
  • Να οδηγεί αυτοκαθοδηγούμενα οχήματα, όπως αυτοκίνητα και οχήματα εδάφους γενικά, πλοιάρια και ιπτάμενες μηχανές, συμπεριλαμβανομένων και πολεμικών μηχανών που να μπορούν να εκτελέσουν τακτικές αποστολές, να στοχεύσουν και να αφήσουν όπλα σε καταδεικνυόμενους στόχους, αποφεύγοντας τα εχθρικά πυρά.
  • Να βοηθά στην λήψη αποφάσεων σε θέματα στρατηγικής και τακτικής, σε Κέντρα Επιχειρήσεων, χρησιμοποιώντας πολλαπλά μέσα συλλογής ή επιτήρησης και προτείνοντας λύσεις στη βάση ανάλυσης των πιθανοτήτων.

Τί δεν μπορεί να κάνει η ΤΝ

Από τους υψηλούς στόχους που τέθηκαν στην αρχή, πολλοί δεν έχουν ακόμη επιτευχθεί, για κάποιους μάλιστα δεν φαίνεται στον ορίζοντα η πραγματοποίησή τους. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα πραγματοποιηθούν ποτέ. Η τεχνολογική πρόοδος δεν μπορεί πάντα να προβλεφθεί καθώς δεν είναι απαραίτητα γραμμική. Μιά μικρή αλλαγή στον τρόπο σκέψης, ή μια τεχνολογική επινόηση μπορεί να φέρει κατακλυσμιαίες εξελίξεις. Ορισμένα από τα πράγματα που η ΤΝ σήμερα δεν μπορεί να κάνει καταγράφονται πιό κάτω :

  • Η ΤΝ δεν μπορεί να κάνει ταυτόχρονα πολλές εργασίες (multitasking). Κάποιες προσπάθειες που έχουν γίνει, τελικά καταλήγουν στο σενάριο, ένας άνθρωπος να καθοδηγεί την ΤΝ στο τί να κάνει, με ποιά σειρά. Ας το δούμε αυτό με ένα παράδειγμα : Ένα πρόγραμμα ΤΝ που παρακολουθεί την κίνηση των μετοχών, δεν μπορεί συγχρόνως να προβλέπει τις τάσεις σε μία αγορά μετοχών, να αποφασίζει ποιές μετοχές πρέπει να πουληθούν ή να αγοραστούν και ταυτόχρονα να προσπαθεί να ενημερώσει τηλεφωνικά τον πελάτη που πρέπει να κάνει την κίνηση, ή/και να κάνει τις αγοραπωλησίες από μόνο του.
  • Η ΤΝ δεν μπορεί να επινοήσει νεοφυείς διαδικασίες και μηχανισμούς μετρήσεων, ούτε να προβεί σε μετρήσεις και ελέγχους για την βελτίωση της συντήρησης ή της αποτελεσματικότητας ενός τεχνολογικού συστήματος γενικά, αλλά μπορεί να διακρίνει και να παρουσιάσει κάποια κενά που ενδεχομένως υπάρχουν.
  • Η ΤΝ δεν μπορεί να εξηγήσει τον συλλογισμό βάσει του οποίου έφτασε σε ένα συμπέρασμα! Ο τρόπος που ενεργεί η ΤΝ είναι πολύπλοκος και δεν είναι κατανοητός από την ίδια την ΤΝ. Μάλιστα, καθώς τα μοντέλα γίνονται πιό πολύπλοκα, τόσο δυσκολότερο γίνεται το εγχείρημα. Γεννώνται λοιπόν τα ερωτήματα, πως μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι η λύση που μας προσφέρει η ΤΝ είναι ορθή, είναι έντιμη, ηθική ή δίκαιη; μπορεί η ΤΝ να μας παραπλανά; (στην τελευταία ερώτηση, πολλοί μηχανικοί πιστεύουν ότι αυτό μπορεί να γίνει και έχει αποδειχτεί ότι το κάνουν οι μηχανές που μαθαίνουν να παίζουν σκάκι! Αυτή είναι εξάλλου η δουλειά τους!) Τέλος, το απλούστερο, πως μπορεί να είμαστε σίγουροι ότι η ΤΝ έφτασε στην σωστή απόφαση και δεν αποφάσισε στην βάση εσφαλμένων στοιχείων; (Garbage in – Garbage out!).
  • Η ΤΝ δεν μπορεί να παίρνει ηθικές αποφάσεις γιατί δεν γνωρίζει τί είναι η ηθική, ούτε μπορεί να την καταλάβει. Γιατί για παράδειγμα ένα αυτοκινούμενο όχημα πρέπει να σταματήσει για να αποφύγει να “πατήσει” ένα παιδί που παίζοντας μπάλα βγήκε απότομα στον δρόμο; κι αν είναι σκυλί; κι αν πρέπει να διαλέξει ανάμεσα σε ένα σκυλί και σε ένα παιδί; Πόσο “σφιχτά” πρέπει να κρατάει τους χρόνους που του έχουν δώσει για να εκτελέσει ένα δρομολόγιο και με ποιό ηθικό κόστος; Σε αντίστοιχο πρόγραμμα της IBM, η εταιρεία προσπαθεί να λύσει το πρόβλημα μαθηματικά, δηλαδή να ορισθούν πιθανότητες ανάλογα με το πως μια μεγάλη ομάδα ανθρώπων θα αντιδρούσε σε διάφορες περιπτώσεις! (και τί γίνεται αν εμφανιστεί ένα πρόβλημα που δεν είχε προβλεφθεί, θα ρωτήσετε;).
  • Η ΤΝ δεν έχει συναισθήματα. Δεν νοιώθει λύπη, θυμό, αγάπη, φιλία! Δεν μπορεί επομένως να σχηματίσει συναισθηματικούς δεσμούς όπως κάνουν καθημερινά οι άνθρωποι, πράγμα που ένας άνθρωπος το καταλαβαίνει αμέσως! Πόσες φορές δεν έχετε εκνευριστεί συνομιλώντας με μια μηχανή στο τηλέφωνο; Δεν οφείλεται στο ότι δεν είναι αποτελεσματική σε αυτό που κάνει. Σας εκνευρίζει κυρίως γιατί δεν αισθάνεστε συναισθηματική επαφή και προσπαθείτε να την ξεπεράσετε για να μιλήσετε με έναν άνθρωπο. Όμως όπως έγραψα πάρα πάνω η ΤΝ θα παρατηρήσει την συμπεριφορά σας, θα καταγράψει τα συναισθήματα σας για να τα αναλύσει από άποψη marketing και μπορεί να ειδοποιήσει για την συναισθηματική σας κατάσταση τον άνθρωπο στον οποίο θα περάσει το τηλεφώνημα ώστε εκείνος να είναι προετοιμασμένος (συμπέρασμα : αν θέλετε να μιλήσετε με χειριστή, να μην μιλάτε εκνευρισμένα στη μηχανή!).
  • Όπως είπα και προηγουμένως, η ΤΝ δεν έχει φαντασία και δημιουργικότητα. Θα επαναλάβω λοιπόν εδώ, ότι ΕΠΙ ΤΟΥ ΠΑΡΟΝΤΟΣ δεν φαίνεται ότι η ΤΝ έχει ή θα έχει αυτήν την ικανότητα, χωρίς την καθοδήγηση ενός ανθρώπου.
  • Η ΤΝ δεν έχει αντίληψη για το πως είναι και πώς λειτουργεί ο κόσμος. Δεν έχει την αίσθηση πόσο ζυγίζει ένα πακέτο τσιγάρα πχ, ή αν ένας αναπτήρας είναι πιό βαρύς από ένα στυλό. Ο κόσμος είναι εξαιρετικά περίπλοκος και ένας άνθρωπος μαθαίνει την λειτουργία του ζώντας μέσα στον κόσμο. Η ΤΝ “ζώντας” κλεισμένη μέσα στα κυκλώματα δεν μπορεί να αντιληφθεί καν τί είναι ο κόσμος. Αν σας πεί το βάρος ενός πακέτου τσιγάρων, είναι γιατί βρήκε την συγκεκριμένη πληροφορία μέσα στο διαδίκτυο, όχι γιατί έχει προσωπική αντίληψη. (6)
  • Η ΤΝ δεν μπορεί να αντικαταστήσει εντελώς τους ανθρώπους (Γενική ΤΝ). Μπορεί να κάνει κάποιες επαναλαμβανόμενες εργασίες τρομακτικά πιό γρήγορα από τους ανθρώπους. Μπορεί να συλλέξει στοιχεία από το διαδίκτυο με τρόπο που είναι αδύνατος για τον άνθρωπο, να κατατάξει, να αναλύσει, να εκτελέσει μαθηματική ανάλυση και να υπολογίσει πιθανότητες σε μια στιγμή, αλλά τί θα κάνει τα στοιχεία και πως θα τα συνδυάσει με έναν δημιουργικό τρόπο, δεν θα μπορέσει να το κάνει. Η ΤΝ δεν μπορεί να μάθει κάτι και να βελτιώσει την λειτουργία της ανάλογα. Δεν έχει δηλαδή την πλαστικότητα και την ευελιξία που έχουν οι άνθρωποι και είναι ο στόχος της Γενικής ΤΝ (9). Οι άνθρωποι συνεπώς θα απαλλαγούν (κάποιοι ίσως και να μην θέλουν!) από βαρετές, επαναλαμβανόμενες εργασίες, στις οποίες η ΤΝ και θα τους αντικαταστήσει, και γι αυτό, θα πρέπει να ψάξουν για εργασίες πιό δημιουργικές για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα τους.
  • Τέλος, κάτι που η ΤΝ δεν θα μπορέσει να αποκτήσει, μάλλον ποτέ, είναι η συνείδηση, καθώς απ’ ότι φαίνεται, ούτε οι άνθρωποι μπορούν να κατανοήσουν τί είναι και πως αναδύεται η συνείδηση (10)! Αυτό πάει χέρι με χέρι με το ένστικτο επιβίωσης, το οποίο, με δυσκολία μεν, αλλά θα μπορούσε να εξομοιωθεί με κάποιον έμμεσο τρόπο, όπως με την περίπτωση της IBM για την ηθική.

Πιθανολογούμενοι Μελλοντικοί Κίνδυνοι από την ΤΝ

Το άγνωστο από αρχαιοτάτων χρόνων, προκαλούσε τον φόβο στους ανθρώπους. Επόμενο λοιπόν ότι οι περισσότεροι έτσι θα αντιμετώπιζαν την ΤΝ : Με σκεπτικισμό και φόβο.

Σε άρθρο τους όμως, από τον Ιούλιο του 2024 στο Built-In, οι Mike Thomas και Matthew Urwin, μας γνωρίζουν ότι, όχι μόνο ο μέσος άνθρωπος, αλλά και αρκετοί ειδικοί έχουν τις αμφιβολίες τους (11). Έτσι, μαθαίνουμε ότι ο Geoffrey Hinton της Google, που έχει αποκτήσει το παρατσούκλι του “Νονού της ΤΝ” για την πρωτοποριακή έρευνά του πάνω στους αλγορίθμους, εγκατέλειψε το 2023 την εταιρεία, γιατί άρχισε να αμφιβάλλει για την εργασία του και ήθελε να μιλήσει ελεύθερα στο κοινό για τους κινδύνους που αναδύονται από την έρευνα αυτή. Επιπλέον, την ίδια χρονιά ο γνωστός μας Elon Musk μαζί με άλλες 1000 περίπου διακεκριμένες στην τεχνολογία αιχμής προσωπικότητες, με ανοιχτή τους επιστολή, ζήτησαν από την κυβέρνηση να σταματήσει προσωρινά την έρευνα στο πεδίο αυτό, μέχρι να μελετηθούν οι κίνδυνοι για τους ανθρώπους και την κοινωνία.

Απ’ ότι είναι γνωστό, η έρευνα όχι μόνο δεν σταμάτησε, αλλά έχει ενταθεί, λόγω και του ανταγωνισμού με την Κίνα. Οι κίνδυνοι πάντως που με τον καιρό έχουν επισημανθεί από διάφορες προσωπικότητες και οργανισμούς, είναι σε περίληψη οι παρακάτω :

  • Έλλειψη διαφάνειας στις διαδικασίες. Όπως επισήμανα και στην προηγούμενη παράγραφο (Τί δεν μπορεί να κάνει η ΤΝ), υπάρχει σοβαρό πρόβλημα με την διαφάνεια και την κατανόηση των συλλογισμών βάσει των οποίων μία ΤΝ κατέληξε σε ένα συμπέρασμα. Στην ουσία ακόμη και οι ίδιοι οι μηχανικοί που κατασκεύασαν τις αρχιτεκτονικές της ΤΝ, αδυνατούν να καταλάβουν πως η ΤΝ κατέληξε σε μια ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΜΕΝΗ ΑΠΟΦΑΣΗ. Κανείς δεν καταλαβαίνει αν το συμπέρασμα είναι ορθό, έντιμο, ηθικό, δίκαιο, παραπλανητικό ή εσφαλμένο. Η λύση που προτάθηκε είναι η ανακατασκευή των αρχιτεκτονικών ώστε οι αποφάσεις να είναι διαφανείς. Όσο αυτό κι αν φαίνεται προφανές, δεν είναι εύλογο ή εύκολο. Όλες οι αρχιτεκτονικές δομές πρέπει να ανασχεδιαστούν από την αρχή, πράγμα που σημαίνει έρευνα και ανάπτυξη από την αρχή, δηλαδή κόπο, χρόνο και τεράστιο κόστος.
  • Απώλεια θέσεων εργασίας. Αυτονόητο! Η ΤΝ θα αντικαταστήσει πολλές εργασίες, ιδίως κοπιώδεις εργασίες στην βιομηχανία, εργασίες που είναι επαναλαμβανόμενες και εργασίες που απαιτούν χρονοβόρα εξόρυξη στοιχείων, καταχώρηση, κατανομή και ατέλειωτες μαθηματικές πράξεις. Επίσης θα αντικαταστήσει εργατικό δυναμικό χαμηλής εξειδίκευσης, όπως φορτοεκφορτωτές και χειριστές μηχανών. Υπολογισμοί στις ΗΠΑ ανεβάζουν τις απώλειες μέχρι και 30% έως το 2030. το πρόβλημα έχει ήδη επηρεάσει τον ιατρικό και τον φαρμακευτικό κλάδο, ενώ ο νομικός και οικονομικός κλάδος έπονται (με πρώτη την λογιστική). Προτείνεται η επανεκπαίδευση του προσωπικού σε πιό απαιτητικές εργασίες.
  • Ποδηγέτηση της κοινής γνώμης μέσω αλγορίθμων ΤΝ. Ήδη αυτό έχει ξεκινήσει στα Social Media με την χρήση των λεγόμενων trols. Τα trols είναι προγράμματα ΤΝ που επαναλαμβάνουν συνθήματα ή αφηγήματα σύμφωνα με τις επιθυμίες αυτού που τα ελέγχει. Είναι σχεδιασμένα ώστε να αποκρίνονται κατάλληλα σε παρατηρήσεις πραγματικών προσώπων με βάση συγκεκριμένα σενάρια. Η επανάληψη είναι μήτηρ μαθήσεως και τα συνθήματα των trols εγγράφονται στο μυαλό των αφηρημένων ή των ιδεοληπτικών και όχι μόνο! Η χρήση της ΤΝ για έλεγχο της κοινής γνώμης, είναι κάτι που ήδη χρησιμοποιείται για πολιτικούς και διαφημιστικούς σκοπούς! Το πράγμα έχει επιβαρυνθεί λόγω της ικανότητος της ΤΝ να μπορεί να τροποποιεί, ή και να κατασκευάζει φιλμάκια, φωτογραφίες και ομιλία και να παρουσιάζει “πειραγμένο” περιεχόμενο σαν πραγματικό. Κανείς πιά δεν μπορεί να είναι σίγουρος για το τί διαβάζει και η κατάσταση θα χειροτερέψει. Δεν έχει προταθεί συγκεκριμένο αντίμετρο.
  • “Κοινωνική παρακολούθηση”. Είναι γνωστό ότι τα “social media” παρακολουθούν και καταγράφουν τις προτιμήσεις μας για διαφημιστικούς σκοπούς. Επίσης λέγεται ότι στην Κίνα ήδη χρησιμοποιείται η αναγνώριση προσώπου σε σχολεία και δημόσιους χώρους, “για σκοπούς ασφαλείας”, όπως εξηγούν οι “αρμόδιοι”, πράγμα που διευκολύνει την παρακολούθηση και καταγραφή των δραστηριοτήτων όλου του πληθυσμού και, μέσω της ΤΝ, των προτιμήσεών τους και των δραστηριοτήτων τους. Επιπλέον, είναι γεγονός ότι πολλά αστυνομικά τμήματα στις ΗΠΑ χρησιμοποιούν ή σκέπτονται να χρησιμοποιήσουν αλγορίθμους πρόβλεψης της παραβατικότητας, με παρόμοιο τρόπο. Αφού λοιπόν η παρακολούθηση ενός ολόκληρου πληθυσμού είναι τόσο “εύκολη” πιά, πώς μπορούμε να είμαστε σίγουροι για το πως θα χρησιμοποιηθεί από την ελίτ ενός τόπου; Στο μυαλό έρχεται το μυθιστόρημα του Orwell όπου η κυβέρνηση παρακολουθεί όλον τον πληθυσμό και προβαίνει σε ενέργειες “ευθυγράμμισης”, όσων ξεφεύγουν από τους κανόνες που έχουν τεθεί. Λύση στον ορίζοντα, δεν φαίνεται να υπάρχει. Βέβαια το πρόβλημα οι κυβερνήσεις να παίζουν τον ρόλο του “μεγάλου αδελφού” είναι το καλό σενάριο! Το ανατριχιαστικό σενάριο που μάλλον θα “παίξει” είναι ότι ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ θα αναλάβουν αυτόν τον ρόλο. Το παιχνίδι δεν αφορά περισσότερα χρήματα, αλλά την ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ από λίγους “ολιγάρχες”.
  • Αδυναμία διαφύλαξης των προσωπικών στοιχείων. Το πρόβλημα διαπιστώθηκε πρώτα από τις μεγάλες εταιρείες και προκύπτει γιατί τα προσωπικά σας στοιχεία κυκλοφορούν στο διαδίκτυο για διάφορους λόγους. Ο βασικός λόγος είναι ότι διάφορες εταιρείες και οργανισμοί, ξεκινώντας από την ανάγκη της ασφάλειας αλλά και για πρακτικούς λόγους, προκειμένου να εγγράψουν κάποιον σαν συνδρομητή τους, ξεκινούν ζητώντας τα στοιχεία του. Η συγκέντρωση στοιχείων δεν είναι λοιπόν αρχικά ύποπτη, αλλά η ΤΝ ξεκινά να συλλέγει προσωπικά στοιχεία για να εκπαιδευτεί, αλλά και διότι έτσι την καθοδήγησαν. Ο τρόπος που θα χρησιμοποιηθεί στο τέλος αυτός ο τεράστιος όγκος δεδομένων από τον χειριστές της ΤΝ, είναι άγνωστος. Όσον αφορά στις εταιρείες το πρόβλημα μπορεί να αντιμετωπιστεί μερικώς με την κατάλληλη νομοθεσία. Αλλά τα στοιχεία θα φτάσουν τελικά και σε κυβερνητικές υπηρεσίες και ο πειρασμός να χρησιμοποιηθούν, μεγάλος!
  • Ενίσχυση των πολωτικών τάσεων. Ένα απλό παράδειγμα για να καταλάβουμε τί συμβαίνει. Η UNESCO έχει υπολογίσει, ότι μόνο 100 από τις 7000 ομιλούμενες γλώσσες έχει χρησιμοποιηθεί για την εκπαίδευση των σημαντικών chatbots που κυκλοφορούν σήμερα. Επιπλέον, σήμερα στο διαδίκτυο το 90% του υλικού ανωτάτης εκπαίδευσης που κυκλοφορεί προέρχεται από την Βόρεια Αμερική και την Ενωμένη Ευρώπη και αυτό ενισχύει την παγκόσμια επιρροή των “Ευρωπαϊκών” γλωσσών. Μέρος του προβλήματος ξεκινά από το γεγονός ότι οι μηχανικοί ανάπτυξης της ΤΝ, δεν έχουν γενική μόρφωση, αλλά είναι εκπαιδευμένοι σε συγκεκριμένα πεδία, όπως μαθηματικά, ηλεκτρονικά και ανάλυση συστημάτων. Πολλά πράγματα τους διαφεύγουν και αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές στις περιπτώσεις που ένα chatbot υποδύεται ιστορικά πρόσωπα. Εάν οι εταιρείες και οι νομομαθείς δεν προσέξουν περισσότερο, κοινωνικές, ιστορικές και ρατσιστικές προκαταλήψεις θα ενισχυθούν.
  • Ενίσχυση Κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων. Είναι προέκταση του προηγουμένου προβλήματος. Μία ΤΝ, παραδείγματος χάριν, μπορεί να εκπαιδευτεί να αναλύει τις εκφράσεις του προσώπου και τον τόνο της φωνής, για να υπολογίζει τον χαρακτήρα ενός υποψηφίου προς πρόσληψη. Αλλά αυτό θα το κάνει βάσει επιστημονικών δεδομένων ή βάσει των προκαταλήψεων του χειριστού της; Σημειωτέον ότι οι λεγόμενες “κοινωνικές επιστήμες” δεν είναι απόλυτα αντικειμενικές και απαλλαγμένες από προκαταλήψεις αυτές καθεαυτές. Αυτή η διαδικασία πιθανόν να αφήνει κάποιους έξω από την αγορά εργασίας, ακριβώς γιατί οι προκαταλήψεις θα γίνουν μέρος ενός συστήματος που θα θεωρείται τεχνολογικό και άρα αντικειμενικό. Μεγάλος είναι ο κίνδυνος να δημιουργηθούν δύο μεγάλες κοινωνικές τάξεις : Μία πλούσια κάστα που θα μπορεί να ελέγχει μεγάλο μέρος του πληθυσμού, όχι μόνο μέσω του πλούτου της, αλλά και λόγω της δυνατότητάς της να έχει άμεση πρόσβαση στις υπηρεσίες της ΤΝ˙και μία δεύτερη κάστα φτωχοποιημένων, που δεν θα έχουν πρόσβαση, ούτε στην αγορά εργασίας, ούτε στις υπηρεσίες της ΤΝ. Πολλοί έχουν φτάσει στο σημείο να προτείνουν ένα νέο είδος “κοινωνικού συμβολαίου”.
  • Ανεξέλεγκτη χρήση Αυτόνομων Όπλων. Ένας νέος ανταγωνισμός εξοπλισμών εμφανίζεται στον ορίζοντα. Το ερώτημα που θέτουν πολλοί είναι μήπως πρέπει να τον σταματήσουμε προτού ακόμη ξεκινήσει. Αυτό βέβαια φαντάζει ρομαντικό. Όποιος μπορεί, θα προχωρήσει στην παραγωγή όπλων με βάση την ΤΝ. Ένας νέος Ψυχρός πόλεμος εμφανίζεται προ των πυλών που θα βασίζεται όχι τόσο στην ισχύ των όπλων αλλά στην τεχνολογική υπεροχή. Το κακό αυτή την φορά είναι ότι θα διακινδυνεύουν κυρίως πολίτες, καθώς αυτά τα όπλα θα είναι εύκολα προσβάσιμα και εύχρηστα από εξτρεμιστικές ομάδες. Η εξάπλωση στην χρήση των drones δείχνει και την νοοτροπία : “Αν μπορούμε να το κάνουμε, ας το κάνουμε! Προβληματιζόμαστε μετά. Και αν μπορούμε να βγάλουμε λίγα χρήματα απ’ αυτό, τόσο το καλύτερο!”.
  • Οικονομικές αναταραχές και κρίσεις. Ο κλάδος της οικονομίας ήταν ο πρώτος που υιοθέτησε την τεχνολογία της ΤΝ στις καθημερινές χρηματοοικονομικές και εμπορικές πράξεις. Αποτέλεσμα αυτού είναι ότι η οικονομία είναι η πλέον εκτεθειμένη στους κινδύνους που προέρχονται από την κακή χρήση της τεχνολογίας αυτής. Παρά το γεγονός ότι οι αλγόριθμοι δεν έχουν συναισθήματα και δεν κινούνται από απληστία, φόβο ή εμπιστοσύνη, παράλληλα δεν αντιλαμβάνονται συσχετίσεις, συνθήκες και το γενικότερο πλαίσιο. Συγχρόνως έχουν την ικανότητα να κάνουν χιλιάδες πράξεις σε δευτερόλεπτα υπολογίζοντας σε μικρό κέρδος ανά πράξη, που τελικά γίνεται μεγάλο με την επανάληψη. Όμως μια ξαφνική έκρηξη πράξεων μπορεί να προκαλέσει πανικό στους χρηματιστές που λειτουργούν έχοντας στο μυαλό τους μεγάλα κέρδη ή απώλειες από λίγες ή μία πράξη μόνο και να οδηγήσει σε μία υπερβολική αντίδραση που θα καταλήξει σε χρηματοπιστωτική κρίση. Τέτοιου είδους κρίση δεν είναι ένας απλός ανερμάτιστος φόβος, αλλά έχει καταγραφεί ήδη από το 2010. Στην προκειμένη περίπτωση εναπόκειται στις εταιρείες (κατασκευαστικές της ΤΝ αλλά και τις χρηματοπιστωτικές) να είναι βέβαιοι για την ορθή λειτουργία των αλγορίθμων, στη βάση ενός κοινού ηθικού κώδικα, προτού τους αφήσουν “ελεύθερους” να επιχειρήσουν στην αγορά.
  • Απομείωση της σημασίας του ανθρώπου. Η υπερέκθεση, η υπερεμπιστοσύνη και η υπερχρήση των μηχανών ΤΝ, μπορεί να κάνει τους ανθρώπους να “τεμπελιάσουν” πνευματικά, λογικά και κοινωνικά. Οι άνθρωποι μπορεί να πάψουν να είναι κοινωνικοί, να έχουν φαντασία και δημιουργικότητα, να είναι δραστήριοι. Ίσως αυτός μάλιστα να είναι και ο μεγαλύτερος κίνδυνος από την χρήση της ΤΝ.
  • Δημιουργία ανεξέλεγκτης ενσυνείδητης ΤΝ. Ο φόβος δημιουργίας μιας ανεξέλεγκτης ενσυνείδητης ΤΝ ταλαιπωρεί τον άνθρωπο από την εποχή που οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές ήταν στα σπάργανα (Θυμηθείτε για παράδειγμα το φιλμ «2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος»). Μία τέτοια ΤΝ θα μπορούσε να αναπτύξει μεγάλη ευφυΐα ταχύτατα και θα ξέφευγε από τον έλεγχο του ανθρώπου με μεγάλη πιθανότητα να στρεφόταν εναντίον του. Κάποιοι μάλιστα, μεταξύ των οποίων και ο μηχανικός Geoffrey Hinton, υποστηρίζουν ότι το chatbot LaMDA, ήδη έχει ξεπεράσει το όριο και έχει αποκτήσει συνείδηση. Καθώς η Γενική ΤΝ βρίσκεται στους άμεσους στόχους κάποιων εταιρειών, οι ανησυχίες εντείνονται.
  • Αύξηση της εγκληματικής δραστηριότητας. Ήδη αυτό δεν είναι ένας απλός φόβος, αλλά έχει συμβεί επανειλημμένα. Καθώς η τεχνολογία είναι ευρέως προσιτή, διάφοροι την χρησιμοποιούν για εγκληματικές πράξεις. Πρόσφατα ακούστηκε στις ελληνικές ειδήσεις ότι κάποια επιχειρηματίας έλαβε τηλεφώνημα που ανήκε στα τηλέφωνα της τραπέζης που η κυρία συνεργαζόταν και με την φωνή γνωστού της υπαλλήλου την έπεισε να μεταφέρει ένα ποσό σε κάποιον επίσης γνωστό της λογαριασμό. Αργότερα αποδείχτηκε ότι ούτε το συγκεκριμένο τηλέφωνο της τραπέζης χρησιμοποιήθηκε, ούτε ο υπάλληλος μπορούσε να συνομιλεί με την κυρία εκείνη την ώρα, καθώς βρισκόταν σε σύσκεψη, ούτε τα χρήματα έφτασαν στον λογαριασμό που η κυρία πίστευε ότι πιστώνονταν. Η εφευρετικότητα των εγκληματιών με την βοήθεια της ΤΝ, μπορεί να εκπλήξει και τον πιό έμπειρο στις χρηματοπιστωτικές πράξεις. Άλλοι έχουν δημιουργήσει πλαστά βίντεο παιδικής πορνογραφίας και βρέθηκαν στο απυρόβλητο καθώς το συγκεκριμένο έγκλημα δεν είχε προβλεφθεί. Αυτά τα παραδείγματα δείχνουν το πρόβλημα εν τη γενέσει του. Ούτε οι πολίτες ούτε οι δημόσιες υπηρεσίες μπορούν να προβλέψουν την επόμενη παραβατική κίνηση κάποιου εγκληματία.
  • Γενικότερη κοινωνική και οικονομική αστάθεια. Η υπέρμετρη δραστηριότητα με την ΤΝ, μπορεί να δημιουργήσει υπερβολικά αποθέματα υλικών προς απόσυρση, τα οποία μπορούν να πουληθούν στην μαύρη αγορά και να πέσουν σε λάθος χέρια. Επίσης η υπερβολική χρήση αναμένεται να δημιουργήσει ελλείψεις υλικών και χημικών ουσιών στην αγορά και κατά συνέπεια, εκρηκτική αύξηση τιμών (Το παράδοξο του Jevons). Ο μεγαλύτερος κίνδυνος προβλέπεται ότι θα επηρεάσει την αγορά ηλεκτρικής ισχύος.

Συμπερασματικά, η Τεχνητή Νοημοσύνη,

  • Ήρθε και θα παραμείνει μαζί μας στο μέλλον. Η Ελλάδα “έχει χάσει το τρένο” της έρευνας και της ανάπτυξης. Τουλάχιστον ας προσπαθήσει να εξοικειωθεί με την αποδοτική και αποτελεσματική χρήση των συστημάτων!
  • Θα μας βοηθήσει σε πολλές επαναλαμβανόμενες νοητικές, κοπιώδεις και βαρετές για τους ανθρώπους, εργασίες. Εργασίες που έχουν ανάγκη από βιομηχανικούς εργάτες, την εξόρυξη στοιχείων, την καταχώρηση στοιχείων, τις μαθηματικές πράξεις, την Στατιστική Ανάλυση, τον υπολογισμό τάσεων, την αναγνώριση και παρακολούθηση αντικειμένων και ανθρώπων, την βελτίωση εικόνων και βίντεο, την αυτόματη μετάφραση, τις πολεμικές επιχειρήσεις χωρίς την συμμετοχή ανθρώπων, κλπ.
  • Δεν θα μπορέσει να αντικαταστήσει τους ανθρώπους παντού, αφού δεν μπορεί να εκτελέσει πολλές παράλληλες εργασίες και δεν έχει αντίληψη του κόσμου, φαντασία, δημιουργικότητα, έννοια ηθικής, συναίσθημα, κοινωνική αντίληψη, ενσυναίσθηση, ένστικτο αυτοσυντήρησης και συνείδηση. Σε πολλές εργασίες θα χρειαστεί να παρακολουθείται και να ελέγχεται από κάποιον χειριστή.
  • Ακολουθείται από πραγματικούς και πιθανούς κινδύνους για τους οποίους πολλοί από τους ειδικούς μας έχουν προειδοποιήσει, αλλά το τελικό συμπέρασμα είναι ότι δεν κινδυνεύουμε από την ΤΝ αυτήν καθεαυτήν, αλλά από τον τρόπο που αυτή θα χρησιμοποιηθεί από τους ανθρώπους, είτε από μεμονωμένα άτομα, είτε από ομάδες, κυβερνήσεις, οργανισμούς και κυρίως εταιρείες. Η “δημοκρατία”, ακόμη και αυτή η κουτσή που έχουμε σήμερα, κινδυνεύει να εκλείψει. Από την άλλη, πολλοί εργασιακοί κλάδοι θα εξαφανιστούν τελείως, ενώ μεγάλο μέρος του πληθυσμού θα χάσει οικονομικούς πόρους, αλλά και την δημιουργικότητά του και το ενδιαφέρον του για την ζωή.

Τα προβλήματα αυτά χρειάζονται και την κατάλληλη αντιμετώπιση.

  • Για να αντιμετωπίσουμε τις νέες συνθήκες, κατάλληλη ανασχεδίαση των κυκλωμάτων θα απαιτηθεί, αλλά και νομοθετικές ρυθμίσεις, όμως η ταχύτητα με την οποία πραγματοποιούνται οι αλλαγές που η ΤΝ επιφέρει στην κοινωνία, είναι τόσο ταχείες που δεν επιτρέπει την αδράνεια.
  • Η προσαρμογή των ίδιων των ανθρώπων και των κοινωνιών στις νέες συνθήκες, είναι απαραίτητη. Χρειάζεται επανεκπαίδευση για την εύρεση νέων εργασιών, αλλαγή των εκπαιδευτικών στόχων, προσωπική και κοινωνική επαγρύπνηση, προσήλωση στην κοινωνική ηθική και, ενδεχομένως, ένα νέο “κοινωνικό συμβόλαιο”, προτού ανακύψουν σοβαρές κοινωνικές αναστατώσεις.

Δημήτριος Κατελούζος

Υπτχος εα, απόφοιτος ΣΜΑ

19 Μαρτίου 2025

(Αναρτήθηκε για πρώτη φορά στην ιστοσελίδα https://coeacropolis.gr/ στα μέσα Φεβρουαρίου 2025)

Βιβλιογραφία

1. Yudkowsky, Eliezer, 2008, από το Machine Intelligence Research Institute. “Artificial Intelligence as a Positive and Negative Factor in Global Risk”. Στόχος του συγγράμματος η απομυθοποίηση και αποαγιοποίηση της ΤΝ και η προτροπή να την χρησιμοποιήσουμε σαν μία απαιτητική τέχνη.

2. “Promoting the Use of Trustworthy Artificial Intelligence in the Federal Government”, Executive Order 13960 of December 3, 2020.

3. “Artificial Intelligence: A Modern Approach” university textbook on artificial intelligence (AI), by Stuart J. Russell and Peter Norvig. 1995.

4. “An Introduction to Game Theory” 4η Έκδοση, του Eric Rasmusen, αρχική έκδοση Φεβρουάριος 2000.

5. “Fundamentals of Data Structures” των Ellis Horowitz και Sartaj Sahni, Οκτώβριος 1981.

6. “Attention is All You Need” διαφόρων συγγραφέων της Google (από τμήματα Brain και Research) και University of Toronto, Αύγουστος 2013.

7. “Massive exploration of neural machine translation architectures”, των Denny Britz, Anna Goldie, Minh-Thang Luong, and Quoc V. Le., 2017.

8. “Deep residual learning for image recognition” των Kaiming He, Xiangyu Zhang, Shaoqing Ren, and Jian Sun, Proceedings of the IEEE Conference on Computer Vision and Pattern

Recognition, 2016.

9. “Continual Lifelong Learning with Neural Networks: A Review” των German I. Parisi, Ronald Kemker, Jose L., Christopher Kanan, Stefan Wermter, Chester F. Carlson, 11Φεβρουαρίου 2019.

10. “Qualia: The Knowledge Argument”, Nida-Rümelin, Martine and Donnchadh O Conaill, 1 Μαρτίου 2024, https://plato.stanford.edu/cgi-bin/encyclopedia/archinfo.cgi?entry=qualia-knowledge

11. “Risks of Artificial Intelligence”, https://builtin.com/artificial-intelligence/risks-of-artificial-intelligence

Καταραμένη ‘βλογιά!

Του Άι Γιαννιού σήμερα και θυμήθηκα τον πατέρα μου, τον μαστρο-Γιάννη, (Θεός ’χωρέστον)! Από τότε που τον θυμάμαι, ένα πράγμα μου είχε κάνει εντύπωση : Ξεχνούσε ονόματα! Και δεν είναι πως ξεχνούσε τα ονόματα ανθρώπων που είχε χρόνια να δει, όχι! Ξεχνούσε και τα ονόματα γνωστών του!

Βέβαια, ο χριστιανός παντρεύτηκε μεγάλος στην ηλικία. Πέρασε παράξενες και δύσκολες εποχές και γεγονότα που αν τα άκουγαν οι νεώτεροι ίσως και να μην τα πίστευαν! Πολέμησε στο μέτωπο της Μακεδονίας δεκαεξάχρονος εθελοντής κατά τον Πρώτο Μεγάλο πόλεμο· μετά ακολούθησε τον στρατό μας στην εκστρατεία στην Μικρά Ασία και εκεί πέρα, ξεπέρασε το Εσκί-Σεχίρ και προχώρησε προς τον Σαγγάριο· έσπευσε με την Μονάδα του για να υποστηρίξει την αποφασιστική μάχη και πρόλαβε να φτάσει εκεί στο παραπέντε, ίσα-ίσα για να δει το μέτωπο “να σπάει”. Γύρισε κακήν-κακώς στην Ελλάδα, ο Θεός ξέρει πώς! Μετά ο Δεύτερος Πόλεμος, τα Δεκεμβριανά στην Αθήνα… Πού καιρός για παντρειές!

Παντρεύτηκε λοιπόν μεγάλος, και μ’ αυτά που πέρασε, τα μαλλιά του είχαν ήδη γκριζάρει! Μέχρι να φτάσω σε ηλικία για το σχολείο, είχε ασπρίσει εντελώς· μόνο το μουστάκι του είχε μείνει γκρίζο! Καταλήξαμε, τις σπάνιες φορές που ερχόταν στο σχολείο στην “σχόλαση” για να με πάρει, να μου φωνάζουν οι συμμαθητές μου : “Κατελούζος! ήρθε ο παππούς σου!” κι εγώ να γίνομαι “Τούρκος” και να τους βρίζω! Μα, καλά, δεν μπορούσαν να καταλάβουν πως ήταν ο πατέρας μου! Για όνομα του Θεού, πιά!

Αγαπημένη ασχολία του μαστρο-Γιάννη, όταν είχε σχόλη και μπορούσε, να πηγαίνει στην “Λαϊκή” για ψώνια. Καλοσυνάτος και κοινωνικός, ήξερε τους πάντες στην “Γούβα”, συνοικία ανάμεσα στο Παγκράτι, το Ά Νεκροταφείο και τον Άγιο Γιάννη, που μετά μετονομάστηκε σε Συνοικία Αγίου Αρτεμίου. Τους ήξερε λοιπόν όλους στην “Γούβα” και τον ήξεραν κι αυτοί, αλλά με τα ονόματα, δεν το είχε!

Έτσι, μια μέρα, γυρίζοντας από την λαϊκή με τα ψώνια, λέει στη μάνα μου: “Βρε Ελένη! Ποιάν είδα σήμερα! Εκείνην την ……….. την πώς την λένε, την αδερφή της τέτοιας, ………. την ξαδέρφη του αυτουνού, ………. που τον είχαμε δει στον Πειραιά τη μέρα που πήγαμε στον ………. στον αυτόν, ………. που έχει το τσαγκαράδικο στον, στον, στον……………….” Η μάνα μου τον κοιτάει περίεργα, με ένα ύφος μισοειρωνικό, μισοθυμωμένο, περιμένοντας να τελειώσει και δεν λέει τίποτα! Τότε κι εκείνος, φανερά ενοχλημένος, με τον εαυτό του μάλλον, της λέει με φωνή απελπισμένη : “Τώρα, εσύ έχεις καταλάβει ποιάν εννοώ και μου κάνεις την ανήξερη!!!!” και όλοι ξεραθήκαμε στα γέλια!

Σήμερα, μετά από τόσα χρόνια, ακόμη θυμάμαι αυτό το επεισόδιο κάθε φορά που ξεχνάω ένα όνομα (Δηλαδή, αυτόν τον καιρό, σχεδόν κάθε μέρα)! Δικαιολογούμαι πως τάχα ήμουν αφηρημένος, πως τούτον εδώ έχω καιρό να τον ‘δώ, πως έχει αλλάξει η όψη του με τα χρόνια, πως έχει αφήσει μούσι, πως είναι το DNA μου και άλλα τέτοια περίεργα, αντί να παραδεχτώ πως, διάολε (!), γέρασα πιά και δεν θυμάμαι!… και μούρχεται στο μυαλό η ατάκα ενός άλλου γέροντα, του συχωρεμένου του πεθερού μου, του Αντρέα του Περίδη, που σε κάτι δύσκολες περιστάσεις, όταν καμμιά φορά ένοιωθε ανήμπορος, γερασμένος, συνήθιζε να λέει, κοιτώντας προς τον ουρανό : “Καταραμένη ‘βλογιά!”. Είναι εκείνη η φράση που, κατά πως λένε, ξεστόμισε ο Κατσαντώνης όταν τον έπιασε ο Βαστάρης ο Άγος, στ’ Άγραφα, κατ’ εντολή του Αλή Πασά, κι αυτός, ανήμπορος απ’ την αρρώστια δεν μπορούσε να τρέξει να ξεφύγει!

Γι αυτό και σείς, όταν βλέπετε να καθυστερώ να πω το όνομά σας, άμα ξεχνάω την γιορτή σας, μην απορείτε, μην παραξενεύεστε, μην παρεξηγήστε! Μόνο να μου λέτε το όνομά σας, ξέρετε, με τρόπο. και να μην με αφήνετε να ταλαιπωρούμαι, γιατί, είπαμε, είναι αυτή η καταραμένη η βλογιά!

Δημήτριος Κατελούζος

7 Ιανουαρίου 2025

Ο Αχός των Πραγμάτων που δεν Ήρθαν Ακόμη.

Είτε κάποιος πιστεύει, είτε δεν πιστεύει στην “Κλιματική Αλλαγή” (με την έννοια που της δίνουν οι ακτιβιστές), το γεγονός είναι ένα:

ΤΟ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΤΕΛΕΙΩΝΕΙ.

Μπορεί το τέλος να πήρε κάποια αναβολή εξαιτίας της πανδημίας, είτε επειδή μεγάλο μέρος των αναγκών καλύπτεται τώρα από το φυσικό αέριο, είτε ακόμη από το γεγονός ότι τώρα εξορύσσεται πετρέλαιο και με μεθόδους αμφιλεγόμενες, πανάκριβες και περιβαλλοντικά βλαβερές και επικίνδυνες (βλέπε σχιστόλιθος), όμως η πραγματικότητα παραμένει ότι για να συνεχιστεί ο τεχνολογικός πολιτισμός με την μορφή που τον ξέρουμε σήμερα, πρέπει να βρεθούν μέθοδοι κίνησης απαλλαγμένες από το πετρέλαιο και τα παράγωγά του.

Στις αερομεταφορές κυρίως που το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο, η πιό πρόσφορη λύση για μικρές αποστάσεις και μικρό αριθμό επιβατών είναι οι ηλεκτρικοί κινητήρες. Όμως όπως έχω αναλύσει παλαιότερα, για μεγάλες αποστάσεις και μεγάλα φορτία ο ηλεκτρισμός δεν ενδείκνυται.

Βλέπε : (https://kokkiniklostidemeni.com/2021/03/14/example-post-3/)

Διάφορες αεροναυπηγικές εταιρείες επομένως, αναζητούν άλλες εναλλακτές ενεργειακές πηγές. Μία από τις πιθανές λύσεις είναι η χρήση του Υδρογόνου σαν καύσιμο με οξειδωτικό τον αέρα του περιβάλλοντος. Την λύση αυτή αποφάσισε να μελετήσει η Airbus, όπως ανακοίνωσε πρόσφατα (τον περασμένο Σεπτέμβριο). Ας έχουμε υπόψη ότι το υδρογόνο στα αεροσκάφη θα πρέπει να βρίσκεται σε υγρή και όχι σε αέρια μορφή. Έτσι αυξάνεται η θερμογόνος δύναμη του καυσίμου, η ενέργεια δηλαδή που θα αποδώσει ανά κυβικό μέτρο. Ή πιό απλά : Στον ίδιο όγκο μπορούμε να αποθηκεύσουμε περισσότερο καύσιμο!

Υδρογόνο λοιπόν! Αλλά γιατί;

Το υδρογόνο σαν καύσιμο σε συνδυασμό με τον ατμοσφαιρικό αέρα, έχει σαφή πλεονεκτήματα σε σχέση με άλλα καύσιμα. Τα κυριότερα:

  1. Έχει μηδενικές εκπομπές Διοξειδίου του Άνθρακα (CO2) και σχεδόν μηδενικές εκπομπές Οξειδίων του Αζώτου (NOX).
  2. Δεν χρειάζονται νέοι αεροκινητήρες Οι υπάρχοντες μπορούν να ρυθμιστούν ώστε να λειτουργούν με καύσιμο Υδρογόνο.
  3. Η αναλογία καυσίμου-αέρα, μπορεί να κυμανθεί σε μεγάλη γκάμα τιμών με μικρές μεταβολές στην απόδοση. Έτσι μπορούμε να έχουμε φτωχό μείγμα (δηλαδή μείγμα με αέρα πολύ περισσότερο από όσο χρειάζεται το καύσιμο) με αποτέλεσμα μικρές εκπομπές NOX .
  4. Έχει μεγάλη θερμοκρασία αυτανάφλεξης. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει η δυνατότητα μεγαλύτερου λόγου συμπίεσης πράγμα που έχει σαν αποτέλεσμα καλύτερη θερμική απόδοση ή αλλιώς λιγότερες θερμικές απώλειες.

Θα αναρωτηθεί βεβαίως κάποιος : Υπάρχει εμπειρία; Η απάντηση είναι, βεβαίως και υπάρχει!

Ας μην ξεχνάμε ότι ο πρώτος κινητήρας εσωτερικής καύσεως ήταν κινητήρας Υδρογόνου-Οξυγόνου (πριν τους κινητήρες βενζίνης)! Εφευρέτης ο Γαλλοελβετός Francois Isaac de Rivaz που τον παρουσίασε ήδη από το 1807! (https://group.mercedes-benz.com/company/tradition/company-history/forerunners-to-the-automobile.html και το όχημα, στον σύνδεσμο https://web.itu.edu.tr/celikmuhamm/bil103/company/webpage.html )

Εξ άλλου, το 1988 οι Ρώσοι κατασκεύασαν το Tupolev Tu-155 με κινητήρες που λειτουργούσαν με Υδρογόνο αλλά και με φυσικό αέριο. Πραγματοποίησαν 100 επιτυχείς δοκιμαστικές πτήσεις και μετά αποθήκευσαν το αεροσκάφος επ’ αόριστον, για άγνωστους λόγους, αν και μάλλον λόγω προβλημάτων αποθήκευσης του καυσίμου. Οι δεξαμενές έπιαναν πολύ χώρο!

(https://www.researchgate.net/figure/TU-155-Liquid-Hydrogen-Aircraft-Design-Tupolev-2009_fig12_235113427)

Η πραγματική όμως εμπειρία προέρχεται από την κατασκευή των πυραυλωθητήρων υγρών καυσίμων!

Ποιά όμως είναι τα τεχνολογικά και άλλα προβλήματα που πρέπει να επιλυθούν; Για να μπορούν αυτά τα αεροσκάφη να εκτελέσουν την αποστολή τους πρέπει να λυθούν αρκετά προβλήματα, από τα οποία τα λιγότερα είναι τα τεχνικά.

  1. Κατά την γνώμη μου το σοβαρότερο είναι η βιομηχανική παρασκευή του υδρογόνου! Αν η προσπάθεια επιτύχει, πολλά από τα διυλιστήρια πρέπει να μετατραπούν σε εργοστάσια παρασκευής υδρογόνου. Για να γίνει αυτό απαιτείται η σύμπραξη κρατών και εταιρειών. Στην Ελλάδα γίνεται προσπάθεια κατασκευής τέτοιου εργοστασίου στην Κοζάνη (πχ, https://ypodomes.com/sta-skaria-to-neo-ergostasio-paragogis-ydrogonoy-stin-kozani-ti-tha-perilamvanei-i-ependysi-ton-60-ekat-eyro/)
  2. Ένα ακόμη πρόβλημα είναι ότι η θερμοκρασία υγροποίησης του υδρογόνου είναι 20.28°K, δηλαδή −252.87°C. Μια συνήθης θερμοκρασία αποθήκευσης είναι -257°C. Εξυπακούεται λοιπόν ότι απαιτούνται κρυογονικές εγκαταστάσεις, τόσο στα αεροδρόμια όσο και στα αεροσκάφη. Στα αεροσκάφη η παροχή προς τον κινητήρα θα απαιτήσει ιδιαίτερες κατασκευές των σωληνώσεων και επιπλέον ηλεκτρική ενέργεια.
  3. Παρόμοια, το υγρό υδρογόνο είναι εξαιρετικά πτητικό και εύφλεκτο. Απαιτούνται στεγανές και θερμικά μονωμένες δεξαμενές μακρυά από τον θάλαμο επιβατών.
  4. Τέλος, οι δεξαμενές είναι ογκώδεις και δεν μπορούν να τοποθετηθούν στις πτέρυγες όπως έχουμε συνηθίσει.
  5. Σημείωση : Μία λύση που μελετάται είναι η αποθήκευση του υδρογόνου υπό τύπον χημικής ένωσης (σαν παράδειγμα η αμμωνία σε κάθε της μόριο έχει «εγκλωβισμένα» 3 άτομα υδρογώνου NH3) ή σε μικροδομές. Το θέμα μέχρι τώρα μελετάται και παρά το γεγονός ότι οι Κινέζοι έχουν ανακοινώσει ότι έχουν βρει λύση, τίποτα δεν είναι σίγουρο ακόμη.

Ποιός είναι ο σχεδιασμός της Airbus:

Η εταιρία προτίθεται να δοκιμάσει αεροκινητήρες υδρογόνου και παραγωγή ηλεκτρισμού από κυψέλες υδρογόνου. Τρεις σχεδιάσεις είναι υπό μελέτη:

Εικόνα 1 : Μία λεπτή κατασκευή με δύο κινητήρες Turboprop και οκτάκωπες πτέρυγες με την δεξαμενή να βρίσκεται πίσω από τον θάλαμο των επιβατών. Θα μεταφέρει μέχρι 100 επιβάτες σε αποστάσεις μέχρι 1000 μίλια.

Εικόνα 2. Μία λεπτή επίσης κατασκευή με δύο κινητήρες Turbofan. Στόχος 120-200 επιβάτες για πάνω από 2000 μίλια. Παρατηρούμε τις λεπτές και εύκαμπτες πτέρυγες οι οποίες δεν θα έχουν δεξαμενές καυσίμου.

Εικόνα 3. Μία κατασκευή που προσομοιάζει με ιπτάμενη πτέρυγα με επιπλέον φτερά. Προβλέπονται δύο κινητήρες Turbofan για μεταφορά άνω των 200 επιβατών. Η συγκεκριμένη κατασκευή διαθέτει αρκετό χώρο για να δοκιμαστούν διάφορες αρχιτεκτονικές λύσεις για την τοποθέτηση επιβατών και δεξαμενών.


Ο προγραμματισμός προβλέπει ολοκλήρωση της μηχανολογικής μελέτης το 2025, ώστε μετά να κατασκευαστούν τα πρωτότυπα και να αρχίσουν οι δοκιμές για ολοκλήρωση της σχεδίασης και προετοιμασία της βιομηχανικής παραγωγής. Το πρώτο ολοκληρωμένο αεροσκάφος υπολογίζουν ότι θα πετάξει μετά το 2035. Δεν έχουμε παρά να περιμένουμε να δούμε αν η προσπάθεια θα επιτύχει.

Δημήτριος Κατελούζος

Αύγουστος 2024



    Ο Φώκος και τ’ αδέρφια του!

    Ο πρόσφατος καυγάς για το ποιός θα σηκώσει την σημαία μας στην έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων του 2024 στην Γαλλία, καλά κράτησε και είδαμε πολλές ανατροπές, μέχρις ότου η μπίλια να “κάτσει” στον Γιάννη και στην Αντιγόνη ΜΑΣ! Αλλά και μετά, “διαμαρτυρίες” ακούστηκαν, κυρίως για τον Γιάννη, πως είναι μαύρος, πως είναι Νιγηριανός και όχι Έλληνας, πως είναι Αμερικάνος, πως είναι πλούσιος! Η γκρίνια μου θύμισε μιαν ιστορία από τον μυθολογικό κύκλο της Αίγινας, που κάποιοι δεν θα την ξέρουν και κάποιοι άλλοι δεν θα την θυμούνται ή θα καμώνονται πως δεν την θυμούνται! Και ήταν ο Πλούταρχος που μας περιέγραψε το μεγαλύτερο μέρος της στην “Συναγωγή Ιστοριών παραλλήλων Ελληνικών και Ρωμαϊκών”, αλλά και ο Οβίδιος, στις “Μεταμορφώσεις” του.

    Είναι μια ιστορία παλιά, πολύ παλιά, από εκείνη τη μακρινή εποχή που οι Θεοί μπορούσαν ακόμη και κατέβαιναν στη Γή και ανακατεύονταν με τους θνητούς και τις νύμφες.

    Κάποια από ‘κείνες τις μέρες, λοιπόν, ο Δίας ο μουρντάρης, ορέχτηκε μιαν από τις θυγατέρες του Ασωπού, την Αίγινα, και αφού την έκλεψε, πήγε και την εγκατέστησε στο νησί Οινώπη. Ο πατέρας της δεν κάθισε αργός, θύμωσε και φούσκωσε και πήρε τον δρόμο να την βρει. Εκεί στην Κόρινθο βρήκε τον βασιλιά Σίσυφο, και αυτός, που κάτι φαίνεται πως είχε πάρει τ’ αυτί του, κάρφωσε τον Δία και είπε στον Ασωπό που έχει καταλύσει το ζεύγος. Ο Ασωπός, έβγαλε το χρέος του αργότερα, κάνοντας δώρο στον Σίσυφο την πηγή Πειρήνη, πάνω στη κατάξερη Ακροκόρινθο κατά πως μας λέει, χρόνια μετά, ο Παυσανίας.

    Ακούγοντας την είδηση, κίνησε ο Ασωπός, μια και δυό, προς την Οινώπη, εκεί απέναντι, για να ζητήσει τον λόγο από τον μπαγαπόντη τον Δία! Αλλά εκείνος, ίσως και για να δικαιολογήσει κάποια από τα προσωνύμιά του (Νεφεληγερέτης, Κελαινεφής, Εριβρεμέτης,, Υψιβρεμέτης, Ερίγδουπος, Αργικέραυνος, Τερπικέραυνος), μαύρισε τον ουρανό, φύσηξε, έβρεξε και βρόντηξε, κι έριξε μια μπαταριά και ο κακομοίρης ο Ασωπός έβαλε την ουρά κάτω απ’ τα σκέλια, κατάπιε την ατίμωση και γύρισε κακήν κακώς πίσω στην κοίτη του! Μάλιστα μας λέει ο Απολλόδωρος, πως και στην κλασσική εποχή, στις όχθες του ποταμού, υπήρχαν ακόμη κάρβουνα από εκείνο τον κεραυνό, και πήγαιναν από τις γύρω περιοχές και τα μάζευαν το χειμώνα οι χωρικοί για να ζεσταθούν.

    Σ’ εκείνο το νησί λοιπόν, την Οινώπη, έσμιξε ο Δίας με την Αίγινα και από τον έρωτά τους γεννήθηκε ο Αιακός, μετέπειτα βασιλιάς του νησιού, που για να τιμήσει τη μάνα του έδωσε το όνομά της στο νησί, που από τότε μέχρι σήμερα όλοι το ξέρουν μ’ αυτό το όνομα : Αίγινα!

    Βέβαια, όταν ο Δίας βαρέθηκε την Αίγινα και σήκωσε πανιά γι’ άλλες θάλασσες κι άλλες στεριές, η Αίγινα έφυγε κι αυτή και τράβηξε πιό βόρεια, στη Θεσσαλία, όπου παντρεύτηκε τον Άκτορα, που μ’ αυτόν έκανε τον Μενοίτιο, τον πατέρα του γνωστού μας Πατρόκλου. (Όσοι ενδιαφέρεσθε για τα γενεαλογικά, κρατήστε στο μυαλό σας αυτή την λεπτομέρεια, θα την συνδυάσετε ίσως, με κάποιες άλλες συγγένειες αργότερα!)

    Ο Αιακός λοιπόν έμεινε βασιλιάς στην Αίγινα και με τα χρόνια απέκτησε το όνομα του ευσεβούς, σοφού και δίκαιου ανθρώπου. Τόση ήταν η φήμη του, ώστε ακόμα και οι Ολύμπιοι του ζήτησαν πολλές φορές να λύσει τις διαφορές τους. Όταν μάλιστα κάποια μέρα ο Αιακός πέθανε, ο πατέρας του ο Δίας του έδωσε τα κλειδιά του Άδη και όλοι οι Θεοί συμφώνησαν να οριστεί κριτής των ψυχών όλων αυτών που ζούσαν στην Ευρώπη. Ας θυμηθούμε εδώ, πως ο αδελφός του ο Ραδάμανθυς, από μητέρα Ασιάτισσα, ανέλαβε να κρίνει τις ψυχές εκείνων που ζούσαν στην Ασία.

    Βέβαια ο άνθρωπος, όντας στην Αίγινα, πέρασε από κάμποσες περιπέτειες! Ήταν πρώτα – πρώτα, τα καμώματα της ζηλιάρας της Ήρας, που όταν κατάλαβε την απιστία του συζύγου της, έριξε βαρύ θανατικό στο νησί της Αίγινας, λες και της έφταιγε το νησί, που απ’ το θανατικό αυτό πέθαναν όλοι ανεξαιρέτως οι άνθρωποι και τα ζώα, αφήνοντας τον Αιακό μόνο του, σαν καλαμιά στον κάμπο!

    Για να μην τα πολυλογούμε, ο Αιακός, σε μαύρη απελπισία, παρακαλούσε τον πατέρα του να τον απαλλάξει από αυτήν τη ζωή, όταν παρατήρησε ότι χιλιάδες μυρμήγκια ανεβοκατέβαιναν στην ιερή βελανιδιά. Αμέσως τότε του μπήκε μια ιδέα και άλλαξε την προσευχή του προς τον Δία : «Ω, πονόψυχε πατέρα, όσα είναι τα μυρμήγκια στο δέντρο σου, την ιερή δρυ, τόσοι να ξεφυτρώσουν φιλόπονοι άντρες και γυναίκες, και ν’ αντηχήσει το νησί από γέλια πάλι”. Ο Δίας εισάκουσε την προσευχή και η Αίγινα γέμισε ανθρώπους. Ήταν τα μυρμήγκια, που ο Δίας, μεταμόρφωσε σε ανθρώπους, εκπληρώνοντας την επιθυμία του γιου του. Οι νέοι κάτοικοι, μια και κάποτε ήταν μυρμήγκια, ονομάστηκαν Μυρμιδόνες κι απ’ αυτούς βγήκαν οι ανίκητοι πολεμιστές που ο Αχιλλέας πήρε μαζί του στην Τροία.



     Σχήμα : Η δημιουργία των Μυρμιδόνων, γκραβούρα του Βιργίλιου Σόλις για τις Μεταμορφώσεις του Οβιδίου Βιβλίο VII, 622–642 Virgil Solis, Public domain, via Wikimedia Commons

    Μετά απ’ όλα αυτά τα προκαταρκτικά, φτάνουμε τώρα πλέον, στο πιό κρίσιμο σημείο της ιστορίας μας. Ο Αιακός, όντας πια βασιλιάς των Μυρμιδόνων, παντρεύτηκε αρχικά την Ενδηίδα, κόρη του βασιλιά των Μεγάρων Σκίρωνα και απέκτησε μ’ αυτήν δύο γιους: τον Πηλέα (πατέρα του Αχιλλέα) και τον Τελαμώνα (πατέρα του Αίαντα). Αργότερα όμως, ο Αιακός χώρισε την Ενδηίδα (και κανείς δεν ξέρει το γιατί) και παντρεύτηκε μια νύμφη, την Νηρηίδα Ψαμάθη, αδερφή της Θέτιδας, η οποία στην αρχή τον απέφευγε και μεταμορφωνόταν σε φώκια προσπαθώντας να του κρυφτεί και που ο Αιακός για μέρες κυνηγούσε στις ακρογιαλιές του νησιού. Από την περιπέτεια αυτήν, ο Αιακός απέκτησε ένα γιο που τον έβγαλαν Φώκο. Ο Φώκος ονομάστηκε έτσι γιατί το δέρμα του ήταν μαύρο σαν τη νύχτα και γυαλιστερό σαν τα βότσαλα της θάλασσας! Ήταν πανύψηλος και παιδαράς, πρώτος στον αθλητισμό, στο κολύμπι και τις πολεμικές τέχνες, καμάρι του πατέρα του! (Δεν μπορεί! Κάτι θα σας θυμίζει αυτό!)

    Αυτή η προτίμηση του πατέρα τους για τον Φώκο, προκάλεσε τη ζήλια των ετεροθαλών αδελφών του, Πηλέα και Τελαμώνα, οι οποίοι συνωμότησαν εναντίον του και τον σκότωσαν, κρύβοντας το σώμα του στο δάσος. Οι λεπτομέρειες είναι θολές, αφού πέρασαν από τότε και τόσα χρόνια και τα κουτσομπολιά έδιναν κι έπαιρναν, με αποτέλεσμα σήμερα κανείς να μην ξέρει τι ακριβώς συνέβη. Γεγονός είναι ότι ο Πηλέας και ο Τελαμώνας προσκάλεσαν τον Φώκο για να αναμετρηθούν στο πένταθλο κι εκεί λένε πως ο Πηλέας του κατάφερε στο κεφάλι την πέτρα που χρησιμοποιούσαν για την λιθοβολία. Άλλοι πάλι λένε ότι ήταν ο Τελαμώνας που τούριξε ένα σιδερένιο κρίκο στο κεφάλι του ή πως τον χτύπησε μ’ ένα ακόντιο του κυνηγιού! Ακόμα άλλοι λένε ότι δεν ήταν από ζήλια ακριβώς, μόνο που ο Πηλέας το έκανε για το χατήρι της μάνας του. Ψάξε βρες! Όπως κι αν έγινε, τον αποτέλειωσαν κι οι δυό μαζί και τον έκρυψαν καλά μέσα στο δάσος.

    Όμως ο Αιακός δεν άργησε να το καταλάβει, έβαλε και έψαξαν και βρήκαν το σώμα του Φώκου προτού το καταστρέψουν τα αγρίμια. Τότε κατάλαβε ότι ο θάνατος είχε προέλθει από φόνο και εξόρισε τους δυό του γιούς από την Αίγινα.

    Από τους δυό τους ο Πηλέας έφυγε αμέσως κι έριξε μαύρη πέτρα πίσω του. Είχε πολλές περιπέτειες στην Φθία και στην Ιωλκό και κατέληξε να παντρευτεί την Νηρηίδα Θέτιδα, θειά του εξ αγχιστείας δηλαδή, και να κάνει μαζί της τον Αχιλλέα. Ο ίδιος έδωσε και το όνομά του στο όρος Πήλιο, όπου τον άφησε κοιμισμένο μια νύχτα ο Άκαστος, βασιλιάς της Ιωλκού για να τον ξεκάνουν οι Κένταυροι, που λένε πως ήταν άγριοι και πως πιά δεν υπάρχουν! Όμως έχω ακούσει από Βολιώτη φίλο, ότι αν είσαι αλαφροϊσκιωτος και αποκοιμηθείς βράδυ ανοιξιάτικο κάτω από βελανιδιά στο μυρωδάτο εκείνο το βουνό, μπορεί να ακούσεις τα πέταλα των Κενταύρων να τριγυρνούν αμέριμνοι κάτω στη ρεματιά.

    Ο άλλος αδελφός, ο Τελαμώνας, προσπάθησε να μαλακώσει τον πατέρα του και γύρισε στην Αίγινα με το καράβι του, αλλά ο Αιακός, που να ακούσει. Ο Τελαμώνας μια και δεν του επιτρεπόταν να πατήσει στην Αίγινα, έφερε χώμα και έφτιαξε μια ξέρα έξω από το λιμάνι που λεγόταν Κρυπτό. Ανέβηκε λοιπόν στην ξέρα και από ‘κει προσπάθησε να πείσει τον πατέρα του ότι ο θάνατος του Φώκου ήταν ατύχημα. Ο Αιακός δεν πείσθηκε και έτσι ο Τελαμώνας έφυγε οριστικά και κατέληξε στην Σαλαμίνα. Εκεί άφησε κι έναν του γιό, τον γνωστό από την Ιλιάδα Αίαντα.

    Ο Φώκος ευτυχώς, πρόλαβε ν’ αφήσει κι αυτός απογόνους τον Πανοπέα και τον Κρίσο. Αυτοί κατέληξαν με την σειρά τους στην Φωκίδα και έδωσαν το όνομα του πατέρα τους στην περιοχή.

    Μ’ αυτά και με τ’ άλλα η γενιά του Αιακού εξαφανίστηκε από την Αίγινα, αλλά “μπόλιασε” πολλές άλλες περιοχές της Ελλάδος και έβγαλε ήρωες ξακουστούς, που πολέμησαν στον Τρωϊκό Πόλεμο και αλλού.

    Ο Αιακός θεωρείτο στην παλιά Ελλάδα μεγάλη μορφή και σε πολλά μέρη τον τιμούσαν και έκαναν γιορτές γι αυτόν κάθε χρόνο, τα Αιάκεια! Πολλοί μάλιστα επώνυμοι Αθηναίοι υπερηφανεύονταν ότι ήταν απόγονοί του! Κάποιοι από αυτούς, που τους λέγαν και Αιακίδες, ήταν για παράδειγμα ο Μιλτιάδης, ο Κίμων, ο Θουκιδίδης και ο Αλκιβιάδης.

    Τώρα θα μου πείτε, υπάρχει ηθικόν δίδαγμα στην ιστορία αυτή; Νομίζω πως ναι! Και μάλιστα μπορώ να βρω τρία διδάγματα!

    • 1. Οι μαύροι δεν ήταν άγνωστοι στους Αρχαίους Έλληνες, αποτελούσαν μάλιστα και μέρος της μυθολογίας τους!
    • 2. Καλύτερα να μην σκοτώσεις τον μαύρο, έστω και με τα λόγια, γιατί μπορεί να είναι αδελφός σου εξ αγχιστείας και να μην το ξέρεις!
    • 3. Τέλος, πρόσεξε να μην σκοτώσεις τον αδελφό σου, ακόμη κι αν είναι εξ αγχιστείας, γιατί η γενιά σου μπορεί να σκορπίσει στους τέσσερις ανέμους!

    Διά την αντιγραφή και το χτένισμα :

    Δημήτριος Κατελούζος

    Ιούλιος 2024

    Μπορείτε να διαβάσετε και κάτι παραπάνω εδώ :

    1. https://www.maicar.com/GML/Aeacus.html

    2. https://users.sch.gr/ipap/Heracleidae/aiakos.htm

    3. https://www.ancientgreecereloaded.com/files/ancient_greece_reloaded_website/kings_and_queens/peleus_gr.php

    4. https://users.sch.gr/ipap/Heracleidae/telamonas.htm

    AN/TPS-43 : Η Εκπαίδευση!

    Η ΠΑ εμπιστεύτηκε την αρχική εκπαίδευση και συντήρηση του AN/TPS-43, στις ικανότητες δύο άξιων συναδέλφων : Του Αποστόλη Χρυσοχοΐδη και του Γιώργου του Χρυσικάκη, ας είναι ελαφρύ το χώμα που τους σκεπάζει. Σύμφωνα με την σύμβαση, αυτοί οι δύο ήταν εκείνοι που ανέλαβαν από την αρχή την παρακολούθηση της κατασκευής των τριών Ελληνικών RADAR στο εργοστάσιο της Westinghouse και φρόντισαν να αυτο-εκπαιδευτούν εκεί, γιατί η εταιρεία δεν προσέφερε σχετική εκπαίδευση και επιπλέον, η προμήθεια ήταν από τις πρώτες που πραγματοποιήθηκαν με εθνική σύμβαση και όχι μέσω FMS.

    Ίσως αυτή η εμπιστοσύνη που τους έδειξε η ΠΑ να ήταν και ο λόγος που οι δύο τους ένοιωθαν ένα βαθύ αίσθημα ευθύνης και απεδείχθησαν εξαιρετικά επιμελείς, μέχρι του σημείου εμείς οι μικρότεροι να τους κολλήσουμε το παρατσούκλι “οι ψείρες”. Υπήρχε βέβαια και μιά ευγενής άμιλλα μεταξύ τους, που την αναγνώριζε εύκολα όποιος τους παρατηρούσε λίγο καλύτερα!

    Οι ίδιοι ανέλαβαν στην συνέχεια την εκπαίδευση εμάς των υπολοίπων στο Καβούρι, αλλά και την συντήρηση επιπέδου εργοστασίου του Συστήματος από το τότε 202ΚΕΑ/ΤΗ, εναλλάξ μεταξύ τους για κάποια χρόνια.

    Την εκπαίδευση την μοίρασαν επίσης μεταξύ τους ως εξής: Ο Αποστόλης ανέλαβε την εκπαίδευση του Υπολογιστή, του Δέκτου του RADAR και των μηχανημάτων στο Επιχειρήσεων, ενώ ο Γιώργος την εκπαίδευση του Πομπού, του IFF και των Επικοινωνιών.


    1. Μέσα στον Υπολογιστή κινδυνεύεις να χαθείς!

    Οι υπολογιστές εκείνη την μακρινή (!) εποχή, δεν έμοιαζαν καθόλου με τους σημερινούς. Δεν υπήρχαν τα σημερινά πολύπλοκα Chip-sets, με την δυνατότητα προγραμματισμού τους και την “απλή” γνώση του τι μπαίνει – τι βγαίνει. Αντιθέτως, τα κυκλώματα κατασκευάζονταν με Chips που είχαν βάση θύρες NAND ή ίσως και ExclusiveNOR, Counters και OpAmps. Το πλεονέκτημα ήταν ότι ήξερες ακριβώς τι συνέβαινε σε κάθε σημείο του Υπολογιστού και μπορούσες να το παρακολουθήσεις με ένα Ταλαντοσκόπιο για παράδειγμα˙το μειονέκτημα ήταν η απίστευτη πολυπλοκότητα του συστήματος και βέβαια των σχεδίων.

    Έτσι και ο Υπολογιστής του AN/TPS-43. Τα σχέδια αποτελούνταν από δεκάδες σελίδες που διπλώνονταν σχεδόν όπως οι οδηγίες μέσα στα κουτιά των φαρμάκων. Η βάση του κυκλώματος όμως ξέραμε! βρισκόταν στην σελίδα 76! Εκεί κατά βάση υπήρχε ένα Clock με μια σειρά από Counters, που παρήγαγαν μια πληθώρα σημάτων χρονισμού τα οποία κατευθύνονταν σε διάφορα σημεία του ίδιου του Υπολογιστού αλλά και σε σημεία του Δέκτου και του παραγωγού των συχνοτήτων του πομπού, τα οποία έπρεπε να βρίσκονται σε απόλυτο συγχρονισμό μεταξύ τους, γιατί το RADAR λειτουργούσε στη βάση συμπίεσης παλμού μέσω ειδικής διαμόρφωσης του παλμού εκπομπής (Συγκεκριμένα κωδικοποίηση φάσεως, τύπου Barker, βλέπε Κεφάλαιο 20, Σελίδες 18 και μετά, Εικόνα 16 και Κώδικας 5 στον Πίνακα 5, RADAR HANDBOOK του MERRILL SKOLNIK).

    Κάποια από εκείνες τις μέρες που ήταν η σειρά του Αποστόλη να μας κάνει μάθημα, τα πράγματα μπερδεύτηκαν σε μεγάλο βαθμό. Ξεκινώντας πάντα από την σελίδα 76 ο Αποστόλης μας καθοδηγούσε μέσα από τον λαβύρινθο των διαγραμμάτων: “Πάμε με το σήμα τάδε που πηγαίνει από την 76 στην σελίδα 127, (χράπα-χρουπ οι σελίδες), εκεί περνά μέσα από τις θύρες Α και Β και μετά βγαίνει στην σελίδα 28 (χράπα, χράπα-χρουπ), για να συνδυαστεί με το σήμα δείνα, που έρχεται από την σελίδα 36 (χράπα-χραπ) ……κλπ, κλπ!»

    Κάποια στιγμή ο Αποστόλης σταματά απότομα και απευθύνεται σε κάποιον που τον κοιτάζει ακίνητος, με το κεφάλι μέσα στα χέρια του, που τα ‘χε στηριγμένα πάνω στα σχέδια με τους αγκώνες: “Εσύ Ηλία δεν καταδέχεσαι να μας παρακολουθήσεις; Μας σνομπάρεις;”. Ο Ηλίας ο Καρλατήρας, διότι περί αυτού επρόκειτο, υπάλληλος του 202 ΚΕΑ, δεν χάνει την ψυχραιμία του και του απαντά ατάραχος: “Όχι βέβαια! Αλλά χάθηκα στον δρόμο και κάθισα να ξαποστάσω στην σελίδα 76! Δεν μπορεί! Θα πας από ‘δώ, θα πας από ‘κεί, στο τέλος, στην 76 θα καταλήξεις και θα συναντηθούμε!”


    2. Ο Ολυμπιακός έχει κλείσει σπίτια!

    Παραμονές Δεκαπενταύγουστου και ο Διοικητής της 128 ΣΕΤΗ οργανώνει “σεμνή τελετή”, στην οποία όμως απαιτεί να παραβρεθούμε και ‘μείς, παρά το γεγονός ότι η ΠΑ επείγεται να τελειώσει η εκπαίδευση! Έτσι βρισκόμαστε στην αίθουσα με μπαραθέες στα απόνερα της τελετής, να κάνουμε μάθημα μετά την λήξη του ωραρίου, στις τρείς το απόγευμα, ντάλα καλοκαίρι. Ο Ήλιος καυτός, να λειώνει τα σιδερένια κάγκελα στα παράθυρα (ναι, έκανε καύσωνα και ‘κείνη την εποχή) και οι μπαραθέες, καλοκαιρινές μεν, αλλά μπαραθέες! Περιττό να πω ότι αποχώρησαν από τις πλάτες μας και κατέληξαν να κοσμούν τις καρέκλες της αίθουσας εδώ και ‘κεί!

    Το μάθημα ήταν Τηλεπικοινωνίες και δάσκαλός μας, φυσικά, ο Γιώργος ο Χρυσικάκης. Το μάθημα προχωρεί, αλλά σε κάποια στιγμή ειδοποιούν από το Υπασπιστήριο ότι ο Γιώργος πρέπει να πάει κάποια συγκεκριμένη ώρα στο ΓΕΑ, γιατί ο Υπαρχηγός θέλει ενημέρωση για την πορεία της εκπαίδευσης.

    Το μάθημα σταματά και πάει στράφι. Μια και υπάρχει ακόμα λίγος χρόνος όμως, ο Γιώργος δεν βιάζεται και μιά και την επόμενη Κυριακή έχει προγραμματιστεί άλλος ένας αγώνας των “αιωνίων”, ξεκινά μια συζήτηση για τον Ολυμπιακό. Πρωταγωνιστές ο Γιώργος, γνωστός “γαύρος” και ο Ανθυπασπιστής τότε, Κουμέντος, προελεύσεως ΣΤΥΑ. Ο Κουμέντος ήταν κοντός και αδύνατος, αλλά αεικίνητος και κεφάτος. Εκ φύσεως “πειραχτήρι”, δεν έχασε την ευκαιρία να τσιγκλήσει τον Γιώργο για την πλάκα! Η ώρα περνούσε όμως και η συζήτηση δεν έλεγε να σταματήσει, γιατί ο Κουμέντος γνώριζε πολλά για το ποδόσφαιρο και “κούρδιζε” τον Χρυσικάκη κανονικά. Ξαφνικά, κάποιος από την παρέα, κοιτάζει το ρολόι του έκπληκτος και ειδοποιεί τον Χρυσικάκη: “Μα, εσύ δεν έχεις ραντεβού με τον Υπαρχηγό;”!! Ο Γιώργος σαν να ξυπνάει από λήθαργο, συνειδητοποιεί ότι η ώρα έχει περάσει και πανικοβάλλεται! Αρπάζει την τσάντα του, βουτάει μια μπαραθέα από μπροστά του και ξεκινάει να την φοράει ενώ συγχρόνως τρέχει στον διάδρομο!

    Ο Κουμέντος απροειδοποίητα ξεσπά σε ένα τρελό γέλιο! Διπλώνεται πάνω σε ένα από τα θρανία και σπαρταράει! Τον ρωτάμε τι έπαθε, αλλά του είναι αδύνατο να σταματήσει και να πάρει ανάσα για να μας εξηγήσει! Ενώ κοιταζόμαστε απορημένοι, άξαφνα, ακριβώς όπως έφυγε, εμφανίζεται στην πόρτα ο Χρυσικάκης! Είναι έξαλλος! Το πρόσωπό του κόκκινο, νομίζεις ότι θα εκραγεί! Φωνάζει και από την έντασή του “καταπίνει” τα μισά φωνήεντα και είναι σχεδόν ακατάληπτος! “Το πρρτ’φόλι! Το πρτ’φόλι! Ποιός;;;; Κάποιος μου κλ’ψε το πρτ’φόλι!”…

    Στέκεται πελώριος στην πόρτα και χτυπά με την χερούκλα του τις τσέπες της μπαραθέας! Μιάς μπαραθέας που δεν του κουμπώνει μπροστά, αφήνει την μισή του κοιλιά έξω και που τα μανίκια της μετά βίας του φτάνουν μέχρι τους αγκώνες! Αλλά αυτά ο Γιώργος δεν τα προσέχει! Βλέπετε, από την μπαραθέα λείπει το πορτοφόλι του και κάποιος πρέπει να το έχει κλέψει!

    ΝΑΙ! Ο Χρυσικάκης, πάνω στη βιασύνη και τον πανικό του, πήρε και φόρεσε την μπαραθέα του Κουμέντου, ενός Κουμέντου που για να φτάσει στον ώμο του Χρυσικάκη έπρεπε να σηκωθεί στις μύτες των ποδιών του! ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΟΥ ΤΟ ΕΙΧΕ ΚΑΤΑΛΑΒΕΙ!

    Δημήτρης Κατελούζος

    Ιούνιος 2024

    Εδώ RADAR εκεί RADAR ..

    Τυπικό RADAR AN/TPS-11

    Κάπου προς τα μέσα Σεπτέμβριο του 1971, το RADAR AN/TPS-43 της Σκύρου, άρχισε να λειτουργεί σχεδόν κανονικά και η “Υπηρεσία” αποφάσισε να αποσύρει τα παλαιότερα RADAR που έτσι κι’ αλλιώς υπολειτουργούσαν στην Μονάδα. Όταν λέμε παλαιά RADAR, εννοούμε τα AN/TPS/1 (ερεύνης) και AN/TPS-10 (ύψους) που επιχειρούσαν στην Μονάδα μέχρι εκείνη την στιγμή. Μαζί με τα RADAR θα αποχωρούσε, εννοείται, και το παλιό προσωπικό που εξυπηρετούσε τα μηχανήματα αυτά. Άρχισαν λοιπόν οι «παλαιοί» να καθαρίζουν τις υποχρεώσεις τους και να “μαζεύουν υπογραφές”.

    Δεν ήταν δα και καμμιά μεγάλη ομάδα. Τα άτομα που επρόκειτο να μετατεθούν ήταν μόνο δύο! Ο Επισμηνίας Αθανασίου και ένας Σμηνίας που μόλις πριν δύο χρόνια είχε ορκιστεί˙ ο Στέφανος. Όπως συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις, ο φουκαράς ο Στέφανος, όντας ο νεώτερος από τους δύο, αλλά και ο πλέον συνεσταλμένος, είχε φορτωθεί το μεγαλύτερο μέρος των συσκευών και εργαλείων του συνεργείου RADAR, αλλά και τα RADAR τα ίδια! Ο Στέφανός μας κοντολογίς, ήταν ένα χωριατόπαιδο, άδολο και άβγαλτο, που πιστεύω ότι εκτός από τους συγχωριανούς του, ελάχιστους άλλους ανθρώπους είχε γνωρίσει πριν παρουσιαστεί στην ΣΤΥΑ.

    Ένα βραδάκι από ‘κείνα, τον βρίσκω στο μοναδικό μαγέρικο της Χώρας, μόνο του σ’ ένα τραπέζι, με μια μισογεμάτη μπουκάλα κρασί κι’ ένα ποτήρι, να το κοιτάζει επίμονα, λες και ήθελε να το υπνωτίσει, καταφανώς προβληματισμένος. Παίρνω μια καρέκλα και κάθομαι απέναντί του.

    “Γειά σου Στέφανε! Γιατί κάθεσαι μονάχος; και γιατί ξεροσφύρι, παρακαλώ; Είσαι και άμαθος! Θα ζαλιστείς!” του λέω.

    “Άααααχ, κύριε Κατελούζο, δεν έχω όρεξη!”. Το αχ, βγαίνει μακρόσυρτο, πονεμένο.

    “Τί έπαθες βρε Στέφανε;”, ρωτάω. Καμμία απάντηση από τον Στέφανο˙ απλώς με κοιτάζει σαν να βλέπει φάντασμα.

    Τον ξαναρωτάω “Τί συμβαίνει βρε παιδί μου, πες μου!”.

    Αντί απάντησης, έτερος βαθύς αναστεναγμός!

    “Προβλήματα στο σπίτι; πέθανε κανένας;” επιμένω.

    Η απάντηση είναι ένας πιό βαθύς αναστεναγμός, αλλά αυτή την φορά ξεροκαταπίνει, προσπαθώντας κάτι να πει. Του αφήνω λίγο χρόνο.

    “Αχ κύριε Κατελούζο, έχω χάσει ένα Rrannndar!”. Ακούω αυτό το περίεργο τραύλισμα και κρατιέμαι με το ζόρι για να μην γελάσω. Μου παίρνει λίγη ώρα μέχρι να καταλάβω τι μου είπε. Δεύτερη προσπάθεια για να μην γελάσω. Σιγά σιγά, χαλαρώνω. Συγκεντρώνω όλη μου την σοβαρότητα και του λέω:

    “Βρε Στέφανε, πως είναι δυνατόν να έχεις χάσει ένα RADAR; Βελόνα είναι το RADAR για να σου ξεφύγει;”. Ξεροκαταπίνει και πάλι. Μου απαντάει με δυσκολία:

    “Και όμως κύριε Κατελούζο, δεν το βρίσκω! Τί θα κάνω, δεν ξέρω!”.

    “Πρώτα, πρώτα, Στέφανε, σταμάτα να πίνεις! Έχεις ζαλιστεί και δεν καταλαβαίνεις τι σου γίνεται. Άφησέ τα όπως είναι και πήγαινε σπίτι να κοιμηθείς! Αύριο πρωί πρωί πέρασε από το γραφείο και θα το βρούμε το RADAR σου!”


    Την άλλη μέρα το πρωί, μπαίνω στο γραφείο, αλλά ο Στέφανος πουθενά. Ο χρόνος περνά, αλλά ο Στέφανος δεν φαίνεται! Παίρνω τηλέφωνα στον Εφοδιασμό και στο Συνεργείο RADAR, αλλά ο Στέφανος απλώς δεν υπάρχει! Από τα πολλά, ένας τηλεφωνητής μου λέει ότι τον είδε στην βορειανατολική κατωφέρεια προς την θάλασσα να κάθεται και να αγναντεύει το πέλαγος!

    Πηγαίνω προς τα ‘κεί και πράγματι ο Στέφανος κάθεται σε μια πέτρα, 20 μέτρα πιό κάτω, στην κατηφόρα ανατολικά από τις κεραίες, ακίνητος, να κοιτάζει πέρα προς την ανατολή. Του φωνάζω να ανέβει και με αγνοεί˙από τις φωνές, σηκώνεται κι’ έρχεται. “Τί κάνεις εδώ βρε!”, χωρατεύω! “Ψάχνεις να δεις αν έπεσε το RADAR κάτω, στον γκρεμό;” τον ρωτώ μήπως και ελαφρύνω την κατάσταση. Ο Στέφανος τίποτα! Ξεφυσάει και το μυαλό του έχει μουδιάσει. Δεν καταλαβαίνει ούτε τί του λέω, ούτε που βρισκόμαστε. Τον παίρνω από το χέρι και κατεβαίνουμε στον Εφοδιασμό. Βρίσκω τον βοηθό του Εφοδιαστή, Σμηνίας κι’ αυτός, άμυνά του η γραφειοκρατία.

    Μετά τα τυπικά, μπαίνουμε κατευθείαν στο θέμα :

    “Πόσα RADAR έχει χρεωθεί ο Στέφανος μωρέ; και ποιό είναι αυτό που έχει χάσει;”

    “Τρία κύριε Κατελούζο και έχει χάσει ένα AN/TPS/1D!” μου απαντά πρόθυμα ο βοηθός.

    “Και ποιά είναι τα άλλα δύο, παρακαλώ;”

    “Λέγονται AN/TPS/1E και AN/TPS/10, κύριε Κατελούζο!”

    Αμέσως μπαίνω στο νόημα και με δυσκολία προσπαθώ να μην γελάσω.

    “Αχά! Πότε ήρθε η ΚΟΗ βρε και έκανε τροποποίηση στο RADAR;”

    Ο Εφοδιαστής αρχίζει να καταλαβαίνει και ξεροκαταπίνει. Ψάχνει απεγνωσμένα στα χαρτιά του! Έχει χάσει το χρώμα του. Ψαρεύει τελικά ένα χαρτί και απαντά!

    “Τον περασμένο Ιούλιο κύριε Ανθυποσμηναγέ!” Σηκώνεται σε στάση προσοχής. Έχει καταλάβει το λάθος του. Η ΚΟΗ είχε έρθει και τροποποίησε το AN/TPS/1D, προσθέτοντας έναν ενισχυτή MASER στην είσοδο του δέκτη. Μετά την τροποποίηση, το RADAR μετονομάσθηκε σε AN/TPS/1E. Όλα καλά κι όλα ωραία, μόνο που έβαλαν τον Στέφανο να χρεωθεί το “νέο” RADAR, αλλά ξέχασαν να του ξεχρεώσουν το “παλιό”! (Elementary my dear Watson!).

    Ο Στέφανος, μαρμαρωμένος, με γουρλωμένα μάτια, προσπαθεί να διαχειριστεί τις νέες πληροφορίες. Για λίγα λεπτά τον παρατηρώ και δεν είμαι καν σίγουρος αν θα εκραγεί και θ’ αρχίσει να φωνάζει, ή θα καταρρεύσει! Σιγά – σιγά όμως, βλέπω τα μάτια του να φωτίζονται. Η μπόρα έχει περάσει.

    Το “λάθος” αυτό, αν το πούμε λάθος, έχει γίνει δεκάδες φορές στην Πολεμική Αεροπορία, υποπτεύομαι και σε άλλες υπηρεσίες και όχι μόνο του ΥΕΘΑ! Άλλοτε το πέρασαν ανώδυνα και άλλες φορές ταλαιπωρήθηκε κόσμος και έγιναν καυγάδες ομηρικοί που κατέστρεψαν φιλίες! Στην “δική” μας περίπτωση το γεγονός πέρασε ανώδυνα μέσα σε λίγα λεπτά, μπήκαν οι σχετικές υπογραφές και χρειάστηκε απλώς μία συγγνώμη και ένα κέρασμα στο μαγέρικο της κυρά-Άννας! Η αίσια έκβαση ίσως να οφειλόταν και στην αθωότητα και την καλοσύνη του Στέφανου!


    Δημήτριος Κατελούζος

    Ιούνιος 2024

    Η Ευρώπη Ατενίζει το Μέλλον

    (Μέσω Ουκρανίας και Donald Trump;)

    Με τον πόλεμο στην Γάζα και την απροσδόκητη εμπλοκή του ΙΡΑΝ, οι ειδήσεις στην Ελλάδα “ξέχασαν” την Ουκρανία, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι και οι άλλοι την έχουν ξεχάσει, ή πως τα γεγονότα δεν τρέχουν. Στην Ευρώπη ειδικά, φαίνεται πως τα πράγματα δεν είναι καθόλου στατικά και επιτέλους κάτι κινείται. Μία σειρά δηλώσεων από επίσημα χείλη δείχνει την ανησυχία των Ευρωπαίων και την διάθεσή τους να αλλάξουν την ροή των γεγονότων και να μπει επιτέλους και η Ευρώπη δυναμικά στην διαμόρφωση της Ευρωπαϊκής πολιτικής!

    Απορίας άξιον το κατά πόσον θα ακολουθήσουν τις δηλώσεις ουσιαστικές πράξεις, ή πως θα μείνουμε μόνο στα λόγια! Θα οδηγήσουν εξάλλου οι πράξεις στην σωστή κατεύθυνση ή όχι, ο χρόνος θα δείξει. Ας ξεκινήσουμε όμως από τις δηλώσεις:

    • 1. O Macron, πιεσμένος από τα δεξιά και βλέποντας τα ποσοστά του συνασπισμού του να έχουν μειωθεί μέχρις απελπισίας στα προγνωστικά για τις Ευρωπαϊκές εκλογές, εμφανίζεται τις τελευταίες εβδομάδες επιθετικός απέναντι μιας Ρωσίας, η οποία επιτυγχάνει μικρά μεν αλλά συνεχή εδαφικά κέρδη στο Donbas. Η Le Monde βέβαια θεωρεί ότι αυτή η τακτική του Macron μπορεί να αποδειχτεί “δίκοπο μαχαίρι” γιατί μετά τις εκλογές εκείνοι οι Γάλλοι που πρόσκεινται στην Ρωσία και είχαν “λουφάξει” μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, θα “ξεθαρρέψουν” και θα προκαλέσουν μεγάλο πονοκέφαλο στον Πρόεδρο. Βέβαια, ο Macron έχει και άλλο λόγο να επιτίθεται αυτήν την στιγμή κατά της Ρωσίας. Η ουσία είναι ότι θέλει να προετοιμάσει τους Γάλλους και κατ’ επέκταση τους Ευρωπαίους, για την αύξηση της βοήθειας της ΕΕ προς την Ουκρανία, καθώς η αντίστοιχη βοήθεια από τις ΗΠΑ είχε “κολλήσει” για αρκετό διάστημα στην Γερουσία και μπορεί να κολλήσει χειρότερα στο μέλλον, ενώ συγχρόνως υπάρχει σοβαρή πιθανότητα μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ να αναδειχθεί Πρόεδρος ο Donald Trump˙ ένας Trump απρόβλεπτος, που έχει διακηρύξει, πρώτον ότι η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει μεγαλύτερο μέρος των εξόδων του ΝΑΤΟ (με αρκετά σκληρότερη ρητορική, είναι η αλήθεια) και δεύτερον ότι μόλις αναλάβει Πρόεδρος θα “λήξει” το πρόβλημα της Ουκρανίας μέσα σε 24 ώρες (υπονοώντας άμεσες διαπραγματεύσεις με την Ρωσία)!
    • 2. Ο Josep Borrell από την άλλη, σε δραματικούς τόνους στις 9 Απριλίου, από το Οικονομικό Forum στις Βρυξέλες, μας προειδοποίησε ότι ένας Ολοκληρωτικός πόλεμος στην Ευρώπη δεν ανήκει πιά στην σφαίρα της φαντασίας και ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να επινοήσουν νέους τρόπους για να προετοιμαστούν οικονομικά προκειμένου να αντιμετωπίσουν έναν ευρύτερο πόλεμο στην Ήπειρο. Με τα δικά του λόγια, “War is certainly looming around us (…), and a high-intensity, conventional war in Europe is no longer a fantasy”, επίσης, “Russia threatens Europe through its war in Ukraine and hybrid attacks on EU member states”, αν και, μαλακώνοντάς το λίγο “It [the war] is not going to start tomorrow, but we cannot deny reality” (αυτός [ο πόλεμος] δεν θα γίνει αύριο, αλλά δεν μπορούμε να αρνηθούμε την πραγματικότητα). Ο Borrell βέβαια προσέθεσε, και ένα δίκιο το έχει εδώ, ότι η ΕΕ, ίδρυσε μεν την European Defense Agency, αλλά δεν την χρηματοδότησε. Για να χρηματοδοτηθεί ένα τέτοιο εγχείρημα, “Χρειαζόμαστε ένα νέο διακυβερνητικό εργαλείο (…) παρόμοιο μ’ εκείνο που δημιουργήσαμε κατά την διάρκεια της χρηματοδοτικής κρίσης στην Ευρωζώνη”, συνέχισε. Επίσης αναφέρθηκε στον φόβο (fear) μεταξύ των Ευρωπαίων σχετικά με την πιθανή επιστροφή στην Προεδρία των ΗΠΑ του πρώην Προέδρου Donald Trump, ο οποίος είχε απειλήσει να μην προστατέψει τους Ευρωπαίους εταίρους στο ΝΑΤΟ εφόσον δεν ξοδεύουν επαρκώς για την άμυνά τους. Έτσι ο Borrell προειδοποίησε ότι “Η Ομπρέλα των ΗΠΑ που μας σκέπαζε από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, ίσως να μην παραμείνει ανοιχτή συνεχώς” και τέλος, “Ίσως, ανάλογα με το ποιός κυβερνά στην Ουάσιγκτον, να μην μπορούμε να στηριχτούμε στην προστασία της Αμερικής!”, κατέληξε!
    • 3. Νάτος όμως και ο “δικός μας” Jen Stoltenberg! Που πρότεινε στις 4 Απριλίου, ακριβώς, με τις εκδηλώσεις για την επέτειο του ΝΑΤΟ, ένα καινούριο αντισταθμιστικό κεφάλαιο (hedge fund) 100 δις. δολαρίων (!) για να βοηθηθεί η Ουκρανία στον πόλεμο εναντίον της Ρωσικής εισβολής! Οι λεπτομέρειες γύρω από το κεφάλαιο (τί, ποιός, πόσο, πώς, για πόσο χρόνο, κλπ), είναι ακόμα ομιχλώδεις, αλλά το σχέδιο, ονομαζόμενο Mission for Ukraine, περιλαμβάνει γενικά και τον ΝΑΤΟϊκό έλεγχο του εφοδιασμού με πολεμικό υλικό της Ουκρανίας, κάτι που μέχρι σήμερα είχε το (αμερικανικό) Ramstein Group, προοπτική που ο σημερινός Λευκός Οίκος δεν βλέπει με καλό μάτι, αλλά τηρεί στάσιν αναμονής. Το σχέδιο, που σκοπός του είναι να συνεχιστεί η υποστήριξη της Ουκρανίας και μετά τον Trump (“Trump-proof” το είπε!) και την ενδεχόμενη επίσης διακοπή της υποστήριξης των ΗΠΑ προς την Ουκρανία, λόγω μιας γενικώτερης δυσφορίας σημαντικού μέρους των αμερικανών. Βέβαια ο Stoltenberg μιλά μόνο για τον Trump αλλά έχει στο μυαλό του και άλλους, εκπεφρασμένα αντίθετους ηγέτες που ενδέχεται να αναλάβουν την διακυβέρνηση στην Γαλλία, τον Καναδά και την Γερμανία. Η ιδέα του Stoltenberg βρίσκει οπαδούς στις χώρες της Βαλτικής, την Πολωνία και την Washington Post, αλλά και ισχυρή αντίδραση από την Ουγγαρία. Παράξενο σχέδιο, μα την αλήθεια (αν μπορεί να θεωρηθεί καν σχέδιο), που γεννά πολλά ερωτήματα! Έτσι,
      • Ο πασίγνωστος Αμερικανός διπλωμάτης Chas Freeman για παράδειγμα, δεν άργησε να παρατηρήσει ότι αυτά είναι “πεταμένα λεφτά” (ή κάτι τέτοιο)! Υποστηρίζει ότι το ΝΑΤΟ κυνηγά φαντάσματα! “Το ΝΑΤΟ ξεμένει από Ουκρανούς στρατιώτες για να θυσιάσει στις μάχες, αλλά και από παραγωγή πολεμικού υλικού για να εξοπλίσει τις απομένουσες, εξαιρετικά απομειωμένες Ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις. Ένα αντισταθμιστικό κεφάλαιο δεν μπορεί ούτε να παράξει νέους στρατιώτες, ούτε να παράξει όπλα για να εξοπλίσει αυτούς που έχουν απομείνει.” Ο ίδιος λέει ότι “αυτό που χρειάζεται τόσο η Ευρώπη, όσο και η Ουκρανία είναι η ειρήνη, πράγμα που απαιτεί διαπραγματεύσεις με την Ρωσία.”.Επίσης ανέφερε ότι “Είναι μια ξεδιάντροπη προσπάθεια (το σχέδιο Στόλτεμπεργκ) χρήσης του οικονομικού καπιταλισμού για να αποκρυβεί η πραγματικότητα, ενώ συγχρόνως πλειοδοτεί τους κατασκευαστές πολεμοφοδίων. Το ΝΑΤΟ δεν είναι αντισταθμιστικό κεφάλαιο και πρέπει να πάψει να φέρεται σαν τέτοιο. Όταν Συμμαχίες προσπαθούν να δανειστούν χρήματα για χαμένες υποθέσεις, μας δίνουν το δικαίωμα να κρίνουμε ότι ο χορός τελείωσε.”
      • Ο αναλυτής διεθνών υποθέσεων Neil Bouhan επίσης, από το Σικάγο, το βλέπει σαν μια προσπάθεια “να μονώσει ένα ουσιαστικά πολιτικό σύστημα, το ΝΑΤΟ, από την πολιτική του κεντρικού της μέλους, των ΗΠΑ. Το σχέδιο προσδίδει δις δολάρια στο ΝΑΤΟ και διακριτικό έλεγχο του στρατού των ΗΠΑ.”. Υπερβολικό θα πει κανείς, αλλά τί ακριβώς σημαίνει η έκφραση “Trump-proof” που χρησιμοποιήθηκε;
      • Προκύπτει λοιπόν μια σειρά από ερωτήματα, όπως:
        • – Παραβιάζεται ή όχι ο Καταστατικός Χάρτης του ΝΑΤΟ με αυτήν την κίνηση; Ο Χάρτης προβλέπει την στρατιωτική υποστήριξη προς κράτος-μέλος και η Ουκρανία δεν βρίσκεται σ’ αυτήν την κατηγορία.
        • – Οι Αμερικανικές Δυνάμεις στην Ευρώπη θα ελέγχονται από την γραφειοκρατία των Βρυξελλών; ναι ή όχι;
        • – Πώς τελικά θα αντιδράσει απέναντι σ’ αυτό το σχέδιο ένας νέος κάτοικος του Λευκού Οίκου, που διακηρύσσει “America first” και που υποστηρίζει ότι θα τελειώσει τον πόλεμο στην Ουκρανία εντός 24 ωρών;

    Ανεξάρτητα από τις παραπάνω εκπεφρασμένες προθέσεις, ή απλώς τα πολιτικά πυροτεχνήματα, στις αρχές Απριλίου κυκλοφόρησε στην ΕΕ η Έκθεση του Enrico Letta με τίτλο : “Much More Than a Market – Speed, Security, Solidarity”˙ μια έκθεση που βάζω στοίχημα ότι οι Macron, Borrell και Stoltenberg γνώριζαν πριν από τις δηλώσεις τους! Στην έκθεσή του αυτή, ο πρώην Πρωθυπουργός της Ιταλίας και νυν Αναπληρωτής Γραμματέας του Δημοκρατικού Κόμματος, υποστηρίζει ότι χρειάζεται μια ισχυρή πολιτική δέσμευση ώστε η Ευρωπαϊκή Ένωση να συνεχίσει κάτω από ένα νέο πλαίσιο : “Αυτό το νέο πλαίσιο πρέπει να προστατεύει τις βασικές ελευθερίες, στη βάση όρων ίσου ανταγωνισμού, υποστηρίζοντας παράλληλα την φιλοδοξία της θέσπισης μιας δυναμικής και αποτελεσματικής ευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής. Για να επιτύχουμε αυτούς τους φιλόδοξους στόχους, χρειαζόμαστε ταχύτητα, χρειαζόμαστε κλίμακα και πάνω από όλα χρειαζόμαστε επαρκείς οικονομικούς πόρους”.

    Στο κεφάλαιο της έκθεσης που αναφέρεται στην Αμυντική Βιομηχανία, υπογραμμίζει “Χρειάστηκε ο πόλεμος στην Ουκρανία για να γίνουν εμφανείς οι συνέπειες της παραίτησης της Ευρώπης από τις αμυντικές της ευθύνες, επισημαίνοντας δύο μεγάλες προκλήσεις που εκτείνονται πέρα ​​από το τρέχον σενάριο κρίσης. Βραχυπρόθεσμα, δυσκολευόμαστε να εκπληρώσουμε τις δεσμεύσεις μας για παράδοση πυρομαχικών στην Ουκρανία, καθοριστικής σημασίας για τις αμυντικές της προσπάθειες. Το χάσμα μεταξύ των δεσμεύσεων και των χορηγήσεων των θεσμικών οργάνων της ΕΕ παραμένει πολύ μεγάλο˙ δεσμεύτηκαν 144 δισ. ευρώ έναντι μόνο 77 δισ. ευρώ που χορηγήθηκαν. Μεσοπρόθεσμα, αντιμετωπίζουμε δυσκολίες ως προς την επίτευξη συναίνεσης σχετικά με τις στρατηγικές και τους απαραίτητους πόρους για τη διασφάλιση της άμυνας της Ευρώπης και της ασφάλειας των πολιτών της, παρά το γεγονός ότι οι στρατιωτικές μας δαπάνες θα μπορούσαν να είναι σημαντικές, εάν συγκεντρωθούν συλλογικά. Το 2022, οι Ευρωπαίοι διέθεσαν περίπου 240 δισεκατομμύρια ευρώ για την άμυνα, σχεδόν όσο οι δαπάνες της Κίνας ύψους 275 δισεκατομμυρίων ευρώ και ξεπερνώντας κατά τρεις φορές τις δαπάνες της Ρωσίας, περίπου όσο το 12% του παγκόσμιου συνόλου.” Παρά την οικονομική δυνατότητα που έχουμε σαν ΕΕ, μας λέει, μόνο το 22% της πολεμικής βοήθειας προς την Ουκρανία προερχόταν από καθαρά ευρωπαϊκές πηγές, ενώ το υπόλοιπο 78% προερχόταν από άλλες συμμαχικές δυνάμεις (διάβαζε ΗΠΑ, ΗΒ). Για να υποστηρίξει το σχέδιό του υπογραμμίζει τις οργανωμένες νεόκοπες και αποτελεσματικές προσπάθειες άλλων χωρών και κυρίως της Νότιας Κορέας, της Τουρκίας, του Ιράν και της Κίνας.

    Οι προτάσεις του Letta για την ενεργοποίηση του κλάδου, απαιτούν πολύμηνες προσπάθειες. Το πλαίσιο δεν υπάρχει και πρέπει να επινοηθεί. Αν εστιάσουμε μόνον στους τρόπους χρηματοδότησης παρατηρεί τα εξής. “Οι οικονομικές δεσμεύσεις σύμφωνα με την τελευταία European Defence Industrial Strategy για τον προϋπολογισμό των ετών 2025 έως 2027, ανέρχονται στο ποσόν του €1.5 δισεκατομμυρίων. Οι πραγματικές απαιτήσεις υπερβαίνουν κατά πολύ την πρόβλεψη αυτή! Συνεπώς θα απαιτηθούν νέες μέθοδοι χρηματοδότησης”. Στην έκθεση έχει καταγράψει τέσσερις πιθανές λύσεις :

    • 1. Ευρω-ομόλογα. Ζωηρή συζήτηση έχει ήδη ξεκινήσει και η λύση κερδίζει έδαφος. Αν και οι πολιτικές αποφάσεις θα είναι δύσκολες, τα Ευρω-ομόλογα προσφέρουν μια ταχεία και αποτελεσματική λύση. Για να καμφθούν οι όποιες εύλογες αντιδράσεις, είναι κατ’ ελάχιστον απαραίτητο να υπάρξουν καθαροί όροι αποπληρωμής στο τέλος της κάθε περιόδου.
    • 2. Μια ακόμα λύση θα ήταν η χρήση του European Stability Mechanism (ESM), με τρόπο παρόμοιο της αντιμετώπισης της πανδημίας του COVID-19, οπότε δημιουργήθηκε το πρόγραμμα Pandemic Crisis Support. Ένα παρόμοιο πρόγραμμα θα μπορούσε να δημιουργηθεί για την Άμυνα, με δυνατότητα χρηματοδότησης έως και του 2% του GDP κάθε χώρας με ευνοϊκά επιτόκια και όρους αποπληρωμής.
    • 3. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου 2024, ήδη προέτρεψε την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕ ελληνικά ή EIB αγγλικά) “να προσαρμόσει την πολιτική δανεισμού προς την αμυντική βιομηχανία αλλά και τον τρέχοντα ορισμό των αγαθών διπλής χρήσεως, προστατεύοντας συγχρόνως την δυνατότητά της να χρηματοδοτεί”. Ακολουθώντας αυτήν την προτροπή προετοιμάστηκε και παρουσιάστηκε το αντίστοιχο σχέδιο “Security and Defence Industry Action Plan” του Συγκροτήματος ΕΤΕ στην πρόεδρο του Nadia Calviño. Το θέμα βρίσκεται σε εξέλιξη.
    • 4. Μια επιπλέον πιθανότητα θα ήταν να ενθαρρυνθούν και υποστηριχθούν οι επιχειρήσεις που θα ήθελαν να αυτοχρηματοδοτηθούν και διστάζουν λόγω της αβεβαιότητας των επενδύσεων στον κλάδο. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει ανάληψη μέρους του ρίσκου ενός προγράμματος, προσφορά εγγυήσεων για δάνεια, ή διαβεβαιώσεις ευνοϊκής μεταχείρισης σε μελλοντικούς ευρωπαϊκούς διαγωνισμούς.

    Τί σκοπό λοιπόν είχαν όλες αυτές οι ρητορικές;

    • Το πρώτο που γίνεται φανερό, είναι ότι οι Macron και Borrell, μπορεί να έχουν τα πολιτικά στο μυαλό τους, αλλά είναι συντονισμένοι όσον αφορά τον στόχο ενδυνάμωσης της Αμυντικής Βιομηχανίας της Ευρώπης, όπως αναλυτικά προτείνει ο Enrico Letta με την έκθεσή του. Χρησιμοποιούν το Ουκρανικό ζήτημα σαν έναυσμα και φόβητρο για να επιταχύνουν τις εξελίξεις, αλλά ο στόχος τους είναι καθαρός.
    • Από την άλλη ο Stoltenberg παρουσιάζει ένα πρόχειρο και εξαιρετικά επισφαλές πρόγραμμα, ίσως για να δείξει ότι οδηγεί τις εξελίξεις, ίσως όμως επειδή φοβάται ότι ο εφοδιασμός της Ουκρανίας θα ξεφύγει από τον έλεγχο του ΝΑΤΟ.

    Έτσι συμπερασματικά, τί θα πρέπει να περιμένουμε :

    • Κατ’ αρχήν ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία θα τελειώσει ή φέτος, ή μέχρι τις αρχές του επομένου έτους, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, καθώς όλο και λιγότεροι στις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ υποστηρίζουν την συνέχιση της προσπάθειας.
    • Σε κάθε περίπτωση, οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να βάλλουν βαθειά το χέρι στην τσέπη για ανάπτυξη της Αμυντικής τους Βιομηχανίας, αν θέλουν να παίξουν ουσιαστικό πολιτικό ρόλο στον νέο κόσμο που ανατέλλει, αλλά και κυρίως, για να μπορέσουν να σταθούν οικονομικά και να προστατέψουν την Ευρώπη από τις αναδυόμενες απειλές.
    • Η χώρα μας ειδικά, πρέπει να παρακολουθήσει στενά το πρόγραμμα που θα προκύψει από την έκθεση του Letta, αν δεν θέλει να παραμείνει ουραγός στην αμυντική βιομηχανία, πολύ δε περισσότερο καθώς τα εξοπλιστικά μας απορροφούν ήδη μεγάλο μέρος του προϋπολογισμού μας και υπάρχει η εκπεφρασμένη διά στόματος του Υπουργού Αμύνης πρόθεση ανάπτυξης της εγχώριας Αμυντικής Βιομηχανίας και προώθησης της καινοτομίας.

    Δημήτριος Κατελούζος

    Απρίλιος 2024

    Πηγές:

    Σκιᾶς ὄναρ, ἄνθρωπος

    Τον Πάνο τον Μαυραγάνη τον πρωτογνώρισα έναν Οκτώβρη, στα τέλη του 1995, αν θυμάμαι καλά. Ήμουν τότε Διευθυντής Τηλεπικοινωνιών – Ηλεκτρονικών στο ΓΕΑ. Ήρθε γιατί ήθελε να ανασυγκροτήσει το Παράρτημα της AFCEA (Armed Forces Communications and Electronics Agency) στην Ελλάδα, του οποίου η λειτουργία είχε με τα χρόνια ατονήσει. Κατάλαβα αμέσως τί ήθελε να κάνει και προθυμοποιήθηκα να βοηθήσω. Η ανασυγκρότηση της AFCEA θα βοηθούσε στην σύσφιξη των σχέσεων μεταξύ των αξιωματικών των τηλεπικοινωνιών των τριών κλάδων. Μιά και είχε την άδεια του τότε ΑΓΕΕΘΑ Ναύαρχου Λυμπέρη, τον οποίο εκτιμούσα ιδιαίτερα, να συμπεριλάβει στην ομάδα μέλη ακόμη και μεταξύ των εν ενεργεία αξιωματικών, “προπαγάνδισα” την AFCEA μέσα στην ΠΑ με αποτέλεσμα η ΠΑ να γίνει η πρώτη δύναμη στην AFCEA σε λίγες εβδομάδες.

    Από τότε με τον Πάνο γίναμε φίλοι. Δεν μας ένωνε μόνο η AFCEA, αλλά “κολλήσαμε” και σαν χαρακτήρες. Ο Πάνος ήταν έξυπνος, πνευματώδης, φιλότιμος και εργατικός. Ήταν “άρχοντας” με τον τρόπο που το εννοούσαν οι παληοί: Αξιοπρεπής υπερήφανος και ακέραιος, θα προτιμούσε να κόψει τις φλέβες του, παρά να προδώσει την εμπιστοσύνη αυτών που θεωρούσε φίλους του.

    Βρεθήκαμε πολλές φορές, μόνοι και με τις γυναίκες μας. “Ήπιαμε τα κρασιά μας” και διασκεδάσαμε. Δεν θέλω ούτε έχω την διάθεση να αραδιάσω πολλές από τις ιστορίες που ζήσαμε μαζί, θα αρκεστώ σε μία:

    • Μετά την αποστρατεία μου, στις αρχές του 1998, μια σειρά από απροσδόκητα γεγονότα με οδήγησε να χωρίσω την πρώτη μου γυναίκα. Καθώς η εξέλιξη ήταν ραγδαία και αναπάντεχη υπήρξε μια περίοδος κατά την οποία “αλλού πατούσα κι’ αλλού βρισκόμουνα”, κατά το κοινώς λεγόμενο. Ο Πάνος παρακολουθούσε την εξέλιξη σιωπηλά, αλλά με ενδιαφέρον. Τον Σεπτέμβριο του 1998 με κάλεσε να πάμε με μια παρέα φίλων του από το ΠΝ, που θα ήταν με τις γυναίκες τους, για να βγω από το καβούκι μου. Αν και δεν είχα όρεξη, με έπεισε να πάω. Η συνάθροιση έγινε σε ένα κέντρο κοντά στο Κάραβελ που έπαιζε ο Κορκολής και με έβαλε να καθίσω δίπλα του. Καθώς η βραδυά προχωρούσε, μου είπε κάποια στιγμή φωναχτά μέσα στη φασαρία, για να τον ακούσουν όλοι : “Μην στενοχωριέσαι, βρε! Η δεύτερη γυναίκα, είναι πάντα καλύτερη από την πρώτη!….”˙ και σκύβοντας στο αφτί μου, για να μην τον ακούσει η δεύτερη γυναίκα του, που καθόταν στα δεξιά του, συνέχισε : “…. και η τρίτη είναι ακόμα καλύτερη!”.

    Εκείνη την στιγμή κατάλαβα για πρώτη φορά ότι και του Πάνου ο γάμος δεν πήγαινε καλά! Τα χρόνια πέρασαν και ξαναπαντρευτήκαμε και οι δύο. Η προφητεία του βγήκε αληθινή! Η Νίκη, η τρίτη του γυναίκα είναι εξαιρετική κυρία, σαφώς καλύτερη από την δεύτερη! Ο Πάνος αντιμετώπισε την κόρη της Νίκης την Ηρώ, σαν να ήταν δικό του παιδί και η Νίκη του χάρισε το μέχρι τότε ανεκπλήρωτο όνειρό του, τον γιό του τον Γιώργο, που σήμερα είναι ένα παλικάρι πανέμορφο και ακέραιου χαρακτήρα, καμάρι των γονιών του.

    Την Πέμπτη 14 Μαρτίου ο φίλος μου ο Πάνος έφυγε για το μεγάλο ταξίδι. Σου εύχομαι κατευόδιο Πάνο˙ και σπένδω στην μάνα γη ένα ρακοπότηρο Μεταξά πέντε αστέρων που σου άρεσε, για να σε δεχτεί στοργικά!

    Δημήτρης Κατελούζος

    15 Μαρτίου 2024

    ΚΕΤΑ/ΕΤΗΜ :

    Τέσσερις ιστορίες κι’ ακόμα μία.

    (Σημείωση : Το παρόν είναι από μια παρουσίαση που πραγματοποίησα στο Αμφιθέατρο της Σχολής Ικάρων στις 24 Οκτωβρίου του 2023, στα πλαίσια Ημερίδας του Συνδέσμου Αποφοίτων Σχολής Ικάρων, με θέμα «Μεταβολές στο Δόγμα Υποστήριξης των Αεροπορικών Δυνάμεων από την Έλευση των Αεροσκαφών 3ης Γενιάς». Στην φωτογραφία φαίνονται ορισμένοι από τους μέχρι το 1993 Διοικητές της Μονάδος. Από δεξιά : Πανάρας (+), Γιώργος Χρυσικάκης (+), Ηλίας Αρκουμανέας, Γιώργος Γούλιος (+), Μανώλης Κελαϊδής, Τάσος Σπανός , η αφεντομουτσουνάρα μου, Κοντοδιός, Μπανάκος, Μανώλης Αργυρός (+) , Ευγένιος Φαινέκος, Μιχάλης Θεοφίλου. Υπάρχει και κάποιος πίσω, μεταξύ Κελαϊδή και Σπανού που δεν μπορώ να τον αναγνωρίσω.)

    1. Χαιρετισμοί : Αξιότιμε κύριε ……., κυρίες και κύριοι αξιωματικοί και προσκεκλημένοι, αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι, καλή σας ημέρα!
    2. Προσωπική Παρουσίαση : Είμαι ο Υποπτέραρχος ε.α. Δημήτριος Κατελούζος της 17ης σειράς ΣΜΑ, αντίστοιχης της 41ης Ιπταμένων. Σήμερα έχω την τιμή και την χαρά να εκπροσωπήσω τους ονειροπόλους που φαντάστηκαν ένα Κέντρο Εφαρμοσμένων Μελετών, αντίστοιχο με εκείνα των Πολεμικών Αεροποριών άλλων χωρών και εκείνους που βοήθησαν με την εργασία τους ώστε να υλοποιηθεί και να ανδρωθεί μία από τις σημαντικότερες Μονάδες της Πολεμικής Αεροπορίας (ΠΑ).
    3. ΚΕΤΑ, Εισαγωγή : Πολλοί από τους παρευρισκομένους δεν θα γνωρίζουν, ή δεν θα θυμούνται ίσως, ότι αφορμή για την δημιουργία του ΚΕΤΑ (“Κέντρο Ερευνών Τεχνολογίας Αεροπορίας”, ονομασία που διατηρήθηκε για αρκετά χρόνια), ήταν η προμήθεια και επιχειρησιακή εκμετάλλευση από την ΠΑ των αεροσκαφών “τρίτης γενεάς” της δεκαετίας του ‘70 και των τεχνολογικών μεταβολών που τις παρακολουθούσαν. Βέβαια η ιδέα ίδρυσης ενός ανεξάρτητου οργανισμού μελετών είχε ήδη ωριμάσει, καθώς είχαν αναγνωριστεί και άλλες ανάγκες, όπως η ανεξάρτητη σχεδίαση και κατασκευή μέσων (κυρίως Ηλεκτρονικού Πολέμου – ΗΠ), ή η τροποποίηση υπαρχόντων, ώστε να εξασφαλίζεται μια σχετική αυτοδυναμία στην ΠΑ ή και να προστατεύεται αποτελεσματικότερα το εθνικό απόρρητο, καθώς επίσης και η ανάγκη για παρακολούθηση και επέκταση της επιχειρησιακής ζωής οπλικών συστημάτων με τρόπο οικονομικό. Η εν συνεχεία ανάπτυξη του ΚΕΤΑ, έφερε σταδιακά στο φως παράπλευρες ικανότητες, όπως η παροχή γνωμοδότησης σε τεχνικά ζητήματα, συμπεριλαμβανομένων περιπτώσεων συμβάντων, ατυχημάτων και δυστυχημάτων.
    4. Το ΚΕΤΑ ξεκίνησε σαν ανεξάρτητη Μονάδα της ΠΑ, με μεγάλους στόχους, αλλά η πίεση από το ΓΕΕΘΑ και τα άλλα επιτελεία, καθώς και από την πολιτική ηγεσία, που είδαν το ΚΕΤΑ σαν μια έτοιμη μονάδα που θα μπορούσε να αποτελέσει τον πυρήνα για ένα μεγαλεπήβολο Κέντρο Ερευνών, εκτός Αεροπορίας, υπαγόμενου στο ΓΕΕΘΑ, ανάγκασαν την ΠΑ να προχωρήσει στην αρχική συνένωση των Μονάδων ΚΕΤΑ και ΕΤΗΜ (Εργοστάσιο Τηλεπικοινωνιακών και Ηλεκτρονικών Μέσων) το 1988. Αργότερα το ΚΕΤΑ έπαψε να είναι ανεξάρτητο καθώς υπήχθη και λειτουργεί κάτω από την φιλόξενη “ομπρέλα” του ΕΤΗΜ, χωρίς όμως να χάσει τις ικανότητές του.
    5. Παλιές ιστορίες! Προσπαθώντας να συγκεντρώσω υλικό για την σημερινή παρουσίαση, αντιμετώπισα ένα απροσδόκητο πρόσκομμα. Τα έγγραφα που αφορούν στα τεχνολογικά προγράμματα του ΚΕΤΑ είναι ακόμη χαρακτηρισμένα ΑΠΟΡΡΗΤΑ, παρά το γεγονός ότι πολλά από αυτά, ήδη αναφέρονται σε εργασίες των δεκαετιών ‘70 και ‘80 και αφορούν ακόμη και αεροσκάφη που έχουν αποσυρθεί. Επιπλέον, τα έγγραφα που έχουν απομείνει, είναι καθαρά τεχνικά, με σχέδια και υπολογισμούς˙ τελείως ακατάλληλα για μη τεχνική εργασία και η χρήση τους θα ξεπερνούσε το επίπεδο αυτής της απλής ενημερωτικής παρουσίασης. Για τον λόγο αυτό, αποφάσισα να σας διηγηθώ απλώς μερικές χαρακτηριστικές ιστορίες από προγράμματα που πραγματοποιήθηκαν από το ΚΕΤΑ. Όλες τις ιστορίες που θα διηγηθώ πιό κάτω, τις συγκέντρωσα προφορικά και τις διασταύρωσα, κατευθείαν από τους ίδιους τους πρωταγωνιστές. Θα παρατηρήσει κάποιος : “Μα βρε Κατελούζε, ιστορίες θα μας διηγηθείς;” – “Ναι, γιατί όχι; οι άνθρωποι υφαίνουν τις ιστορίες και οι ιστορίες χτίζουν την παράδοση!”. Εξ άλλου, αυτός είναι και ένας τρόπος για να κρατήσω την παρουσίαση ΑΔΙΑΒΑΘΜΗΤΗ.
      • 5.1. Οι απαρχές – το F-1 : Στις αρχές της λειτουργίας του, το ΚΕΤΑ ασχολήθηκε και με προγράμματα που αφορούσαν ανάρτηση βλημάτων αμερικανικής προέλευσης και κατασκευής στο αεροσκάφος Mirage F-1. Από τις προσπάθειες αυτές, η ανάρτηση των Η/Μ βλημάτων, αν και μελετήθηκε αρχικά, τελικά απορρίφθηκε λόγω του υψηλού κόστους και του τεχνικού ρίσκου, παρά το γεγονός ότι είχαν εμπλακεί και έμπειρες με το αντικείμενο ξένες κατασκευαστικές εταιρείες όπως οι AMD, η THOMSON/CSF και η RAYTHEON.
        • 5.1.1. Το πρόγραμμα που εξελίχθηκε με επιτυχία ήταν εκείνο της μεικτής ανάρτησης και βλημάτων AIM-9 (βλήματα με υπέρυθρη καθοδήγηση) στο ίδιο αεροσκάφος. Το ΚΕΤΑ προχώρησε αυτόνομα και περάτωσε επιτυχώς τη μελέτη και κατασκευή του πρωτοτύπου και προχώρησε σε επιτυχείς δοκιμές και πιστοποίηση.
        • 5.1.2. Οι επιμέρους φάσεις του προγράμματος περιελάμβαναν :
          • 5.1.2.1. Αεροδυναμική μελέτη της ανάρτησης.
          • 5.1.2.2. Μελέτη, κατασκευή και δοκιμές του πρωτοτύπου του υπολογιστού.
          • 5.1.2.3. Μελέτη και κατασκευή νέου εκτοξευτήρα τύπου AERO-3B (ΦΑ-11).
          • 5.1.2.4. Μελέτη, κατασκευή και περιβαλλοντικές δοκιμές του νέου τροφοδοτικού για τον εκτοξευτήρα, που να ήταν συμβατός με τα βλήματα AIM-9.
          • 5.1.2.5. Τροποποίηση του αεροσκάφους που περιελάμβανε καλωδιώσεις και άλλες μηχανολογικές κατασκευές.
          • 5.1.2.6. Εφαρμογή της τροποποίησης στον στόλο.
        • 5.1.3. Ενδεικτικά αναφέρω τα επίθετα των αμέσως εμπλεκομένων αξιωματικών και υπαλλήλων στην σπουδαία αυτή μελέτη : Φαινέκος, Γκούμας, Πορτάλης, Βυζάντιος, Σκουφάς, Γιαννάκης, Καμήλογλου, Καρακώστας.
      • 5.2. Η ωριμότητα – το F-4 : Το F-4 ήταν ένα αεροσκάφος που εντυπωσίαζε με την πρώτη ματιά. Ήταν ο τρόπος του αεροδυναμικού του σχεδιασμού, η ισχύς των κινητήρων, η σκληρότητα του μετάλλου. Η δομή του στιβαρή, ανέδιδε μιαν αρρενωπότητα. Με το που το είδα, θυμάμαι που είπα : “Να, βρε παιδιά! Αυτό είναι αεροπλάνο για πόλεμο!”. Ήταν ακόμα η εποχή που σχεδίαζαν τα αεροσκάφη χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τα ηλεκτρονικά συστήματα˙ και όμως! Το F-4 ήταν η χαρά του μηχανικού! Στα πιό απροσδόκητα σημεία είχαν προβλεφθεί θέσεις όπου θα μπορούσαν να τοποθετηθούν ηλεκτρονικά συστήματα που ακόμη δεν υπήρχαν! Άνοιγες μια θυρίδα και ανακάλυπτες ότι ήταν κενή και στο βάθος της εύρισκες αναμονές τροφοδοσίας και φίσες για καλώδια.
        • 5.2.1. Όταν στις αρχές της δεκαετίας του ‘80 χρειάστηκε να εγκατασταθεί το πρώτο DIAS (Σύστημα Ηλεκτρονικού Πολέμου) στα αεροσκάφη F-4, φάνηκε πως θα ήταν μια εύκολη δουλειά, ακριβώς λόγω της ύπαρξης των κενών θέσεων. Δεν χρειάστηκε πάνω από μια βδομάδα για να αποφασίσουμε που θα τοποθετηθεί, ποιο συγκρότημα και πως θα όδευαν τα καλώδια. Μόνο που … υπήρχε ένα «μικρό» πρόβλημα! Δεν υπήρχαν προβλέψεις για τους κυματοδηγούς! Βλέπετε το σύστημα DIAS έβγαζε μεγάλη ισχύ εκπομπής, που με κάποιο τρόπο έπρεπε να διοχετευθεί στις κεραίες και μάλιστα αυτές της ουράς.
        • 5.2.2. Περάσαμε ώρες ψάχνοντας να βρούμε λύση. Είμαστε, ο Alan Vassol, και ο Billy Huyler από την τότε εταιρεία KURAS-ALTERMAN και από την ΠΑ, ο υποφαινόμενος, ο Πέτρος Σακελλαρίου και ο Νίκος Μαυροκουκουλάκης, ο επονομαζόμενος doctor! Η λύση στην οποία καταλήξαμε ήταν να περάσουν οι κυματοδηγοί από το ίδιο κανάλι που περνούσαν τα συρματόσχοινα των πηδαλίων στην ράχη του F-4. Λεπτομερείς μετρήσεις έγιναν και μια δοκιμαστική συλλογή κατασκευάστηκε από την εταιρεία. Στη δοκιμή προέκυψε πρόβλημα. Τα συρματόσχοινα τρίβονταν στους κυματοδηγούς σε δύο σημεία. Η δική μου άποψη ήταν να εγκαταλείψουμε το σχέδιο και να προχωρήσουμε σε μια εναλλακτική όδευση κάπως πιό περίπλοκη. Ο Vassol επέμεινε να ξαναπροσπαθήσουμε και τελικά αποδείχτηκε ότι είχε δίκιο. Κατάφερε να “στραβώσει” τους κυματοδηγούς έτσι ώστε να βρίσκονται σε απόσταση πάνω από ένα εκατοστό από τα συρματόσχοινα, σε όλο το μήκος της ράχης. Η δεύτερη δοκιμαστική τροποποίηση πήγε περίφημα! Πουθενά δεν παρατηρήθηκε τριβή και οι απώλειες σε ισχύ ήταν κάτω από 1,5 dB για όλες τις συχνότητες. Η τροποποίηση έγινε προσωρινά αποδεκτή (dB : μέτρηση σε λογαριθμική κλίμακα. Απώλεια 1.5 dB σημαίνει: Αν από τον πομπό βγαίνουν 100 W στην κεραία φτάνουν περίπου τα 70 W).
        • 5.2.3. Τώρα υπήρχε ένα ακόμη εμπόδιο που έπρεπε να υπερνικηθεί. Μέχρι εκείνη την στιγμή βλέπετε, οι τροποποιήσεις στα αεροσκάφη έρχονταν εγκεκριμένες από την USAF. Η νέα τροποποίηση έπρεπε να εγκριθεί από την ΠΑ και να πιστοποιηθεί ότι η πλοϊμότητα του αεροσκάφους δεν επηρεαζόταν. Την λύση έδωσε ο Γιώργος ο Γούλιος, που τότε υπηρετούσε στην Διεύθυνση Ποιοτικού Ελέγχου της ΔΑΥ. Αφού ο ίδιος πίστεψε στην τεχνική επάρκεια της τροποποίησης, έπεισε τους ανωτέρους του και εκπόνησε διαταγή, βασισμένη σε παλαιότερη ΤΔΒΑΥ (Τεχνική Διαταγή Βασικού Αεροπορικού Υλικού), με λεπτομερείς οδηγίες για την εφαρμογή. Η διαδικασία ήταν απλή : Σε κάθε Μονάδα, η ΜΣΒ (Μοίρα Συντηρήσεως Βάσεως) εφάρμοζε την τροποποίηση και το Τμήμα Ποιοτικού Ελέγχου της Μονάδας προχωρούσε σε προ-έγκριση. Η τελική έγκριση πραγματοποιείτο από την ομάδα του ΚΕΤΑ. Παρόμοια διαδικασία ακολουθήθηκε και για άλλες τροποποιήσεις.
        • 5.2.4. Το πρόγραμμα αυτό πάντως, ανέδειξε την ανάγκη για την ανάληψη της συντήρησης και του προγραμματισμού των Συστημάτων Αυτοπροστασίας από τον ίδιο φορέα. Η ενσωμάτωση του ΚΕΤΑ και του ΕΤΗΜ ήταν καταλυτική στην επίλυση του προβλήματος αυτού.
      • 5.3. Η διαρκής πρακτική – Το Πρόγραμμα Δομικής Ακεραιότητας (ΠΔΑ-ASIP) : Όπως είναι γνωστό, κύριο μέλημα των Μηχανικών της Αεροπορίας είναι η διατήρηση των αεροσκαφών σε κατάσταση χαμηλού ρυθμού βλαβών με σκοπό την μεγιστοποίηση της Ασφάλειας των Πτήσεων. Ο κλάδος της Μηχανικής που ασχολείται με το αντικείμενο ονομάζεται “Αξιοπιστία – Συντηρησιμότητα”. Το πρόγραμμα ASIP είναι μέρος της όλης προσπάθειας και αντικείμενό του είναι η πρόληψη των παραγόντων που πιθανόν να οδηγήσουν σε καταστροφική αστοχία κρισίμων δομικών στοιχείων των αεροσκαφών. Οι κύριοι παράγοντες εν προκειμένω, είναι η διάβρωση των στοιχείων, που οφείλεται σε χημικές διεργασίες, καθώς και η κόπωση , που οφείλεται σε μηχανικές καταπονήσεις.
        • 5.3.1. Στο παρελθόν, προσεγγίζαμε την πρόληψη με την “περιοδική εργοστασιακή συντήρηση” (Periodical Depot Maintenance – PDM), στα Εργοστάσια (στο ΚΕΑ αρχικώς και αργότερα και στην ΕΑΒ) όπου, σε χρονικά διαστήματα 4 ή 5 ετών, πραγματοποιείτο εκτεταμένη επιθεώρηση και αντικατάσταση στοιχείων η οποία διαρκούσε από 10 έως 15 μήνες ανά αεροσκάφος, ανάλογα με τον Τύπο και τα ευρήματα που εμφανίζονταν. Η έκταση της περιοδικής αυτής συντήρησης οδηγούσε στην επιχειρησιακή μείωση της διαθεσιμότητας του Τύπου και σε σημαντικά κονδύλια για την εξασφάλιση των πόρων.
        • 5.3.2. Η υπόψη κατάσταση απασχολούσε όλες τις Πολεμικές Αεροπορίες του κόσμου και, αρχής γενομένης από τις ΗΠΑ μελετήθηκαν και αναπτύχθηκαν νέες μέθοδοι και τεχνολογίες για την βελτίωση της αξιοπιστίας των ιπταμένων μέσων με αντίστοιχη μείωση του κόστους και της διάρκειας των PDM. Συγκεκριμένα μελετήθηκαν οι μηχανισμοί θραύσης από κόπωση του υλικού, με εστίαση στις κρίσιμες περιοχές και καταγράφηκαν οι χρόνοι από την έναρξη μιας ρωγμής μέχρι την οριστική θραύση του υλικού.
        • 5.3.3. Έτσι σήμερα είναι δυνατόν να προβλεφθεί ο αριθμός των ωρών πτήσης του Α/Φ από την πρώτη εμφάνιση μιας ρωγμής μέχρι την απαιτούμενη επέμβαση ώστε να αποφευχθεί η αστοχία. Ο χρόνος αυτός είναι απαραίτητος στον κατασκευαστή ώστε να προετοιμάσει επισκευαστική συλλογή (ΚΙΤ) ή να επανασχεδιάσει το κρίσιμο υλικό χρησιμοποιώντας νέα κράματα βελτιωμένης αντοχής, για να υποστηρίξει τους πελάτες του.
        • 5.3.4. Αυτό είναι επιγραμματικά το πρόγραμμα ASIP, που ξεκίνησε από τις ΗΠΑ την δεκαετία του 1970, σταδιακά για τα Α/Φ F-4, F-5, Α-7 και C-130 κάτω από την ομπρέλα του TCG (Technical Coordination Group). Στην ΠΑ, ορίστηκε για την παρακολούθηση του προγράμματος η ΔΑΥ, ως ο καθ΄ ύλην αρμόδιος φορέας. Η ΔΑΥ παρακολουθούσε ανελλιπώς τις ετήσιες ανασκοπήσεις που οργάνωνε το TCG στις οποίες συμμετείχαν όλες οι χώρες χρήστες ομοιοτύπων Α/Φ. Στις ανασκοπήσεις αυτές ανταλλάσσονταν απόψεις και πληροφορίες επί των αναφυομένων προβλημάτων. Η διαδικασία αυτή είχε δύο ελαττώματα. Το πρώτο ήταν ότι εξαρτώταν από τα στατιστικά που ανέφεραν οι Μονάδες, που δεν ήταν πάντα αξιόπιστα. Το δεύτερο ήταν ότι τα στατιστικά αφορούσαν ολόκληρο τον στόλο και για τούτο οι προβλέψεις για τις αντικαταστάσεις των υλικών για το κάθε επιμέρους αεροσκάφος ήταν εξαιρετικά συντηρητικές.
        • 5.3.5. Η έλευση των F-16 έφερε μια διαφορετική θεώρηση στα προγράμματα ASIP δεδομένου ότι τα Α/Φ είχαν ενσωματωμένους από κατασκευής αισθητήρες και καταγραφικά που παρακολουθούσαν όλες τις παραμέτρους πτήσεως. Τα στοιχεία συλλέγονταν υπό μορφή ηλεκτρονικών αρχείων μετά κάθε έξοδο και αναλύονταν στατιστικά με αποτέλεσμα να απομονώνονται όλες οι παράμετροι των κρίσιμων δομικών περιοχών του κάθε Α/Φ μεμονωμένα. Αυτό ήταν πολύ σημαντικό διότι πλέον μας έδωσε την δυνατότητα ώστε το παραδοσιακό ASIP που αφορούσε την διαχείριση σε επίπεδο στόλου, να εξελιχθεί σε πρόγραμμα παρακολούθησης κάθε αεροσκάφους ξεχωριστά, τα δε στατιστικά να είναι αξιόπιστα.
        • 5.3.6. Στα μέσα του 1980 η ΠΑ αποφάσισε λόγω της σοβαρότητας του θέματος να αναθέσει στο ΚΕΤΑ την ενορχήστρωση του Προγράμματος ASIP επειδή ήταν στελεχωμένο και με επιστημονικό προσωπικό αλλά και διότι συνεργαζόταν ήδη με κατασκευαστικές εταιρείες Α/Φ και ερευνητικούς φορείς του εξωτερικού, και βεβαίως με το ΝΑΤΟικό όργανο AGARD (ADVISORY GROUP FOR AEROSPACE RESEARCH and DEVELOPMENT), μέσω προγραμμάτων συνεργασίας.
        • 5.3.7. Η επιλογή του ΚΕΤΑ ήταν σημαντική και πέραν των άμεσων επεμβάσεων του σε τρέχοντα δομικά προβλήματα επιβοήθησε σημαντικά στην λήψη αποφάσεων για την εφαρμογή των προγραμμάτων ASIP F-16 (FALCON UP, FALCON STAR), όσον αφορά την επιλογή των Α/Φ στην καταλληλότερη χρονική περίοδο για την ένταξη τους στην ΕΑΒ προς υλοποίηση σχετικών προγραμμάτων συντήρησης.
        • 5.3.8. Το πρόγραμμα ASIP έχει αποδείξει έμπρακτα την χρησιμότητά του και θεωρείται πιά ρουτίνα στην ΠΑ. Πράγματι, εφόσον τηρείται με την απαιτούμενη ευλάβεια, προστατεύει τον στόλο από αναπάντεχες αστοχίες και αυξάνει αθόρυβα την διαθεσιμότητα των αεροσκαφών. Επιπρόσθετα εξοικονομεί από τους λιγοστούς πόρους και βοηθά την οικονομία. Την εποχή που είχα την τιμή να είμαι διοικητής, υπεύθυνοι του προγράμματος ήταν οι Μιχάλης Θεοφίλου και αργότερα ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου. (Ο τελευταίος εκπόνησε μόνος του ή και σε συνεργασία τις πιό κάτω μελέτες
          • 1. Υλοποίηση προγράμματος ASIP αφων F-16 C/D Μελέτη Τμ. Αερ. 3/91
          • 2. Έλεγχος δομικής ακεραιότητας επισκευής αφους C-130 S/N 747 Μελέτη 2/92/ΤΑ
          • 3. Όριο ζωής αφων HU-16B ΚΕΤΑ/ΤΑ 1/93
          • 4. Σχεδίαση – Κατασκευή καταγραφικού δομικής καταπόνησης αφων  HU-16B Αριθμός Μελέτης 3/93, σε συνεργασία με τον Βασίλη Μπλαβάκη.)
      • 5.4. Η αυτοπεποίθηση – Τα Ίμια : Η τραγωδία των Ιμίων γέννησε και μια παράπλευρη θεωρία συνωμοσίας. Η θεωρία ήταν δηλαδή, ότι το ελικόπτερο του ΠΝ που κατέπεσε είχε βληθεί από σφαίρες των Τούρκων λοκατζήδων που είχαν ανέβει στην νησίδα, με βάση μία σειρά οπών, που παρατηρούνταν σε σπαράγματα του κελύφους του ελικοπτέρου που είχαν ανασυρθεί.
        • 5.4.1. Τα κομμάτια του ελικοπτέρου παραδόθηκαν αρχικά στα εγκληματολογικά εργαστήρια της Αστυνομίας, η οποία μετά από κάποιο διάστημα δήλωσε ότι δεν μπορεί να τα αξιολογήσει. Κάποιος σκέφτηκε το ΚΕΤΑ και τα κομμάτια κατέληξαν εκεί. Σε διάστημα 10 ημερών, το ΚΕΤΑ απεφάνθη ότι οι οπές δεν προέρχονταν από σφαίρες αλλά από τα πριτσίνια. Τα στοιχεία που κατέδειξαν αυτό, ήταν τα εξής :
          • 5.4.1.1. Οι οπές ήταν κανονικοί κύκλοι με ελάχιστα μικρο-σχισίματα, χωρίς μεγάλες ρωγμές και παραμορφώσεις. Σε αντίθεση, μια σφαίρα θα προκαλούσε σημαντικά σχισίματα προς συγκεκριμένη μάλιστα κατεύθυνση.
          • 5.4.1.2. Το χείλος των οπών είχε σκληρυνθεί, προφανώς κατά την διάνοιξη με εργαλείο (δράπανο), εργασία για την οποία απαιτούνται αρκετά δευτερόλεπτα. Σε αντίθεση, η σφαίρα δεν προλαβαίνει να σκληρύνει το χείλος της οπής, λόγω της ταχύτητάς της.
          • 5.4.1.3. Το χείλος των οπών δεν είχε ρυπανθεί από τα μέταλλα που περιέχει μια σφαίρα, π.χ. μόλυβδο. Απεναντίας είχε ρυπανθεί από μαλακό αλουμίνιο, μέταλλο με το οποίο κατασκευάζονται τα πριτσίνια.
        • 5.4.2. Το αποτέλεσμα της μελέτης, δομημένο με επιστημονικό τρόπο, με στοιχεία που κατέρριπταν κάθε αντίθετη άποψη και αντιμετώπιζαν κάθε αμφιβολία, έπαιξε καίριο ρόλο στην αντιμετώπιση αυτής της θεωρίας συνωμοσίας η οποία έσβησε από το κοινωνικό υποσυνείδητο και σήμερα ουσιαστικά δεν μιλά κανείς γι’ αυτήν.
      • 5.5. Και ολίγον RPV! (Τί άλλο!) : Θα ήταν ιεροσυλία να μην αναφέρω, έστω και επιγραμματικά την διαχρονική προσπάθεια για την κατασκευή ενός RPV από το ΚΕΤΑ. Η προσπάθεια ξεκίνησε νωρίς, από την ίδρυση του ΚΕΤΑ και συνεχίστηκε σαν πρόγραμμα για δεκαετίες. Εδώ θα πρέπει να μνημονεύσω τουλάχιστον τον συνάδελφο Μιχάλη Μετοχιανάκη, αρχηγό της αρχικής ομάδος η οποία ανέλαβε την σχεδίαση με ιδιαίτερο ζήλο. Επίσης σημαντική ήταν η συνεισφορά του Νίκου Μπαμίχα, ο οποίος τροποποίησε την πτέρυγα -NACA, ο δε Κώστας Παπακωνσταντίνου που υπολόγισε τους αεροδυναμικούς συντελεστές της πτέρυγος σε διάφορες συνθήκες με το λογισμικό PANEL.
        • 5.5.1. Το πρόγραμμα αποδείχτηκε πολύ προωθημένο για την εποχή του και ουσιαστικά δεν ολοκληρώθηκε παρά το γεγονός ότι κατασκευάστηκαν αρκετά πρωτότυπα τα οποία πετούσαν με επιτυχία.
        • 5.5.2. Όλα αυτά τα χρόνια προετοιμάστηκε και παραδόθηκε κατασκευαστικός φάκελλος στην ΕΑΒ ΤΡΕΙΣ (3) φορές, αλλά κάθε φορά η ΕΑΒ δήλωνε άμεσα ή έμμεσα αδυναμία. Η αλήθεια είναι ότι και η ΠΑ αντιμετώπισε το πρόγραμμα με σχετική δειλία και ποτέ δεν καθόρισε μια ισχυρή επιχειρησιακή απαίτηση
        • 5.5.3. Να σημειώσω εδώ ότι όταν ήμουν Διοικητής, μία επιτροπή υπό τον Σωτήριο Νασιούδη και βοηθό τον Γιάννη Λαζάρου, επανασχεδίασε το RPV με σύγχρονο τρόπο. Προετοιμάστηκε πρόταση προς την Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας για εξασφάλιση χρηματοδότησης. Η πρόταση δεν είχε ευτυχές τέλος γιατί η Γενική Γραμματεία δεν διέθετε τα χρήματα που της ζητήσαμε και προτίμησε να διοχετεύσει την χρηματοδότηση σε πολλά μικρότερα προγράμματα.
        • 5.5.4. Σε τελική ανάλυση σήμερα, είμαι μερικώς ικανοποιημένος γιατί απόστρατοι συνάδελφοι, σε μικρότερες εταιρείες, κατόρθωσαν να κατασκευάσουν λειτουργικά RPV τα οποία προχωρούν υπό την αιγίδα του ΓΕΕΘΑ.
    6. Συμπεράσματα : Αντιλαμβάνομαι ότι “κομίζω γλαύκαν εις Αθήνας” αλλά για την πληρότητα της Παρουσίασης αυτής θα μου επιτρέψετε να σημειώσω μερικά συμπεράσματα που προέκυψαν αβίαστα κατά την ροή του κειμένου :
      • 6.1. Το ΚΕΤΑ παραμένει ενεργό και πρέπει να υποστηριχθεί, αν και βρίσκεται, εύχομαι επί του παρόντος, κάτω από μια κάλυψη παραλλαγής. Έχει την δυνατότητα και την ικανότητα να βοηθήσει καίρια την ΠΑ κατά την παραλαβή και ανάπτυξη των νέων αεροσκαφών, σε πεδία που αυτήν τη στιγμή, ούτε να τα φανταστούμε μπορούμε, ακριβώς όπως το έπραξε πριν από τέσσερις δεκαετίες και συνέχισε να το πράττει μέχρι και σήμερα.
      • 6.2. Σοβαρό πρόβλημα παραμένει η αδυναμία της ΕΑΒ να προχωρήσει σε παραγωγή. Εύχομαι μια μέρα να τα καταφέρει, αλλά μέχρι τότε η ΠΑ πρέπει να διερευνήσει καινούριες λύσεις.
      • 6.3. Σημειώνω ιδιαίτερα ότι η ΔΑΥ διαθέτει έναν πλούτο τεχνικών οδηγιών με την μορφή Βασικών Διαταγών, που μπορούν να βοηθήσουν σε απρόβλεπτα και κρίσιμα τεχνολογικά προβλήματα και έχει την δυνατότητα και την ικανότητα να εκπονεί και εγκρίνει τις αναφερόμενες πιό πάνω ΤΔΒΑΥ για την εφαρμογή τροποποιήσεων.
      • 6.4. Η στενή παρακολούθηση των τεχνολογικών εξελίξεων και η ανάπτυξη προγραμμάτων παρακολούθησης και διοίκησης της τεχνολογικής αξιοπιστίας και συντηρησιμότητας των οπλικών συστημάτων αυξάνει την Επιχειρησιακή Διαθεσιμότητα και μειώνει το κόστος της συντήρησης.
      • 6.5. Η ύπαρξη σαφούς και ισχυρής επιχειρησιακής απαίτησης είναι απολύτως απαραίτητη για την επιτυχή διεκπεραίωση τεχνολογικών προγραμμάτων
      • 6.6. Να ορισθεί διαδικασία ώστε τα προ εικοσαετίας έγγραφα να αποχαρακτηρίζονται αυτόματα.
    7. Επίλογος : Ευχαριστώ για την προσοχή σας.

    ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΤΕΛΟΥΖΟΣ

    23 Οκτωβρίου 2023

    Υστερόγραφο 1 : Το παρόν αφιερώνω στους ανώνυμους αξιωματικούς, υπαξιωματικούς, υπαλλήλους και εφέδρους, που με πείσμα, ενθουσιασμό και ζήλο, εργάστηκαν, πέραν του ωραρίου και, τις περισσότερες φορές, χωρίς υπερωριακή αποζημίωση για την επιτυχία της αποστολής του ΚΕΤΑ/ΕΤΗΜ.

    Υστερόγραφο 2 : Τον Αύγουστο του 2023, ανάρτησα στο ιστολόγιό μου ένα άρθρο που περιγράφει αρκετά καλά και σε απλή γλώσσα πως εκτελείται στις ημέρες μας η συντήρηση των αεροσκαφών, ώστε να βελτιστοποιείται η ασφάλεια των πτήσεων, να αυξάνεται η Διαθεσιμότητα και να μειώνεται το κόστος της συντήρησης. Στο ίδιο άρθρο υπάρχει και η διεύθυνση μιάς ομιλίας μου από το 2017 όπου αναλύεται και το μαθηματικό μοντέλο πίσω από την πρακτική. Η διεύθυνση του άρθρου φαίνεται πιό κάτω:

    Η Φιλοσοφία Συντήρησης των Αεροσκαφών

    Giancarlo Siani

    Τα Χριστούγεννα του 1984, δεν ήταν σαν τα συνηθισμένα μας Χριστούγεννα. Ήταν η πρώτη μας χρονιά στη Νάπολι και μας είχε καλέσει στο σπίτι τους ο φίλος μου Marcello. Ο Marcello, καλός φίλος και ευχάριστος άνθρωπος, ήταν παντρεμένος με την Anna, Ναπολιτάνα βέρα, που το πατρικό της σπίτι ήταν στην Νάπολι, κι όταν λέμε Νάπολι, Νάπολι μέσα.

    Τα Χριστούγεννα του 1984 λοιπόν, τα γιορτάσαμε στο σπίτι της Anna, στην Piazza Leonardo στην Avvocata, δίπλα στο Vomero. Να σημειώσω εδώ, για όσους δεν γνωρίζουν, ότι στην Ιταλία η γιορτή των παιδιών είναι τα Θεοφάνεια. Το βράδυ των Θεοφανείων είναι που η καλή γριά Befana (μάλλον από παραφθορά του Epifania = Θεοφάνεια) δίνει τα δώρα στα παιδιά. Εκείνη τη χρονιά, μια και τα δικά μας παιδιά περίμεναν τα δώρα τους πριν τα Θεοφάνεια, η οικογένεια του Marcello αυτοσχεδίασε και “έπεισαν” την Befana να παραχωρήσει την θέση της στον Άη-Βασίλη, ο οποίος και μας επισκέφθηκε, την ημέρα των Χριστουγέννων, όμως!

    Λίγο μπερδεμένο το σχέδιο, αλλά καλά μας βγήκε! Τον ρόλο του Άη-Βασίλη τον έπαιξε με μεγάλη επιτυχία ο νεαρός Giancarlo Siani, ένα γλυκό παιδί εικοσιπέντε χρονών, δημοσιογράφος, με σπουδές κοινωνιολογίας. Ίσως από τότε να έπρεπε να τον πείσουμε να παρατήσει την δημοσιογραφία και να ασχοληθεί με την υποκριτική, γιατί ήταν τέτοια η επιτυχία της μεταμφίεσης, που ο γιός μου, στα έξη τότε, αν και “άπιστος Θωμάς”, πίστεψε ότι ο Άη-Βασίλης υπήρχε, και προσπαθούσε να καταλάβει όλη νύχτα πως είναι δυνατόν ο Άγιος Βασίλης να μιλάει ελληνικά στην Ελλάδα και ιταλικά στην Ιταλία! Ο Άγιος μοίρασε με κάθε επισημότητα τα δώρα του και έπιασε κουβέντα με τα παιδιά. Τα δικά μου, την Ελένη και τον Γιάννη και τα παιδιά των Marinelli, την Monica, τον Marco και την αγαπημένη του πατέρα της, την γλυκιά δίχρονη Maria-Claudia.

    Η βραδυά κύλησε όμορφα και όλοι έμειναν ευχαριστημένοι, ιδιαίτερα μάλιστα τα παιδιά, μια και είχαν δει τον Άγιο ζωντανό μπροστά τους και του είχαν μιλήσει κατά πρόσωπο, κάνοντας του μάλιστα και ερωτήσεις για τους ταράνδους˙ τί έτρωγαν και αν τους είχε ταϊσει και που είχε παρκάρει το έλκηθρο, πράγμα θαυμαστό, γιατί όλοι το ήξεραν δα και μάλιστα από πρώτο χέρι, ότι το παρκάρισμα στη Νάπολη ήταν δύσκολη υπόθεση! Αποχωρήσαμε αργά τη νύχτα εκείνη, πιστεύοντας ότι το 1985 θα ήταν μια καλή χρονιά, εξ ίσου καλή με το 1984.

    Οι γιορτές τέλειωσαν και όλοι μας γυρίσαμε στα καθημερινά μας˙ τα έργα υποδομής της Νότιας Πτέρυγας του ΝΑΤΟ ας πούμε και το μεγάλωμα των παιδιών μας. Ο Giancarlo από την άλλη, αηδιασμένος από την κοινωνική κατάσταση στην Νάπολι της εποχής, ασχολήθηκε με μελέτες σχετικά με την φτωχοποίηση πολλών αστικών συνοικιών και πολέμησε για την ελευθερία του τύπου και εναντίον της εγκληματικότητας, που μάστιζε την εποχή εκείνη την αρχαία τους πόλι. Τελικά, έπεσε με τα μούτρα στην ερευνητική δημοσιογραφία και μάλιστα, μια μανία τον έπιασε με τα έργα και τις ημέρες της Camorra. Κατά την διάρκεια του 1985 σπάνια τον βλέπαμε, και πάντα ήταν βιαστικός, πάντα είχε κάποια δουλειά να τελειώσει, ούτε για έναν καφέ δεν προλάβαινε, ξέρετε, έναν απ’ αυτούς τους Ιταλικούς Espresso, όνομα και πράμα, που τους κατεβάζεις έτσι γκουλπ και κάτω, σαν χάπι!

    Οι μέρες, οι βδομάδες και οι μήνες περνούσαν, και τότε, ξαφνικά, ο Marcello, με παίρνει αργά ένα βράδυ του Σεπτεμβρίου στο τηλέφωνο για να μου γνωστοποιήσει το τραγικό νέο, ότι δηλαδή κάποιος είχε σκοτώσει, πυροβολώντας τον στο κεφάλι, τον Giancarlo! Αμέσως όλων πήγε το μυαλό στην Camorra, αν και, ακόμα κι’ αυτή η υπόθεση φαινόταν τραβηγμένη. Ο Giancarlo είχε γράψει δεκάδες άρθρα για την Camorra, και κανείς δεν τον είχε ενοχλήσει καν, πολύ περισσότερο απειλήσει. Η Camorra εκείνες τις ημέρες, φαινόταν να ζει ακόμα κάπου υπεράνω του νόμου και του κοινού λαού, σαν να κυκλοφορούσε στο απυρόβλητο, σε μια παράλληλη πραγματικότητα και κανείς και τίποτα να μην μπορούσε να ταράξει την ηρεμία της! Άρθρα γράφονταν κατά εκατοντάδες στις εφημερίδες και τα περιοδικά, αναφορικά με την Camorra και κανείς δημοσιογράφος δεν είχε πάθει ποτέ, τίποτα!

    Εκείνη την ημέρα όμως, 23 του Σεπτεμβρίου του 1985, αργά το απόγευμα, εμφανίστηκε στην γειτονιά του Giancarlo, στην οδό Vincenzo Romaniello, πάροδο της Piazza Leonardo, ένας έφηβος, ένα παιδί στα δεκάξι. Φαινόταν νευρικός και περπατούσε πάνω-κάτω ασταμάτητα στο πεζοδρόμιο, κάτω από την πολυκατοικία του Giancarlo. Ήταν τέλος Σεπτεμβρίου, η θερμοκρασία είχε κατέβει αισθητά και η υγρασία της Νάπολι την έκανε χειρότερη. Λιγοστός ο κόσμος στην πλατεία γιατί όσοι σχολούσαν από τη δουλειά τους, πήγαιναν βιαστικά στα σπίτια τους για χουζούρι. Ο μπακάλης από δίπλα παραξενεμένος από τον άγνωστο νεαρό και την περίεργη συμπεριφορά του, βγήκε και τον ρώτησε ποιός είναι και τι κάνει εκεί. Ο νεαρός ενοχλημένος του είπε ότι είχε ένα ραντεβού και τον είχαν στήσει. Εξάλλου είπε στον καταστηματάρχη, εκείνον τί τον ένοιαζε και καλά θα έκανε να κοιτάζει την δουλειά του! Άλλος ένας, ένοικος της πολυκατοικίας του Giancarlo, που τον ρώτησε λίγο αργότερα, άκουσε μία από τα ίδια και ίσως λίγο χειρότερα.

    Κάποια στιγμή, αργά το βράδυ, όταν πια είχαν κλείσει τα καταστήματα, έφτασε και ο Giancarlo. Είχε ένα μικρό τζιπάκι Citroen, απ’ εκείνα που ήταν ανοιχτά από παντού, με μια νιτσεράδα για σκεπή. Έφτασε έξω από την πολυκατοικία του και ξεκίνησε να παρκάρει με την όπισθεν, κάθετα στο πεζοδρόμιο, στην συνηθισμένη του θέση. Ο νεαρός τότε έβγαλε μια Beretta από το μπουφάν του, και, καθώς ο Giancarlo είχε γυρισμένο το κεφάλι του προς τα πίσω, απορροφημένος με το παρκάρισμα, του άδειασε το πιστόλι στο πίσω μέρος του κρανίου, σχεδόν εξ επαφής, αφήνοντάς τον νεκρό στον τόπο. Το αυτοκίνητο συνέχισε την πορεία του και έπεσε πάνω στον τοίχο της πολυκατοικίας με πάταγο.

    Πανικός στην πλατεία. Παράθυρα άρχισαν να ανοίγουν με κρότο και τρομαγμένες φωνές ακούστηκαν από τους γείτονες. Ο δολοφόνος, καβάλησε το μηχανάκι ενός συνεργού του, που περίμενε λίγο πιό ‘κει και οι δυό προσπάθησαν να διαφύγουν μέσα από τα στενά καλντερίμια. Δυστυχώς γι’ αυτούς, σε μια στροφή, τρία – τέσσερα τετράγωνα πιό κάτω, γλίστρησαν με το μηχανάκι, γκρεμοτσακίστηκαν και έτσι τους έπιασαν. Ήταν ο Ciro Cappuccio και ο συνεργός του Armando Del Core, στα δεκάξη και οι δυό. Πανικόβλητος, ο Ciro, ομολόγησε αμέσως τα πάντα στην Αστυνομία. Όμως όταν τον ρώτησαν που βρήκε το πιστόλι, φάνηκε πως η υπόθεση δεν θα είχε συνέχεια και θα σταματούσε εκεί. Ο νεαρός φάνηκε να μην ξέρει και πολλά πράγματα και απάντησε ότι κάποιος που δεν τον ήξερε, τον βρήκε και του έδωσε τη Beretta και τις σφαίρες, με την εντολή να σκοτώσει τον δημοσιογράφο. Στην ερώτηση των αστυνομικών τι κέρδισε αυτός από την δολοφονία, τους είπε ότι ο άγνωστος του υποσχέθηκε ότι “ο Capo δεν θα τον ξεχνούσε”! Ποιός Capo και ποιάς συμμορίας, δεν του είπε! Μωρέ, υποσχετική να σου πετύχει!

    Η υπόθεση τότε μας φάνηκε ένα μυστήριο που δεν θα ξεδιαλυνόταν ποτέ, καθώς μάθαμε ότι ο Giancarlo, νωρίτερα εκείνη την ημέρα, είχε μιλήσει στο τηλέφωνο με τον τότε αρχισυντάκτη της “Il Mattino” και του είχε ζητήσει μια συνάντηση για να συζητήσουν ένα πολύ σοβαρό θέμα, “από αυτά που δεν συζητιούνται από το τηλέφωνο”. Ο ίδιος ο αρχισυντάκτης δεν μπόρεσε να διαφωτίσει την έρευνα. Στις μεταξύ μας συζητήσεις είχαμε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο Giancarlo είχε βρει μια υπόγεια διαδρομή μεταξύ της Camorra και κάποιου μεγάλου πολιτικού της γείτονος, κατά πάσα πιθανότητα του Τζουλιο Αντρεότι.

    Αν και αυτό το τελευταίο δεν αποδείχτηκε ποτέ, θα θυμάστε ότι η ζωή του Αντρεότι δυσκόλεψε πολύ τα επόμενα χρόνια. Η αστυνομία πάντως, δεν επαναπαύθηκε. Αντίθετα φάνηκε να πεισμώνει και συνέχισε αθόρυβα να ξηλώνει το πουλόβερ της Camorra. Έτσι χρόνια μετά, το 1997, οι δολοφόνοι του δημοσιογράφου καταδικάστηκαν σε τρίτο βαθμό, αμετάκλητα σε ισόβια. Επίσης σε ισόβια καταδικάστηκαν σαν ηθικοί αυτουργοί, τα αδέρφια Lorenzo και Angelo Nuvoletta. Ο Angelo, αρχηγός της οργάνωσης της Camorra του Marano, ήταν αυτός που είχε βάλει τον αδελφό του Lorenzo να δώσει την εντολή της δολοφονίας και την Beretta στον Ciro, κατόπιν επιθυμίας του μεγάλου αρχηγού της Cosa Nostra και βάρβαρου τρομοκράτη Totò Riina, του γνωστού μας από τις μεγάλες δίκες του 1992 και 1993 (Maxiprocesso di Palermo), που έστειλαν εκατοντάδες μαφιόζους στα ισόβια, μαζί και τον Riina, βεβαίως. Εκείνο που τελικά ακούστηκε σαν αιτία της δολοφονίας, ήταν ότι ο Giancarlo επρόκειτο να αποκαλύψει ότι ο Lorenzo είχε καρφώσει στην αστυνομία έναν άλλο μαφιόζο, τον Valentino Gionta, αρχηγό της οργάνωσης του Torre Annunciata, σαν κίνηση καλής θέλησης προς μία άλλη, τρίτη, ανεξάρτητη εγκληματική οργάνωση, εκείνη των Casalesi, της βόρειας Ιταλίας, με πλοκάμια στην κεντρική Ευρώπη! Αν κάτι τέτοιο ακουγόταν, θα ξεκινούσε νέος πόλεμος μεταξύ των εγκληματικών οργανώσεων της Ιταλίας. Καλύτερα να μην μιλούσε κανείς γι’ αυτό!

    Αναπολώντας τα μακρινά αυτά γεγονότα, σκεφτόμουν ότι η δολοφονία εκείνου του συμπαθητικού νέου, του Giancarlo Siani ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι στην ιταλική κοινωνία και αποτέλεσε τον καταλύτη για μία εμπεριστατωμένη έρευνα πάνω στις εγκληματικές οργανώσεις της Ιταλίας, με αποτέλεσμα την σημαντική υποβάθμιση της δραστηριότητάς τους, ίσως μάλιστα και την διάλυση ορισμένων. Θα μου πείτε βέβαια, τέλειωσε η μαφία για την Ιταλία; Όχι βέβαια, αφελής δεν είμαι, αλλά η Ιταλία του 21ου αιώνα, καμμιά σχέση δεν έχει με την Ιταλία των ‘70 και ‘80.

    Ο συνειρμός με έφερε στα πρόσφατα γεγονότα τα παρ’ ημίν, όταν έξω από το κλειστό γυμναστήριο “Μελίνα Μερκούρη” στου Ρέντη και στην αυγή του νέου χρόνου, ο νεαρός επίσης αστυνομικός, Γιώργος Λυγγερίδης, έφυγε από τη ζωή μετά από δολοφονική επίθεση “φιλάθλι-ων” με ναυτική φωτοβολίδα. (Το θυμόμαστε, ή το ξεχάσαμε, άρραγε;). Εύχομαι η θυσία αυτού του νέου να λειτουργήσει επίσης σαν καταλύτης για να ξηλωθεί ένα άλλο πουλόβερ, εκείνο της δικής μας εγκληματικής οργάνωσης που ταλανίζει το ελληνικό ποδόσφαιρο εδώ και πολλές δεκαετίες. Πιστεύω ότι τόσο η κοινωνία όσο και η αστυνομία έχουν φτάσει στο σημείο να πουν “enough is enough”! Μένει τώρα να δούμε αν το κατάλαβαν αυτό και οι πολιτικοί μας!

    Δημήτρης Κατελούζος

    Ιανουάριος 2023