Προβεβλημένα

Ωχ, Θεέ μου!

Το αεροσκάφος απογειώθηκε κανονικά στην ώρα του, οριζοντίωσε χωρίς πρόβλημα στο προβλεπόμενο ύψος πτήσεως και τότε το μεγάφωνο στην καμπίνα των επιβατών ζωντάνεψε:

«Κυρίες και Κύριοι, σας ομιλεί ο Κυβερνήτης! Καλώς ορίσατε στην πτήση 261 από Αθήνα για Νέα Υόρκη! Ο καιρός καθ’ όλη την διάρκεια της πτήσης μας προβλέπεται καλός και το ταξίδι μας θα είναι ήρεμο. Οπότε μπορείτε να χαλαρώσετε και να … ΩΩΩΩ ΘΕΕ ΜΟΥ!»

Σιγή ακολούθησε τη φωνή του Κυβερνήτη, νεκρική σιγή!

Μερικά δευτερόλεπτα πέρασαν που έμοιασαν αιωνιότητα και πάλι η φωνή του Κυβερνήτη από το μεγάφωνο, σε μια προσπάθεια να χαλαρώσει την ένταση:

«Κυρίες και Κύριοι, με συγχωρείτε για την αναστάτωση που ίσως προκάλεσα, αλλά μια αεροσυνοδός παραπάτησε και έριξε τον καφέ επάνω μου! Που να δείτε πως έγινε το πανταλόνι μου από μπροστά!»

«Για όνομα του Θεού παλικάρι μου!», ακούστηκε μια φωνή από το βάθος της καμπίνας! » Και που να δεις πως έγινε το παντελόνι μου από πίσω!»

Αχ, Αυτοί οι Κινέζοι!


Ξαφνικά, μας έσκασε σαν βόμβα η περίπτωση του Χ.Φ. και μας παρέσυρε όλους σε υποθέσεις, συνειρμούς και ερωτήματα! Υπήρξαν μάλιστα και κάποιοι που φαντάστηκαν πως βρήκαν την ευκαιρία τους να γίνουν γνωστοί στο Πανελλήνιο και έδειξαν την μούρη τους στο γυαλί, κάνοντας κρίσεις και επικρίσεις, στηριζόμενοι σε έωλες υποθέσεις! Εγώ δηλώνω εξ αρχής ότι δεν γνωρίζω τί ακριβώς έγινε και, αποφεύγοντας τις κρίσεις και τις επικρίσεις, μένω στα ερωτήματα!

  • Αναρωτιέμαι δηλαδή, τί απόρρητα διοχέτευσε στους Κινέζους ο περί ου ο λόγος; Ήταν επιχειρησιακά, δηλαδή δομές δυνάμεων, κανόνες προσβολής κττ, ή αφορούσαν αυτό που λέμε, “βιομηχανική κατασκοπεία”, για παράδειγμα συχνότητες λειτουργίας συστημάτων και τρόπος εναλλαγής τους, προγράμματα υπολογιστών, τεχνικές κατασκευής κλπ;
  • Από την άλλη, πόσο “προδότη” μπορούμε να τον χαρακτηρίσουμε όπως κάνουν κάποιοι; Υπάρχουν διάφορες διαβαθμίσεις “προδοσίας” και η υπόθεση δεν είναι άσπρο-μαύρο! Είναι το ίδιο δηλαδή να διοχετεύεις ΝΑΤΟϊκές συχνότητες ειρήνης ραδιοβοηθημάτων σε κινέζικη εταιρεία κατασκευής ηλεκτρονικών συστημάτων και ίδιο να στέλνεις εθνικές δομές δυνάμεων σε Τούρκους στρατιωτικούς;
  • Τέλος, είσαστε σίγουροι ότι, εσείς, οι επικριτές, δεν θα μπαίνατε ποτέ στον πειρασμό; δεν θα βρισκόσαστε σ’ αυτήν την περίεργη σύγκλιση «ανάγκης – επιθυμίας – ευκαιρίας – χρονικής στιγμής» που μπορεί να μετατρέψει έναν καθημερινό άνθρωπο σε “κατάσκοπο”; Μ’ αυτό δεν προσπαθώ να τον βγάλω “λάδι”! Όχι! Έσφαλε και πρέπει να πληρώσει σύμφωνα με τις προβλέψεις του νόμου˙ αλλά αυτή η ανθρωποφαγία που είδα τις τελευταίες μέρες είναι αντικειμενικά υπερβολική. Δείχνει μια προσπάθεια απομάκρυνσης, ένα “δεν είμαστε έτσι εμείς”, “νίπτω τας χείρας μου” και τα παρόμοια. Αλλά εγώ για κανέναν δεν μπορώ να είμαι σίγουρος˙ ούτε για τον ίδιο τον εαυτό μου˙ καθώς το ξέρω καλά στην ηλικία μου, ότι η σάρκα είναι αδύναμη και παραμένω ταπεινός.


    Νά σου, παράλληλα, σκάει δεύτερη υπόθεση, στην Γαλλία αυτή την φορά, με συνεργασία τριών μάλιστα, που έστελναν απόρρητα του ΝΑΤΟ, πάλι σε Κινέζους! Έ μα αυτό πάει πολύ και περνάμε από τα ερωτήματα στους συνειρμούς!

    • Θυμάμαι λοιπόν που δυό μήνες πριν, καθώς πηγαίναμε για καφέ μ’ ένα φίλο στην παραλία του Μαραθώνα και εκεί που διασχίζαμε την Πλατεία του Άγιου Παντελεήμονα, ο φίλος μου συναντιέται με κάποιον, που ερχόταν από την αντίθετη κατεύθυνση, την θάλασσα. Βλέπω την έκπληξη στα πρόσωπά τους, “Εσύ είσαι βρε Αντώνη!!;;”, “Εγώ Βασίλη!!”, “Που ήσουν τόσα χρόνια;;” κλπ… (Τα ονόματα φανταστικά).
    • Από την συζήτηση βγαίνει ότι ο Αντώνης ο νεοφερμένος, έλλειπε πολλά χρόνια στην Κίνα όπου και δούλευε. Αυτό το τελευταίο μου κέντρισε το ενδιαφέρον και μπήκα στη μέση ζητώντας να μάθω περισσότερα!
    • Πράγματι ο Αντώνης δούλεψε στην Κίνα για 17 ολόκληρα χρόνια και εκτός από τα χρήματα που κέρδισε στο ενδιάμεσο, οι Κινέζοι του έδωσαν και σύνταξη, την οποία του κατέθεταν κανονικά κάθε μήνα στην Τράπεζα.
    • Η εργασία με την οποία ασχολήθηκε ήταν επίσης εξαιρετικά ενδιαφέρουσα! Ήταν αρχιτέκτων εσωτερικής διαρρύθμισης πλοίων σε Ναυπηγείο του Χονγκ – Κονγκ! Όλοι οι μηχανικοί και οι αρχιτέκτονες στο Ναυπηγείο ήταν Έλληνες και μόνο οι εργοδηγοί και οι εργάτες ήταν Κινέζοι!
    • “Δηλαδή, χτίζατε καράβια για τους Κινέζους;”, τον ρώτησα, μισοαστεία – μισοσοβαρά! Δεν τον πείραξε καθόλου! “Όχι μόνο χτίζαμε! Εμείς τους μάθαμε τους Κινέζους να χτίζουν καράβια!” – Το σημείωσα αυτό!

    Σ’ έναν άλλο κόσμο, στα τέλη της δεκαετίας του 2000, ο Marco, υπάλληλος Ιταλικής πολυεθνικής στο Μιλάνο, βρέθηκε για τρία χρόνια στην Κίνα. Η εταιρεία του αποφάσισε να ιδρύσει μια θυγατρική για την κατασκευή ηλεκτρικών κινητήρων στην Γιαγκτσέ (μην ψάξετε να την βρείτε, η Κίνα έχει έντεκα πόλεις μ’ αυτό το όνομα!). Διευθυντής στην εταιρεία ορίστηκε ένα άλλο στέλεχος, θα τον πούμε Lucca και ο Marco τοποθετήθηκε υποδιευθυντής. Οι δυό τους ξεκίνησαν τις εργασίες κατασκευής του εργοστασίου. Οι Κινέζοι τους διέθεσαν από το Υπουργείο Βιομηχανίας έναν μεταφραστή/οδηγό για να τους διευκολύνουν. Αυτός μετέφερε τις εντολές στα συνεργεία, αλλά και τους συνόδευε στις επαφές τους με τις δημόσιες υπηρεσίες και διάφορες εταιρείες στην περιοχή.

    • Ο μεταφραστής απέκτησε γρήγορα οικειότητα με τους Ιταλούς, τόση που μια Κυριακή πήρε τον φίλο μας τον Marco και τον πήγε για να του δείξει με υπερηφάνεια κάτι αξιοπερίεργο. Ταξίδεψαν για τέσσερις ώρες σε έναν τεράστιο αυτοκινητόδρομο με έξη λωρίδες κυκλοφορίας σε κάθε κατεύθυνση, στον οποίο δεν συνάντησαν σχεδόν κανέναν. Σε τακτά διαστήματα υπήρχαν περιοχές για ανάπαυση με βενζινάδικα και καταστήματα, τα περισσότερα κλειστά και άδεια. Στο τέλος της διαδρομής, συνάντησαν ουσιαστικά μια πόλη υπό κατασκευή, όπου υπήρχαν χαραγμένοι και υπό κατασκευή δρόμοι και αναμονές για υποδοχή εμπορικών μονάδων και κατοικιών. Η περιοχή ήταν τεράστια και απλώς κατασκευαζόταν για να ανεγερθεί μια πόλη ολόκληρη, για άγνωστο λόγο, στο μέσον του πουθενά!
    • Εντωμεταξύ, οι μήνες περνούσαν και οι εργασίες συνεχίζονταν μέχρι που μια ημέρα και ενώ ο φίλος μας βρισκόταν με άδεια στην πατρίδα του, από την εταιρεία τον ειδοποιούν ότι η άδειά του διακόπτεται και πρέπει να γυρίσει στην Κίνα επειγόντως και να αναλάβει διευθυντής.
    • Φτιάχνει τις βαλίτσες του ο Marco και πηγαίνει στην εταιρεία για τα εισιτήρια και οδηγίες. Εκεί βλέπει τον Lucca, συνοδευόμενο από αστυνομικούς, να βγαίνει από το γραφείο του Προέδρου. Προσπαθεί να τον πλησιάσει αλλά δεν τον αφήνουν. Αλλάζουν μόνο ένα βλέμμα κι ένα νεύμα και αυτό ήταν. Όποιον συνάδελφο κι αν ρώτησε δεν μπόρεσε να μάθει τίποτε. Τον στέλνουν στον Γενικό Διευθυντή αλλά η συνάντηση μ’ αυτόν, απλώς βαθαίνει το μυστήριο. Ο Γενικός τον ενημερώνει ότι ο μεταφραστής τους βρέθηκε την προηγούμενη Κυριακή το πρωί σε ένα ξενοδοχείο πολυτελείας από μια καμαριέρα νεκρός στο κρεβάτι ενός δωματίου!! Του είχαν κόψει τον λαιμό με μια επαγγελματική, “καθαρή” κοψιά και τίποτε άλλο. Όταν ο Marco ρώτησε τί γίνεται με τον Lucca, ο Γενικός του είπε αόριστα ότι την υπόθεση έχει αναλάβει η αντικατασκοπεία.
    • Ο Marco παίρνει τα εισιτήριά του και νέες εντολές : Θα πρέπει να ξεκινήσει τις διαδικασίες για αποξήλωση του εργοστασίου και να βοηθήσει στην εύρεση νέας θέσης του εργοστασίου στην … Ινδία! Η αιτιολογία ήταν ότι οι τιμές στην Κίνα είχαν πάρει την ανηφόρα και η κατασκευή του εργοστασίου εκεί δεν ήταν πλέον συμφέρουσα. Όταν έφτασε στην Κίνα, οι εκεί υπηρεσίες είχαν διαθέσει έναν άλλο μεταφραστή, ο οποίος όμως παρέμεινε απρόσιτος μέχρι τέλους της θητείας του Marco εκεί. Μετά ένα χρόνο, ο Marco αποχώρησε από την συγκεκριμένη εταιρεία, χωρίς ποτέ να μάθει τί ακριβώς συνέβη στην Κίνα και τί απέγινε ο Lucca.

    Η τελευταία ιστορία είναι και η πιό σοβαρή. Αφορά την υπόθεση του Daniel Duggan, πρώην πιλότου των Πεζοναυτών των ΗΠΑ, ο οποίος κρατείται στην Αυστραλία από τον Οκτώβριο του 2022, εν μέσω μακράς δικαστικής διαμάχης για την έκδοσή του στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τί έχει γίνει;

    • Οι αμερικανικές αρχές κατηγόρησαν τον Duggan ότι εκπαίδευσε Κινέζους πιλότους στο πώς να προσγειώνονται σε αεροπλανοφόρα, με βάση τις γνώσεις του από την θητεία του στους Πεζοναύτες των ΗΠΑ. Η εκπαίδευση πραγματοποιήθηκε στη Νότια Αφρική μεταξύ των ετών 2010 και 2012. Οι κατηγορίες περιλαμβάνουν συνωμοσία και παραβίαση του νόμου των ΗΠΑ περί ελέγχου όπλων!
    • Ο Duggan στο μεσοδιάστημα, είχε πολιτογραφηθεί Αυστραλός, αποποιούμενος την αμερικανική υπηκοότητα ήδη από το 2016. Ο Duggan εντούτοις, συνελήφθη το 2022 και κρατείται σε φυλακή υψίστης ασφαλείας της Αυστραλίας, μετά το αίτημα των ΗΠΑ, χωρίς να του έχουν απαγγελθεί κατηγορίες με βάση τους Αυστραλιανούς νόμους, μέχρι τώρα.
    • Ο ίδιος αρνείται τις κατηγορίες των ΗΠΑ, υποστηρίζοντας ότι η εκπαίδευση που παρείχε αφορούσε σε πολίτες πιλότους. Ο συνήγορος υπεράσπισής του ισχυρίζεται ότι η υπόθεση είναι πολιτικά υποκινούμενη και ότι ο Duggan δεν θα τύχει δίκαιης δίκης στις ΗΠΑ.
    • Ο Αυστραλός δικαστής ενέκρινε πρωτόδικα την έκδοση του Duggan το 2024. Η απόφαση δεν είχε εκτελεστεί μέχρι τέλους του 2025, καθώς ο κατηγορούμενος ασκεί συνεχείς εφέσεις κατά της έκδοσής του. Παράλληλα, η οικογένειά του δημιούργησε την καμπάνια «Free Dan Duggan» και με συνεχείς καμπάνιες υποστηρίζει ότι ο Daniel κρατείται άδικα και έχει εγκαταλειφθεί από την αυστραλιανή κυβέρνηση. 


    Μ’ αυτά και μ’ άλλα, είναι φανερό ότι οι Κινέζοι, καθώς αισθάνονται πιό δυνατοί και αποκτούν αυτοπεποίθηση, προσπαθούν να αποκτήσουν γνώσεις με κάθε μέσον, νόμιμο ή όχι και τόσο νόμιμο και να επιταχύνουν την άνοδό τους σαν οικονομική και τεχνολογική δύναμη. Αυτό τους έχει φέρει και θα συνεχίσει να τους φέρνει σε σύγκρουση με άλλες, παγιωμένες δυνάμεις του κόσμου και κυρίως με τις ΗΠΑ που μέχρι σήμερα ουσιαστικά είχαν την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία. Όμως, το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω πια.

    • Μέσα στα πλαίσια αυτά πρέπει να βρίσκεται και η “δική μας” περίπτωση. Υποθέτω δηλαδή ότι οι πληροφορίες που προσπάθησαν να αποκτήσουν ή που απέκτησαν οι Κινέζοι από τον δικό μας, αφορούσαν αυτό που λέμε “βιομηχανική κατασκοπεία”, πληροφορίες δηλαδή που αφορούν στην ανάπτυξη επιχειρησιακών συστημάτων, ή πιό συγκεκριμένα πληροφορίες λειτουργίας ή τεχνικές κατασκευής συστημάτων και μάλιστα ηλεκτρονικών, δεδομένης και της εξειδίκευσης του κατηγορουμένου.
    • Είναι Ηλίου φαεινότερον ότι το πράγμα δεν θα σταματήσει εδώ. Ενδεχομένως να υπάρχουν και άλλοι που ήδη έχουν φιλίες με Κινέζους, ή αναπτύσσουν κάποιους δεσμούς. Οι φύλακες οφείλουν να γρηγορούν!

    Τέλος, ας μην περάσει από το μυαλό κάποιων, ότι η υπόθεση αφορά Αμερικανούς και Κινέζους και να αποφανθείτε, “έ, και τί μας νοιάζει εμάς!”. Διότι την περίοδο αυτή, με όσα διαδραματίζονται στην Ανατολική Μεσόγειο, είναι σίγουρο ότι μας συμφέρει να εξακολουθήσουμε να έχουμε καλές σχέσεις με τις ΗΠΑ, για πολλούς λόγους που δεν είναι του παρόντος και την διαρροή τεχνικών (έστω) πληροφοριών από Έλληνες, στις ΗΠΑ δεν θα την βλέπουν με καλό μάτι!

    Δημήτρης Κατελούζος

    Φεβρουάριος 2026

    Εξαιρετικώς και Παντελώς Άκρως Απόρρητον!

    Από τις αρχές Απριλίου φάνηκε ότι κάτι κυοφορείτο. Μιά ο Αποστόλης ο Χρυσοχοϊδης, μιά ο Γιώργος ο Χρυσικάκης έπρεπε να φύγουν από την 128ΣΕΤΗ εσπευσμένα γιατί τους καλούσαν από το ΓΕΑ˙ άλλοτε ο ΥΓΕΑ, άλλοτε ο Α’ ή ο Γ’ Κλαδάρχης. Μάλιστα μια φορά ο Α’ Κλαδάρχης ήρθε ο ίδιος στο Καβούρι και μπήκε φουριόζος μέσα στην αίθουσα, σε ώρα διαλείμματος και άρχισε να μιλά στον Γιώργο, προβληματισμένος για κάτι, όταν δε αντιλήφθηκε ότι καθόμουν μέσα και διάβαζα σιωπηλά, θύμωσε, φαντάζομαι με τον εαυτό του περισσότερο και με αυστηρό ύφος, με διέταξε να βγω έξω!

    Όταν μετά, περίεργοι, ρωτούσαμε τον Απόστολο ή τον Γιώργο τί συνέβαινε τέλος πάντων, εκείνοι απέφευγαν την απάντηση και σφύριζαν απλώς αδιάφορα!


    Όμως έφτασε κάποτε η μέρα που μας ανακοινώθηκε, με κάθε επισημότητα παρακαλώ, ότι είχε αποφασιστεί από το ΑΑΣ η μεταφορά των δύο AN/TPS-43 σε συγκεκριμένες θέσεις στο Αιγαίο. Επρόκειτο μάλιστα να τα μεταφέρουμε και να τα ενεργοποιήσουμε εμείς, καθώς και να παρακολουθήσουμε την απόδοσή τους κατά την διάρκεια μιας επερχόμενης άσκησης! Για τον σκοπό αυτό θα χωριζόμαστε σε δύο ομάδες που θα ακολουθούσαν τα δυό RADAR και θα τα ενεργοποιούσαν στις επιλεγμένες θέσεις! Ωραία όλα αυτά, αλλά τις συγκεκριμένες θέσεις δεν επιτρεπόταν να τις μάθουμε! Αυτό ήταν εντελώς μα εντελώς, Άκρως Απόρρητο!

    Οι μέρες περνούσαν αλλά δεν μπορούσαμε να πάρουμε λέξη! Και να μας τρώει η περιέργεια! Μα, πού θα πάμε; Γιατί τόση μυστικότης; Τελικά η μεγάλη μέρα ήρθε! Μας φώναξαν στο ΓΕΑ για να μας ετοιμάσουν τα φύλλα πορείας. Θα αναχωρούσαμε το βράδυ. Επιτέλους θα μαθαίναμε!

    Θα μαθαίναμε; Αμ δε! Στο προσωπικό μας πήραν τις ταυτότητες και όταν ετοίμασαν τα φύλλα πορείας, τα παρέλαβαν οι δύο αρχηγοί των ομάδων οι οποίοι τα κράτησαν οι ίδιοι και πάλι δεν μας είπαν τίποτα! Το μόνο που μάθαμε ήταν ότι το βράδυ θα αναχωρούσαμε από τον Πειραιά με δύο Οχηματαγωγά του Ναυτικού. Εγώ ήμουν στην ομάδα του Γιώργου του Χρυσικάκη. Φτάσαμε στο καράβι μας νωρίς το απόγευμα, αλλά θα αναχωρούσαμε αργότερα, όταν θα βράδιαζε˙Απόρρητη η αποστολή, γαρ! Η έκπληξή μας μεγάλη, όταν ο Χρυσικάκης μας ζήτησε τις ταυτότητές μας και τις συγκέντρωσε σε μια βαλίτσα μαζί με τα Φύλλα Πορείας. “Διαταγές του κύριου Αρχηγού!”, μας ενημέρωσε. Θα μαθαίναμε τον προορισμό μας την άλλη μέρα το πρωί. Τα RADAR βρίσκονταν ήδη στα καράβια όπου είχαν μεταφερθεί από άλλες ομάδες του 202 ΚΕΑ.

    Βρεθήκαμε λοιπόν να ρεμβάζουμε στην κουπαστή, περιμένοντας την αναχώρηση, μήπως και μάθουμε τελικά που θα πηγαίναμε. Η βραδυά δεν πέρασε ήρεμη πάντως. Βλέπετε, ο Κυβερνήτης ήταν εξαφανισμένος στην κουκέτα του και είχαμε να κάνουμε με τον Ύπαρχο, έναν μουρτζούφλη κομπλεξικό που για κάποιον λόγο έμοιαζε να μισεί τον κόσμο όλο και πάνω απ’ όλους εμάς, την ομάδα μας, γιατί φαίνεται του χαλούσαμε την ησυχία του, ή την σούπα, ή και τα δυό μαζί.

    Τώρα είπα “σούπα”, και τί θυμήθηκα! Κάποια στιγμή ανακαλύψαμε ότι η επιμελητεία του καραβιού δεν είχε προβλέψει δείπνο για την ομάδα μας. Ο Ύπαρχος μας είπε σε αυστηρό ύφος ότι αυτό δεν ήταν δική τους δουλειά και ότι η ΠΑ έπρεπε να το είχε φροντίσει! Να βγούμε έξω στο λιμάνι για σουβλάκια έστω, ούτε λόγος! Η επιχείρηση ήταν Άκρως Απόρρητη, το είπαμε αυτό! Οι μπουκαπόρτες είχαν ανέβει και σφραγιστεί! Προσωρινή λύση να κόψουν μικρότερες τις μερίδες των αξιωματικών και να τις μοιραστούμε! Αλλά για τους Ανθυπασπιστές και τους Υπαξιωματικούς, τίποτα! Ποιός είδε τον Θεό ή τον Χρυσικάκη και δεν φοβήθηκε! Ο Γιώργος άφρισε, κοκκίνισε, βγήκε εκτός εαυτού! Άρχισε να ρίχνει μπουνιές στα σίδερα! Πίστεψα σοβαρά ότι ή θα τουρχόταν εγκεφαλικό ή ότι θα έπνιγε τον Ύπαρχο, πριν να προλάβουμε να σαλπάρουμε καν! Μετά από φωνές που πρέπει να ακούστηκαν μέχρι και στην ξηρά, βρέθηκε μια όχι και τόσο ιδανική λύση : Οι Υπαξιωματικοί θα βολεύονταν τρώγοντας πρόγευμα και το βράδυ!

    Καθήσαμε αμίλητοι να δειπνήσουμε στο Καρέ των αξιωματικών. Ο Κυβερνήτης άφαντος! Του πήγαν το φαγητό στην κουκέτα του. Στο τραπέζι είχαμε τον Γιώργο να βγάζει αφρούς από τη μιά και τον Ύπαρχο μουτρωμένο να παραμιλάει συνεχώς σε μια γλώσσα που μόνο αυτός καταλάβαινε! Το επεισόδιο που ακολούθησε, νομοτελειακό : Ο καμαρότος μας έφερνε τις μερίδες μία μία, κατεβαίνοντας μια ανεμόσκαλα καραβίσια, κάθετη. Όταν έφερνε την δική μου μερίδα, μία γωνιά του παστίτσιου πλάγιασε και διαλύθηκε. Ο Ύπαρχος του έβαλε τις φωνές γιατί ήταν απρόσεκτος, ανίκανος και τα τοιαύτα. Προσπάθησα να σώσω τον καμαρότο λέγοντας στον Ύπαρχο ότι δεν είχε γίνει δα και τίποτα και ότι εμένα δεν με πείραζε. Μου απάντησε ότι δεν τον ενδιέφερε τί κάνουμε εμείς στην Αεροπορία, αλλά στο Ναυτικό, η υποχρέωση να κρατά την πειθαρχία στο καράβι ήταν δική του και καλό θα ήταν να μην ανακατευόμουν με τα καθήκοντά του! Δώσαμε τόπο στην οργή και πήγαμε να κοιμηθούμε εκνευρισμένοι, όλοι μας.

    Πρωί πρωί, έπρεπε να υποστούμε πάλι τα μούτρα του Ύπαρχου, μα ευτυχώς τώρα, εμφανίστηκε κεφάτος ο Κυβερνήτης και τα πράγματα πήραν μια πιό ευχάριστη τροπή! Μας χτύπησε στο πρόσωπο κι ένας Μαΐστρος από τα αριστερά που μας φάνηκε καλός οιωνός! Αλλά για το πού αρμενίζαμε, ιδέα! Έπρεπε να φτάσουμε να δούμε την Βάλαξα κατά τις 8:30 το πρωί για να μάθουμε ότι τελικά, εμείς πηγαίμανε στην Σκύρο! Εξαιρετικώς Άκρως Απόρρητον, μην τα ξαναλέμε!

    Πιάνουμε στην Λιναριά και ξεφορτώνουμε. Το Οχηματαγωγό είχε διαταγές να μας αφήσει και να φύγει, δεν μπορούσε να περιμένει. Αρχίζουμε στα γρήγορα να φορτώνουμε τα φορτηγά της Μονάδας και να δένουμε τα ρυμουλκούμενα˙ μα η Μονάδα εκείνης της εποχής, ήταν “φτωχή” σε μέσα! Το VAN των Επιχειρήσεων και τα δυό Ηλεκτροπαραγωγά Ζεύγη δεν μπορούσαν να φορτωθούν! Ο Χρυσικάκης αποφασίζει γρήγορα : Η αφεντιά μου και ο Γιώργος ο Μοσχίδης (της 19ης ΣΤΥΑ θαρρώ, Θεός σ’χωρέστον πιά, Σμηνίας τότε), μένουμε να φυλάμε τα μηχανήματα που δεν μπορούσαν να φορτωθούν, περιμένοντας να ξανάρθουν κάποια φορτηγά για να τα μεταφέρουμε κι αυτά.

    Μένουμε λοιπόν πίσω οι δυό μας να περιμένουμε, χωρίς καμμιά ιδέα πόσο μακρυά να ήταν η Μονάδα και πόση ώρα θα έκαναν τα REO για να επιστρέψουν. Οι ώρες περνούν και εμείς περιμένουμε˙ χωρίς καφέ, χωρίς λίγο ψωμί, χωρίς καν νερό. Περιμένουμε απομονωμένοι στον μώλο της Λιναριάς μαζί με τα μηχανήματα˙ να μας χτυπάει ο ήλιος και να κρεμάμε σιγά σιγά από την κούραση. Ένας δυό περίεργοι ρίχνουν κλεφτές ματιές από μακρυά και πάλι εξαφανίζονται˙και οι ώρες περνούν!

    Κάποιος ψαράς, πιό θαρραλέος, απ’ ότι φαίνεται, αρχίζει να κόβει βόλτες στην αποβάθρα και σιγά σιγά, όλο και πλησιάζει. Μετά μισή ώρα βολτάρισμα πλησιάζει αρκετά για να ακουστούμε! “Έ, μάστορα!” του φωνάζω. “μπορείς να μας φέρεις λίγο νερό;”… “Μετά χαράς παληκάρι μου!” λέει και φεύγει τρέχοντας να πάει σε κάτι που έμοιαζε με καφενείο. Βλέπετε, είχε πιάσει επαφή με τους νιόφερτους κι ήταν ενθουσιασμένος!

    Επιστρέφει σε λίγο, κρατώντας μια κανάτα νερό και δυό ποτήρια. Έρχεται κοντά και μας κερνάει. Καθώς έχω βάλει το ποτήρι στα χείλια και ετοιμάζομαι να πιώ, “Να σου πω παληκάρι μου!”, μου λέει! “Τούτο ‘δώ είναι το καινούριο Ραντάρ που περιμένουμε τόσο καιρό;”

    Κόντεψα να πνιγώ με το νερό, στη μέση της γουλιάς! Πώς δεν μου έπεσε το ποτήρι, δεν ξέρω! Βλέπετε το πράγμα ήταν Εξαιρετικώς Άκρως Απόρρητον για μας, που τελευταία στιγμή μάθαμε για την μεταφορά, αλλά όχι και για τους ψαράδες της Σκύρου!

    Δημήτρης Κατελούζος

    Φεβρουάριος 2026

    Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) και τί να περιμένουμε από αυτήν

    Artificial Intelligence (AI)

    Προοίμιο

    Η λεγόμενη Τεχνητή Νοημοσύνη, αν και εμφανίστηκε στο προσκήνιο ήδη από την δεκαετία του ‘50, αρχικά δεν απασχόλησε με εκτεταμένες συζητήσεις την κοινωνία, αλλά περιορίστηκε σε μικρές κλειστές ομάδες ειδικών. Την κοινωνία προϊδέαζαν κάποια δευτεροκλασάτα περιοδικά με ιστοριούλες, διηγήματα επιστημονικής φαντασίας και λίγο αργότερα ταινίες του Χόλυγουντ και άλλων Στούντιο.

    Φτάσαμε 70 και 80 χρόνια μετά για να απασχολήσει το θέμα τον γενικό πληθυσμό, κυρίως με ευθύνη των ΜΜΕ και η ΤΝ να αποτελέσει πολιτικό διακύβευμα για το οποίο να διαγκωνίζονται πολιτικοί και κόμματα, αλλά και άλλοι διάφοροι, ειδικοί και μη, για να προκαλέσουν την προσοχή του κοινού. Όταν τους βλέπω να φουσκώνουν σαν τα παγόνια στην τηλεόραση και αλλού, εκφέροντας μεγαλοστομίες, μου έρχεται στο νου το σύγγραμμα του Yudkowsky (1) που ήδη από το 2008, υποστηρίζει, όχι αδίκως, ότι το κύριο πρόβλημα με την ΤΝ είναι ότι οι άνθρωποι γενικά πιστεύουν ότι γνωρίζουν και καταλαβαίνουν τα της ΤΝ, πολύ περισσότερο απ’ ότι αυτό συμβαίνει στην πραγματικότητα!

    Σήμερα, το θέμα καλύπτεται στο δημόσιο βήμα από μία αχλύ μυστηρίου και μύθου, με κάποιους “ειδικούς” να ευαγγελίζονται σπουδαία πράγματα για το μέλλον αν ακολουθήσουμε την αρχηγία τους, ή τρομακτικές καταστροφές αν δεν προλάβουμε να “πηδήξουμε στο τρένο”, έχοντας γραμμένη στα παλιά τους παπούτσια την αρετή της “μεσότητας” του Αριστοτέλη!

    Το ερώτημα όμως που, μέσα σ’ αυτόν τον θόρυβο, γεννιέται στον μέσο άνθρωπο είναι, “τί ακριβώς είναι αυτή η περίφημη ΤΝ, πού μπορεί να μας βοηθήσει, καθώς και, αν και τί πρέπει να φοβόμαστε από αυτήν”;

    Ένα ΠΟΛΥ μικρό ιστορικό

    Όταν άρχισαν να κατασκευάζονται οι πρώτοι υπολογιστές, ΔΕΝ είχαν λογισμικό (software, προγράμματα). Το υλικό τους (hardware) είχε τέτοια αρχιτεκτονική που εκτελούσε πράξεις, λογικές και αριθμητικές, με συγκεκριμένη σειρά και με συγκεκριμένο στόχο. Τα δεδομένα αποθηκεύονταν και διακινούνταν σε μνήμες “εφήμερες”, όπου μπορούσαν να εγγραφούν και να διαγραφούν εύκολα. Οι υπολογιστές αυτοί, χρησιμοποιήθηκαν και χρησιμοποιούνται ακόμη σε περιπτώσεις που η ταχύτητα είναι πρωταρχική παράμετρος και η εργασία συγκεκριμένη. Τέτοιες περιπτώσεις βρίσκονται ακόμη (με μικρές βελτιώσεις) σε κάποια οπλικά συστήματα και κάποια συστήματα επιστημονικών μετρήσεων και λειτουργούν συχνά χωρίς να γίνονται αντιληπτοί από τους χειριστές των συστημάτων και μάλιστα χωρίς πια να θεωρούνται “υπολογιστές”.

    (Σημείωση : Η έννοια της αρχιτεκτονικής στο παρόν κείμενο, εδώ και στην συνέχεια, αναφέρεται στον τρόπο διασύνδεσης των κυκλωμάτων μεταξύ τους. Παρόμοια έννοια, η δομή).

    Λίγο αργότερα κατασκευάστηκαν οι υπολογιστές που σήμερα ακόμη βρίσκονται σε ευρεία χρήση και είναι γνωστοί σε όλους μας. Οι υπολογιστές αυτοί είναι κατά κάποιαν έννοια “γενικής χρήσεως”, δηλαδή μπορούν να κάνουν πολλές διαφορετικές εργασίες και καλύπτουν μεγάλη γκάμα δραστηριοτήτων, ανάλογα με τις ανάγκες του καθενός. Χρησιμοποιούν “λογισμικό” (software), ή αλλιώς προγράμματα, εγγεγραμμένα και αυτά με την σειρά τους σε εφήμερες μνήμες και εκτελούν εργασίες πάνω σε δεδομένα που επίσης είναι εγγεγραμμένα σε παρόμοιες μνήμες. Τα υπόψη προγράμματα απ’ ότι ξέρει ο καθένας μας μπορούμε να τα σβήσουμε και να τοποθετήσουμε άλλα, διαφορετικά, ή και να επιτρέψουμε την ενημέρωσή τους, από την Google ή άλλον κατασκευαστή, που πραγματοποιείται σε άτακτα χρονικά διαστήματα με σκοπό να βελτιώσουν την ασφάλεια ή να διορθώσουν και να προσθέσουν κάποιες λειτουργίες. Ένα κεντρικό πρόγραμμα κανονίζει τις λειτουργίες των υπολοίπων προγραμμάτων (πώς, τί, πότε), όπως ο διευθυντής μιάς ορχήστρας. Το πρόγραμμα αυτό είναι ήδη τοποθετημένο στον υπολογιστή σας, για παράδειγμα, όταν τον προμηθευόσαστε από τον κατασκευαστή. Η νέα γενιά υπολογιστών μας έδωσε μεγάλη ευελιξία, ευελιξία που πλέον την χρησιμοποιούμε για εργασίες που μέχρι χτες ήταν αδιανόητες, πληρώνοντας ένα μικρό κόστος στην ταχύτητα, πράγμα που έτσι κι αλλιώς καλύφθηκε από την εξέλιξη της τεχνολογίας (ταχύτερες και μεγαλύτερες μνήμες).

    Καθώς τα πράγματα με τον προγραμματισμό των υπολογιστών γίνονταν όλο και πιό πολύπλοκα, οι μηχανικοί έκαναν μια σκέψη που αναδύθηκε φυσιολογικά σχεδόν : Γιατί να μην επινοήσουμε έναν υπολογιστή που να ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΜΟΝΟΣ ΤΟΥ τα προγράμματά του, ανάλογα με την εργασία που του ανατίθεται; Ένας τρόπος για να γίνει αυτό είναι η σχεδίαση μιας αρχιτεκτονικής με πολλαπλά “υπολογιστικά” στρώματα, όπου ένα στρώμα λειτουργεί σαν υπολογιστής που ενεργεί σε ένα άλλο στρώμα, χρησιμοποιώντας τα προγράμματα του δεύτερου στρώματος σαν δικά του δεδομένα και τροποποιώντας τα, και ούτω καθ’ εξής. Αυτό το νέο είδος υπολογιστού, που μπορεί να τροποποιεί μόνος του τα προγράμματά του, είναι αυτό που ονομάζουμε “Τεχνητή Νοημοσύνη” (ή ΤΝ σε συντομογραφία). Οι υπολογιστές αυτοί μπορούν να “μαθαίνουν” μόνοι τους (Μηχανική Μάθηση) και να αναπτύσσουν ικανότητες με την καθοδήγηση του προγραμματιστού ή του χειριστού τους. Αυτή η ευελιξία είναι που κάνει τους νέους αυτούς υπολογιστές να εκτελούν λειτουργίες που φαίνονται στον έξω κόσμο σαν να είναι το προϊόν ενός είδους λογικής σκέψης.

    Ορισμός – Είδη

    Ο όρος τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) αναφέρεται λοιπόν στην ανάπτυξη υπολογιστικών συστημάτων και προγραμμάτων ικανών να εκτελούν νοητικές εργασίες που απαιτούσαν ιστορικά την ανθρώπινη νοημοσύνη, όπως η αναγνώριση της ομιλίας, η λήψη αποφάσεων και η αναγνώριση τάσεων, στην κοινωνία και αλλού.

    Ένας λεπτομερέστερος ορισμός, σύμφωνα με την Εκτελεστική Διαταγή ΕΟ 13960 (2) του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, σε ελεύθερη μετάφραση, παρακάτω : (Αν δεν είσαστε εξοικειωμένοι με την νομική ορολογία, θα το βρείτε λίγο κουραστικό! Αλλά διαβάζοντάς το, η συζήτηση στις επόμενες παραγράφους θα σας φανεί περισσότερο κατανοητή).

    “Τεχνητή Νοημοσύνη νοείται

    • Κάθε τεχνητό σύστημα που επιτελεί έργο υπό μεταβαλλόμενες και απρόβλεπτες συνθήκες, χωρίς ουσιαστική ανθρώπινη επίβλεψη, ή που μπορεί να μάθει εμπειρικά και να βελτιώσει την λειτουργικότητά του όταν εκτεθεί σε σύνολα στοιχείων.
    • Ένα τεχνητό σύστημα αναπτυγμένο σε λογισμικό, φυσικό υλικό, ή άλλη κατηγορία, που επιτελεί καθήκοντα που απαιτούν ανθρώπινη αντίληψη, κατανόηση, σχεδίαση, μάθηση, επικοινωνία ή φυσική αντίδραση.
    • Ένα τεχνητό σύστημα σχεδιασμένο να σκέπτεται ή να ενεργεί σαν άνθρωπος, συμπεριλαμβανομένων διανοητικών αρχιτεκτονικών και νευρικών κυκλωμάτων.
    • Ένα σύνολο τεχνικών, περιλαμβανομένης της μηχανικής μάθησης, σχεδιασμένο να προσομοιάζει ένα διανοητικό καθήκον.
    • Ένα τεχνητό σύστημα σχεδιασμένο να αντιδρά λογικά, συμπεριλαμβανομένου ενός έξυπνου λογισμικού υποκειμένου ή ενσωματωμένου σε ρομπότ που επιτυγχάνει στόχους, χρησιμοποιώντας αντίληψη, σχεδιασμό, συλλογιστική, μάθηση, επικοινωνία, λήψη απόφασης και δράση.”

    Κοντολογίς, η ΤΝ είναι η κατάληξη της προσπάθειας του ανθρώπου να κάνει τη ζωή του πιό εύκολη, μέχρι χτες αντικαθιστώντας την μυϊκή δύναμη και τώρα πιά αντικαθιστώντας ακόμη και τις νοητικές του λειτουργίες με μηχανικά υποκατάστατα, είτε σαν μέρος υπολογιστικών συστημάτων, είτε ενσωματωμένα σε εξειδικευμένα ή και ανεξάρτητα μηχανικά συστήματα (ρομπότ).

    Στην έρευνα και ανάπτυξη των συστημάτων αυτών, κάποιες κατευθύνσεις έχουν διακριθεί και αναπτυχθεί περισσότερο από άλλες. Μερικές από τις προσεγγίσεις αυτές είναι (3) :

    • Υποστήριξη στην Λήψη Αποφάσεων. Ειδικά εργαλεία έχουν αναπτυχθεί για να αντιμετωπισθούν περίπλοκες διαδικασίες. Συγκεκριμένα, εξετάζονται πολλαπλές λύσεις δράσεως, με μεταβαλλόμενες παραμέτρους και υπολογίζονται τα αποτελέσματα στη βάση της θεωρίας των πιθανοτήτων. Οι λύσεις παρουσιάζονται στον υπεύθυνο για την απόφαση, ο οποίος και τελικά αποφασίζει ποιός δρόμος θα ακολουθηθεί. (4)
    • Βαθεία Μάθηση. Είναι μιά υποκατηγορία της λεγόμενης γενικότερα “μηχανικής μάθησης” που περιλαμβάνει νευρικά κυκλώματα πολλαπλών στρωμάτων (τουλάχιστον τεσσάρων) όπως έθιξα στην αρχή. Διαφέρει από τα άλλα είδη μηχανικής μάθησης επειδή έχει την ικανότητα, αυτόματα, να ανακαλύπτει χαρακτηριστικά από σκόρπια στοιχεία και να βελτιστοποιεί αλγορίθμους (5). Οι πιο κοινές εφαρμογές είναι στα έμπειρα συστήματα και τα προγράμματα εξόρυξης δεδομένων. (6)
    • Τεχνητά Νευρωνικά Δίκτυα.  Είναι η μέθοδος για την εκπαίδευση υπολογιστών στην επεξεργασία δεδομένων, με αρχιτεκτονική εμπνευσμένη από τις νευρικές συνδέσεις του ανθρώπινου μυαλού, μέσω μιας πολυεπίπεδης, δικτυωμένης δομής νευρικών κυκλωμάτων. Στην συγκεκριμένη περίπτωση, δεν είναι τα προγράμματα που τροποποιούνται, αλλά η συχνότητα χρήσης των συνδέσεων μεταξύ των κυκλωμάτων, με την βοήθεια της πιθανοθεωρίας (σταθμισμένα μονοπάτια απόφασης).
    • Μηχανική Αντίληψη. Μπορεί να είναι υποκατηγορία των Νευρωνικών Δικτύων ή της Βαθείας Μάθησης. Επί μέρους υποκατηγορίες, η κατανόηση ομιλίας, η αναγνώριση εικόνας (συμπεριλαμβανομένης της κατάταξης εικόνων, της αναγνώρισης προσώπων και αντικειμένων), της παρακολούθησης προσώπων ή αντικειμένων και της ρομποτικής αντίληψης. (8)
    • Επεξεργασία Φυσικής Γλώσσας. Άλλη μία υποκατηγορία της “μηχανικής μάθησης” είναι η εκπαίδευση υπολογιστών στο να καταλαβαίνουν, να ερμηνεύουν και να χειρίζονται τις ανθρώπινες γλώσσες. (6)
    • Ρομποτικός Έλεγχος. Χρησιμοποιείται η ρομποτική αντίληψη που περιλαμβάνει και αίσθηση αφής και θέσης στον χώρο, αλλά και έλεγχο με σερβομηχανισμούς της κίνησης των μελών του ρομπότ ή και της κίνησής του στον χώρο.
    • Γενική Τεχνητή Νοημοσύνη. Φιλόδοξο πρόγραμμα. Επιδιώκεται η κατασκευή μιάς μηχανής Γενικής Τεχνητής Νοημοσύνης η οποία να μπορεί να επιλύει μια μεγάλη γκάμα προβλημάτων, με εύρος και ευελιξία παρόμοια με εκείνη της ανθρώπινης νοημοσύνης.

    Τί μπορεί να κάνει η ΤΝ

    Με βάση τα παραπάνω, η ΤΝ, μπορεί να εκτελεί διάφορες εργασίες, χρησιμοποιώντας τον τεράστιο όγκο δεδομένων του Παγκόσμιου Ιστού (εφόσον είναι συνδεδεμένη) ή “μαθαίνοντας” και εφαρμόζοντας ικανότητες, με καθοδήγηση του “χειριστού” (ή “εκπαιδευτού”) της, όπως :

    • Να γράψει τις ιστορίες, εργασίες και τα δοκίμιά σας, ή οτιδήποτε άλλο φανταστείτε. Αυτά δεν θα γραφτούν τελείως αυτόματα, αλλά θα πρέπει να καθοδηγήσετε το πρόγραμμα τί να κάνει, όσον αφορά πχ το σκοπό του εγγράφου, το στυλ, αν θα έχει βιβλιογραφία ή όχι, ποιά βιβλιογραφία να χρησιμοποιήσει, τον σκελετό του εγγράφου, κλπ. Αν αμφιβάλετε, ρωτήστε πχ, το ChatGPT (ή το Κινέζικο R1 της DeepSeek, πιό αργό αλλά και πιό ουσιαστικό, ή και το Qwen2.5 της Alibaba!) και θα σας πει αυτό τί χρειάζεται!
    • Να “δημιουργήσει” έργα τέχνης. Πρέπει και εδώ να την καθοδηγήσετε τί να κάνει. Βλέπετε η ΤΝ δεν έχει φαντασία. Μπορεί να κατασκευάσει ένα έργο χρησιμοποιώντας την τεράστια αποθήκη πληροφοριών του παγκόσμιου ιστού και να συνδυάσει διάφορα στοιχεία. Αλλά πρέπει να την καθοδηγήσετε εσείς, τί να κάνει και πως πρέπει να το κάνει.
    • Να “μάθει” και να “εκπαιδευτεί”. Τα περισσότερα ρομπότ για παράδειγμα, που βλέπουμε να αναπτύσσονται από διάφορες εταιρείες, εκπαιδεύονται πως να κινούνται και να εκτελούν διάφορες εργασίες. Δεν είναι κατασκευασμένα εξ αρχής, ώστε να λειτουργούν και να χρησιμοποιούν όλες τους τις δυνατότητες. Αυτή είναι η ομορφιά αυτής της τεχνολογίας. Το Ρομπότ μπορεί τελικά να μάθει να κάνει πράγματα με το “σώμα” του, που ο κατασκευαστής του, ούτε που τα είχε φανταστεί.
    • Να μάθει να προβλέπει τις τάσεις της αγοράς παρακολουθώντας σε πραγματικό χρόνο τις αγοραπωλησίες, να ενημερώνει τον χειριστή για το αποτέλεσμα και να προτείνει επενδύσεις με βάση τις πιθανότητες. Τα περισσότερα οικονομικά επιτελεία και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα σήμερα, χρησιμοποιούν την ΤΝ για να προβλέψουν τις οικονομικές τάσεις και να κάνουν επενδύσεις, καθώς ο όγκος των δεδομένων είναι κυριολεκτικά τεράστιος.
    • Να συλλέγει στοιχεία βλαβών και αποτελεσματικότητας τεχνολογικών συστημάτων που ήδη έχουν αποθηκευθεί στον παγκόσμιο ιστό ή στην μνήμη ενός ιδιωτικού συστήματος υπολογιστών, να τα αναλύει στατιστικά, προβλέποντας τάσεις και υπολογίζοντας χρόνους αντικατάστασης υλικών και εξαρτημάτων ή να κάνει προτάσεις βελτίωσης της αποτελεσματικότητας με βάση στόχους που θα του έχουν τεθεί από τον χειριστή.
    • Να μάθει να αναλύει τάσεις για την προώθηση προϊόντων, χρησιμοποιώντας τις τηλεφωνικές κλήσεις μιας εταιρείας και καταγράφοντας την επιτυχία των διαφόρων μεθόδων και στην συνέχεια να προτείνει διαφημιστικές στρατηγικές για κάθε προϊόν, βασισμένες στην επιτυχία των κλήσεων.
    • Να βοηθήσει γιατρούς και νοσοκομεία στην διάγνωση και θεραπεία ασθενειών και να διακρίνει νέες πιθανές θεραπείες.
    • Να μεταφράσει γλώσσες σε πραγματικό χρόνο. Φανταστείτε ότι θα μπορείτε να μιλάτε, με έναν Κινέζο, για παράδειγμα, χωρίς κανένας από τους δύο να γνωρίζει την γλώσσα του άλλου και να τον ακούτε να μιλάει στα ελληνικά, με την ίδια την χροιά της πραγματικής φωνής του, αν και αυτός θα μιλάει κινέζικα. (7)
    • Να οδηγεί αυτοκαθοδηγούμενα οχήματα, όπως αυτοκίνητα και οχήματα εδάφους γενικά, πλοιάρια και ιπτάμενες μηχανές, συμπεριλαμβανομένων και πολεμικών μηχανών που να μπορούν να εκτελέσουν τακτικές αποστολές, να στοχεύσουν και να αφήσουν όπλα σε καταδεικνυόμενους στόχους, αποφεύγοντας τα εχθρικά πυρά.
    • Να βοηθά στην λήψη αποφάσεων σε θέματα στρατηγικής και τακτικής, σε Κέντρα Επιχειρήσεων, χρησιμοποιώντας πολλαπλά μέσα συλλογής ή επιτήρησης και προτείνοντας λύσεις στη βάση ανάλυσης των πιθανοτήτων.

    Τί δεν μπορεί να κάνει η ΤΝ

    Από τους υψηλούς στόχους που τέθηκαν στην αρχή, πολλοί δεν έχουν ακόμη επιτευχθεί, για κάποιους μάλιστα δεν φαίνεται στον ορίζοντα η πραγματοποίησή τους. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα πραγματοποιηθούν ποτέ. Η τεχνολογική πρόοδος δεν μπορεί πάντα να προβλεφθεί καθώς δεν είναι απαραίτητα γραμμική. Μιά μικρή αλλαγή στον τρόπο σκέψης, ή μια τεχνολογική επινόηση μπορεί να φέρει κατακλυσμιαίες εξελίξεις. Ορισμένα από τα πράγματα που η ΤΝ σήμερα δεν μπορεί να κάνει καταγράφονται πιό κάτω :

    • Η ΤΝ δεν μπορεί να κάνει ταυτόχρονα πολλές εργασίες (multitasking). Κάποιες προσπάθειες που έχουν γίνει, τελικά καταλήγουν στο σενάριο, ένας άνθρωπος να καθοδηγεί την ΤΝ στο τί να κάνει, με ποιά σειρά. Ας το δούμε αυτό με ένα παράδειγμα : Ένα πρόγραμμα ΤΝ που παρακολουθεί την κίνηση των μετοχών, δεν μπορεί συγχρόνως να προβλέπει τις τάσεις σε μία αγορά μετοχών, να αποφασίζει ποιές μετοχές πρέπει να πουληθούν ή να αγοραστούν και ταυτόχρονα να προσπαθεί να ενημερώσει τηλεφωνικά τον πελάτη που πρέπει να κάνει την κίνηση, ή/και να κάνει τις αγοραπωλησίες από μόνο του.
    • Η ΤΝ δεν μπορεί να επινοήσει νεοφυείς διαδικασίες και μηχανισμούς μετρήσεων, ούτε να προβεί σε μετρήσεις και ελέγχους για την βελτίωση της συντήρησης ή της αποτελεσματικότητας ενός τεχνολογικού συστήματος γενικά, αλλά μπορεί να διακρίνει και να παρουσιάσει κάποια κενά που ενδεχομένως υπάρχουν.
    • Η ΤΝ δεν μπορεί να εξηγήσει τον συλλογισμό βάσει του οποίου έφτασε σε ένα συμπέρασμα! Ο τρόπος που ενεργεί η ΤΝ είναι πολύπλοκος και δεν είναι κατανοητός από την ίδια την ΤΝ. Μάλιστα, καθώς τα μοντέλα γίνονται πιό πολύπλοκα, τόσο δυσκολότερο γίνεται το εγχείρημα. Γεννώνται λοιπόν τα ερωτήματα, πως μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι η λύση που μας προσφέρει η ΤΝ είναι ορθή, είναι έντιμη, ηθική ή δίκαιη; μπορεί η ΤΝ να μας παραπλανά; (στην τελευταία ερώτηση, πολλοί μηχανικοί πιστεύουν ότι αυτό μπορεί να γίνει και έχει αποδειχτεί ότι το κάνουν οι μηχανές που μαθαίνουν να παίζουν σκάκι! Αυτή είναι εξάλλου η δουλειά τους!) Τέλος, το απλούστερο, πως μπορεί να είμαστε σίγουροι ότι η ΤΝ έφτασε στην σωστή απόφαση και δεν αποφάσισε στην βάση εσφαλμένων στοιχείων; (Garbage in – Garbage out!).
    • Η ΤΝ δεν μπορεί να παίρνει ηθικές αποφάσεις γιατί δεν γνωρίζει τί είναι η ηθική, ούτε μπορεί να την καταλάβει. Γιατί για παράδειγμα ένα αυτοκινούμενο όχημα πρέπει να σταματήσει για να αποφύγει να “πατήσει” ένα παιδί που παίζοντας μπάλα βγήκε απότομα στον δρόμο; κι αν είναι σκυλί; κι αν πρέπει να διαλέξει ανάμεσα σε ένα σκυλί και σε ένα παιδί; Πόσο “σφιχτά” πρέπει να κρατάει τους χρόνους που του έχουν δώσει για να εκτελέσει ένα δρομολόγιο και με ποιό ηθικό κόστος; Σε αντίστοιχο πρόγραμμα της IBM, η εταιρεία προσπαθεί να λύσει το πρόβλημα μαθηματικά, δηλαδή να ορισθούν πιθανότητες ανάλογα με το πως μια μεγάλη ομάδα ανθρώπων θα αντιδρούσε σε διάφορες περιπτώσεις! (και τί γίνεται αν εμφανιστεί ένα πρόβλημα που δεν είχε προβλεφθεί, θα ρωτήσετε;).
    • Η ΤΝ δεν έχει συναισθήματα. Δεν νοιώθει λύπη, θυμό, αγάπη, φιλία! Δεν μπορεί επομένως να σχηματίσει συναισθηματικούς δεσμούς όπως κάνουν καθημερινά οι άνθρωποι, πράγμα που ένας άνθρωπος το καταλαβαίνει αμέσως! Πόσες φορές δεν έχετε εκνευριστεί συνομιλώντας με μια μηχανή στο τηλέφωνο; Δεν οφείλεται στο ότι δεν είναι αποτελεσματική σε αυτό που κάνει. Σας εκνευρίζει κυρίως γιατί δεν αισθάνεστε συναισθηματική επαφή και προσπαθείτε να την ξεπεράσετε για να μιλήσετε με έναν άνθρωπο. Όμως όπως έγραψα πάρα πάνω η ΤΝ θα παρατηρήσει την συμπεριφορά σας, θα καταγράψει τα συναισθήματα σας για να τα αναλύσει από άποψη marketing και μπορεί να ειδοποιήσει για την συναισθηματική σας κατάσταση τον άνθρωπο στον οποίο θα περάσει το τηλεφώνημα ώστε εκείνος να είναι προετοιμασμένος (συμπέρασμα : αν θέλετε να μιλήσετε με χειριστή, να μην μιλάτε εκνευρισμένα στη μηχανή!).
    • Όπως είπα και προηγουμένως, η ΤΝ δεν έχει φαντασία και δημιουργικότητα. Θα επαναλάβω λοιπόν εδώ, ότι ΕΠΙ ΤΟΥ ΠΑΡΟΝΤΟΣ δεν φαίνεται ότι η ΤΝ έχει ή θα έχει αυτήν την ικανότητα, χωρίς την καθοδήγηση ενός ανθρώπου.
    • Η ΤΝ δεν έχει αντίληψη για το πως είναι και πώς λειτουργεί ο κόσμος. Δεν έχει την αίσθηση πόσο ζυγίζει ένα πακέτο τσιγάρα πχ, ή αν ένας αναπτήρας είναι πιό βαρύς από ένα στυλό. Ο κόσμος είναι εξαιρετικά περίπλοκος και ένας άνθρωπος μαθαίνει την λειτουργία του ζώντας μέσα στον κόσμο. Η ΤΝ “ζώντας” κλεισμένη μέσα στα κυκλώματα δεν μπορεί να αντιληφθεί καν τί είναι ο κόσμος. Αν σας πεί το βάρος ενός πακέτου τσιγάρων, είναι γιατί βρήκε την συγκεκριμένη πληροφορία μέσα στο διαδίκτυο, όχι γιατί έχει προσωπική αντίληψη. (6)
    • Η ΤΝ δεν μπορεί να αντικαταστήσει εντελώς τους ανθρώπους (Γενική ΤΝ). Μπορεί να κάνει κάποιες επαναλαμβανόμενες εργασίες τρομακτικά πιό γρήγορα από τους ανθρώπους. Μπορεί να συλλέξει στοιχεία από το διαδίκτυο με τρόπο που είναι αδύνατος για τον άνθρωπο, να κατατάξει, να αναλύσει, να εκτελέσει μαθηματική ανάλυση και να υπολογίσει πιθανότητες σε μια στιγμή, αλλά τί θα κάνει τα στοιχεία και πως θα τα συνδυάσει με έναν δημιουργικό τρόπο, δεν θα μπορέσει να το κάνει. Η ΤΝ δεν μπορεί να μάθει κάτι και να βελτιώσει την λειτουργία της ανάλογα. Δεν έχει δηλαδή την πλαστικότητα και την ευελιξία που έχουν οι άνθρωποι και είναι ο στόχος της Γενικής ΤΝ (9). Οι άνθρωποι συνεπώς θα απαλλαγούν (κάποιοι ίσως και να μην θέλουν!) από βαρετές, επαναλαμβανόμενες εργασίες, στις οποίες η ΤΝ και θα τους αντικαταστήσει, και γι αυτό, θα πρέπει να ψάξουν για εργασίες πιό δημιουργικές για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα τους.
    • Τέλος, κάτι που η ΤΝ δεν θα μπορέσει να αποκτήσει, μάλλον ποτέ, είναι η συνείδηση, καθώς απ’ ότι φαίνεται, ούτε οι άνθρωποι μπορούν να κατανοήσουν τί είναι και πως αναδύεται η συνείδηση (10)! Αυτό πάει χέρι με χέρι με το ένστικτο επιβίωσης, το οποίο, με δυσκολία μεν, αλλά θα μπορούσε να εξομοιωθεί με κάποιον έμμεσο τρόπο, όπως με την περίπτωση της IBM για την ηθική.

    Πιθανολογούμενοι Μελλοντικοί Κίνδυνοι από την ΤΝ

    Το άγνωστο από αρχαιοτάτων χρόνων, προκαλούσε τον φόβο στους ανθρώπους. Επόμενο λοιπόν ότι οι περισσότεροι έτσι θα αντιμετώπιζαν την ΤΝ : Με σκεπτικισμό και φόβο.

    Σε άρθρο τους όμως, από τον Ιούλιο του 2024 στο Built-In, οι Mike Thomas και Matthew Urwin, μας γνωρίζουν ότι, όχι μόνο ο μέσος άνθρωπος, αλλά και αρκετοί ειδικοί έχουν τις αμφιβολίες τους (11). Έτσι, μαθαίνουμε ότι ο Geoffrey Hinton της Google, που έχει αποκτήσει το παρατσούκλι του “Νονού της ΤΝ” για την πρωτοποριακή έρευνά του πάνω στους αλγορίθμους, εγκατέλειψε το 2023 την εταιρεία, γιατί άρχισε να αμφιβάλλει για την εργασία του και ήθελε να μιλήσει ελεύθερα στο κοινό για τους κινδύνους που αναδύονται από την έρευνα αυτή. Επιπλέον, την ίδια χρονιά ο γνωστός μας Elon Musk μαζί με άλλες 1000 περίπου διακεκριμένες στην τεχνολογία αιχμής προσωπικότητες, με ανοιχτή τους επιστολή, ζήτησαν από την κυβέρνηση να σταματήσει προσωρινά την έρευνα στο πεδίο αυτό, μέχρι να μελετηθούν οι κίνδυνοι για τους ανθρώπους και την κοινωνία.

    Απ’ ότι είναι γνωστό, η έρευνα όχι μόνο δεν σταμάτησε, αλλά έχει ενταθεί, λόγω και του ανταγωνισμού με την Κίνα. Οι κίνδυνοι πάντως που με τον καιρό έχουν επισημανθεί από διάφορες προσωπικότητες και οργανισμούς, είναι σε περίληψη οι παρακάτω :

    • Έλλειψη διαφάνειας στις διαδικασίες. Όπως επισήμανα και στην προηγούμενη παράγραφο (Τί δεν μπορεί να κάνει η ΤΝ), υπάρχει σοβαρό πρόβλημα με την διαφάνεια και την κατανόηση των συλλογισμών βάσει των οποίων μία ΤΝ κατέληξε σε ένα συμπέρασμα. Στην ουσία ακόμη και οι ίδιοι οι μηχανικοί που κατασκεύασαν τις αρχιτεκτονικές της ΤΝ, αδυνατούν να καταλάβουν πως η ΤΝ κατέληξε σε μια ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΜΕΝΗ ΑΠΟΦΑΣΗ. Κανείς δεν καταλαβαίνει αν το συμπέρασμα είναι ορθό, έντιμο, ηθικό, δίκαιο, παραπλανητικό ή εσφαλμένο. Η λύση που προτάθηκε είναι η ανακατασκευή των αρχιτεκτονικών ώστε οι αποφάσεις να είναι διαφανείς. Όσο αυτό κι αν φαίνεται προφανές, δεν είναι εύλογο ή εύκολο. Όλες οι αρχιτεκτονικές δομές πρέπει να ανασχεδιαστούν από την αρχή, πράγμα που σημαίνει έρευνα και ανάπτυξη από την αρχή, δηλαδή κόπο, χρόνο και τεράστιο κόστος.
    • Απώλεια θέσεων εργασίας. Αυτονόητο! Η ΤΝ θα αντικαταστήσει πολλές εργασίες, ιδίως κοπιώδεις εργασίες στην βιομηχανία, εργασίες που είναι επαναλαμβανόμενες και εργασίες που απαιτούν χρονοβόρα εξόρυξη στοιχείων, καταχώρηση, κατανομή και ατέλειωτες μαθηματικές πράξεις. Επίσης θα αντικαταστήσει εργατικό δυναμικό χαμηλής εξειδίκευσης, όπως φορτοεκφορτωτές και χειριστές μηχανών. Υπολογισμοί στις ΗΠΑ ανεβάζουν τις απώλειες μέχρι και 30% έως το 2030. το πρόβλημα έχει ήδη επηρεάσει τον ιατρικό και τον φαρμακευτικό κλάδο, ενώ ο νομικός και οικονομικός κλάδος έπονται (με πρώτη την λογιστική). Προτείνεται η επανεκπαίδευση του προσωπικού σε πιό απαιτητικές εργασίες.
    • Ποδηγέτηση της κοινής γνώμης μέσω αλγορίθμων ΤΝ. Ήδη αυτό έχει ξεκινήσει στα Social Media με την χρήση των λεγόμενων trols. Τα trols είναι προγράμματα ΤΝ που επαναλαμβάνουν συνθήματα ή αφηγήματα σύμφωνα με τις επιθυμίες αυτού που τα ελέγχει. Είναι σχεδιασμένα ώστε να αποκρίνονται κατάλληλα σε παρατηρήσεις πραγματικών προσώπων με βάση συγκεκριμένα σενάρια. Η επανάληψη είναι μήτηρ μαθήσεως και τα συνθήματα των trols εγγράφονται στο μυαλό των αφηρημένων ή των ιδεοληπτικών και όχι μόνο! Η χρήση της ΤΝ για έλεγχο της κοινής γνώμης, είναι κάτι που ήδη χρησιμοποιείται για πολιτικούς και διαφημιστικούς σκοπούς! Το πράγμα έχει επιβαρυνθεί λόγω της ικανότητος της ΤΝ να μπορεί να τροποποιεί, ή και να κατασκευάζει φιλμάκια, φωτογραφίες και ομιλία και να παρουσιάζει “πειραγμένο” περιεχόμενο σαν πραγματικό. Κανείς πιά δεν μπορεί να είναι σίγουρος για το τί διαβάζει και η κατάσταση θα χειροτερέψει. Δεν έχει προταθεί συγκεκριμένο αντίμετρο.
    • “Κοινωνική παρακολούθηση”. Είναι γνωστό ότι τα “social media” παρακολουθούν και καταγράφουν τις προτιμήσεις μας για διαφημιστικούς σκοπούς. Επίσης λέγεται ότι στην Κίνα ήδη χρησιμοποιείται η αναγνώριση προσώπου σε σχολεία και δημόσιους χώρους, “για σκοπούς ασφαλείας”, όπως εξηγούν οι “αρμόδιοι”, πράγμα που διευκολύνει την παρακολούθηση και καταγραφή των δραστηριοτήτων όλου του πληθυσμού και, μέσω της ΤΝ, των προτιμήσεών τους και των δραστηριοτήτων τους. Επιπλέον, είναι γεγονός ότι πολλά αστυνομικά τμήματα στις ΗΠΑ χρησιμοποιούν ή σκέπτονται να χρησιμοποιήσουν αλγορίθμους πρόβλεψης της παραβατικότητας, με παρόμοιο τρόπο. Αφού λοιπόν η παρακολούθηση ενός ολόκληρου πληθυσμού είναι τόσο “εύκολη” πιά, πώς μπορούμε να είμαστε σίγουροι για το πως θα χρησιμοποιηθεί από την ελίτ ενός τόπου; Στο μυαλό έρχεται το μυθιστόρημα του Orwell όπου η κυβέρνηση παρακολουθεί όλον τον πληθυσμό και προβαίνει σε ενέργειες “ευθυγράμμισης”, όσων ξεφεύγουν από τους κανόνες που έχουν τεθεί. Λύση στον ορίζοντα, δεν φαίνεται να υπάρχει. Βέβαια το πρόβλημα οι κυβερνήσεις να παίζουν τον ρόλο του “μεγάλου αδελφού” είναι το καλό σενάριο! Το ανατριχιαστικό σενάριο που μάλλον θα “παίξει” είναι ότι ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ θα αναλάβουν αυτόν τον ρόλο. Το παιχνίδι δεν αφορά περισσότερα χρήματα, αλλά την ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ από λίγους “ολιγάρχες”.
    • Αδυναμία διαφύλαξης των προσωπικών στοιχείων. Το πρόβλημα διαπιστώθηκε πρώτα από τις μεγάλες εταιρείες και προκύπτει γιατί τα προσωπικά σας στοιχεία κυκλοφορούν στο διαδίκτυο για διάφορους λόγους. Ο βασικός λόγος είναι ότι διάφορες εταιρείες και οργανισμοί, ξεκινώντας από την ανάγκη της ασφάλειας αλλά και για πρακτικούς λόγους, προκειμένου να εγγράψουν κάποιον σαν συνδρομητή τους, ξεκινούν ζητώντας τα στοιχεία του. Η συγκέντρωση στοιχείων δεν είναι λοιπόν αρχικά ύποπτη, αλλά η ΤΝ ξεκινά να συλλέγει προσωπικά στοιχεία για να εκπαιδευτεί, αλλά και διότι έτσι την καθοδήγησαν. Ο τρόπος που θα χρησιμοποιηθεί στο τέλος αυτός ο τεράστιος όγκος δεδομένων από τον χειριστές της ΤΝ, είναι άγνωστος. Όσον αφορά στις εταιρείες το πρόβλημα μπορεί να αντιμετωπιστεί μερικώς με την κατάλληλη νομοθεσία. Αλλά τα στοιχεία θα φτάσουν τελικά και σε κυβερνητικές υπηρεσίες και ο πειρασμός να χρησιμοποιηθούν, μεγάλος!
    • Ενίσχυση των πολωτικών τάσεων. Ένα απλό παράδειγμα για να καταλάβουμε τί συμβαίνει. Η UNESCO έχει υπολογίσει, ότι μόνο 100 από τις 7000 ομιλούμενες γλώσσες έχει χρησιμοποιηθεί για την εκπαίδευση των σημαντικών chatbots που κυκλοφορούν σήμερα. Επιπλέον, σήμερα στο διαδίκτυο το 90% του υλικού ανωτάτης εκπαίδευσης που κυκλοφορεί προέρχεται από την Βόρεια Αμερική και την Ενωμένη Ευρώπη και αυτό ενισχύει την παγκόσμια επιρροή των “Ευρωπαϊκών” γλωσσών. Μέρος του προβλήματος ξεκινά από το γεγονός ότι οι μηχανικοί ανάπτυξης της ΤΝ, δεν έχουν γενική μόρφωση, αλλά είναι εκπαιδευμένοι σε συγκεκριμένα πεδία, όπως μαθηματικά, ηλεκτρονικά και ανάλυση συστημάτων. Πολλά πράγματα τους διαφεύγουν και αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές στις περιπτώσεις που ένα chatbot υποδύεται ιστορικά πρόσωπα. Εάν οι εταιρείες και οι νομομαθείς δεν προσέξουν περισσότερο, κοινωνικές, ιστορικές και ρατσιστικές προκαταλήψεις θα ενισχυθούν.
    • Ενίσχυση Κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων. Είναι προέκταση του προηγουμένου προβλήματος. Μία ΤΝ, παραδείγματος χάριν, μπορεί να εκπαιδευτεί να αναλύει τις εκφράσεις του προσώπου και τον τόνο της φωνής, για να υπολογίζει τον χαρακτήρα ενός υποψηφίου προς πρόσληψη. Αλλά αυτό θα το κάνει βάσει επιστημονικών δεδομένων ή βάσει των προκαταλήψεων του χειριστού της; Σημειωτέον ότι οι λεγόμενες “κοινωνικές επιστήμες” δεν είναι απόλυτα αντικειμενικές και απαλλαγμένες από προκαταλήψεις αυτές καθεαυτές. Αυτή η διαδικασία πιθανόν να αφήνει κάποιους έξω από την αγορά εργασίας, ακριβώς γιατί οι προκαταλήψεις θα γίνουν μέρος ενός συστήματος που θα θεωρείται τεχνολογικό και άρα αντικειμενικό. Μεγάλος είναι ο κίνδυνος να δημιουργηθούν δύο μεγάλες κοινωνικές τάξεις : Μία πλούσια κάστα που θα μπορεί να ελέγχει μεγάλο μέρος του πληθυσμού, όχι μόνο μέσω του πλούτου της, αλλά και λόγω της δυνατότητάς της να έχει άμεση πρόσβαση στις υπηρεσίες της ΤΝ˙και μία δεύτερη κάστα φτωχοποιημένων, που δεν θα έχουν πρόσβαση, ούτε στην αγορά εργασίας, ούτε στις υπηρεσίες της ΤΝ. Πολλοί έχουν φτάσει στο σημείο να προτείνουν ένα νέο είδος “κοινωνικού συμβολαίου”.
    • Ανεξέλεγκτη χρήση Αυτόνομων Όπλων. Ένας νέος ανταγωνισμός εξοπλισμών εμφανίζεται στον ορίζοντα. Το ερώτημα που θέτουν πολλοί είναι μήπως πρέπει να τον σταματήσουμε προτού ακόμη ξεκινήσει. Αυτό βέβαια φαντάζει ρομαντικό. Όποιος μπορεί, θα προχωρήσει στην παραγωγή όπλων με βάση την ΤΝ. Ένας νέος Ψυχρός πόλεμος εμφανίζεται προ των πυλών που θα βασίζεται όχι τόσο στην ισχύ των όπλων αλλά στην τεχνολογική υπεροχή. Το κακό αυτή την φορά είναι ότι θα διακινδυνεύουν κυρίως πολίτες, καθώς αυτά τα όπλα θα είναι εύκολα προσβάσιμα και εύχρηστα από εξτρεμιστικές ομάδες. Η εξάπλωση στην χρήση των drones δείχνει και την νοοτροπία : “Αν μπορούμε να το κάνουμε, ας το κάνουμε! Προβληματιζόμαστε μετά. Και αν μπορούμε να βγάλουμε λίγα χρήματα απ’ αυτό, τόσο το καλύτερο!”.
    • Οικονομικές αναταραχές και κρίσεις. Ο κλάδος της οικονομίας ήταν ο πρώτος που υιοθέτησε την τεχνολογία της ΤΝ στις καθημερινές χρηματοοικονομικές και εμπορικές πράξεις. Αποτέλεσμα αυτού είναι ότι η οικονομία είναι η πλέον εκτεθειμένη στους κινδύνους που προέρχονται από την κακή χρήση της τεχνολογίας αυτής. Παρά το γεγονός ότι οι αλγόριθμοι δεν έχουν συναισθήματα και δεν κινούνται από απληστία, φόβο ή εμπιστοσύνη, παράλληλα δεν αντιλαμβάνονται συσχετίσεις, συνθήκες και το γενικότερο πλαίσιο. Συγχρόνως έχουν την ικανότητα να κάνουν χιλιάδες πράξεις σε δευτερόλεπτα υπολογίζοντας σε μικρό κέρδος ανά πράξη, που τελικά γίνεται μεγάλο με την επανάληψη. Όμως μια ξαφνική έκρηξη πράξεων μπορεί να προκαλέσει πανικό στους χρηματιστές που λειτουργούν έχοντας στο μυαλό τους μεγάλα κέρδη ή απώλειες από λίγες ή μία πράξη μόνο και να οδηγήσει σε μία υπερβολική αντίδραση που θα καταλήξει σε χρηματοπιστωτική κρίση. Τέτοιου είδους κρίση δεν είναι ένας απλός ανερμάτιστος φόβος, αλλά έχει καταγραφεί ήδη από το 2010. Στην προκειμένη περίπτωση εναπόκειται στις εταιρείες (κατασκευαστικές της ΤΝ αλλά και τις χρηματοπιστωτικές) να είναι βέβαιοι για την ορθή λειτουργία των αλγορίθμων, στη βάση ενός κοινού ηθικού κώδικα, προτού τους αφήσουν “ελεύθερους” να επιχειρήσουν στην αγορά.
    • Απομείωση της σημασίας του ανθρώπου. Η υπερέκθεση, η υπερεμπιστοσύνη και η υπερχρήση των μηχανών ΤΝ, μπορεί να κάνει τους ανθρώπους να “τεμπελιάσουν” πνευματικά, λογικά και κοινωνικά. Οι άνθρωποι μπορεί να πάψουν να είναι κοινωνικοί, να έχουν φαντασία και δημιουργικότητα, να είναι δραστήριοι. Ίσως αυτός μάλιστα να είναι και ο μεγαλύτερος κίνδυνος από την χρήση της ΤΝ.
    • Δημιουργία ανεξέλεγκτης ενσυνείδητης ΤΝ. Ο φόβος δημιουργίας μιας ανεξέλεγκτης ενσυνείδητης ΤΝ ταλαιπωρεί τον άνθρωπο από την εποχή που οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές ήταν στα σπάργανα (Θυμηθείτε για παράδειγμα το φιλμ «2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος»). Μία τέτοια ΤΝ θα μπορούσε να αναπτύξει μεγάλη ευφυΐα ταχύτατα και θα ξέφευγε από τον έλεγχο του ανθρώπου με μεγάλη πιθανότητα να στρεφόταν εναντίον του. Κάποιοι μάλιστα, μεταξύ των οποίων και ο μηχανικός Geoffrey Hinton, υποστηρίζουν ότι το chatbot LaMDA, ήδη έχει ξεπεράσει το όριο και έχει αποκτήσει συνείδηση. Καθώς η Γενική ΤΝ βρίσκεται στους άμεσους στόχους κάποιων εταιρειών, οι ανησυχίες εντείνονται.
    • Αύξηση της εγκληματικής δραστηριότητας. Ήδη αυτό δεν είναι ένας απλός φόβος, αλλά έχει συμβεί επανειλημμένα. Καθώς η τεχνολογία είναι ευρέως προσιτή, διάφοροι την χρησιμοποιούν για εγκληματικές πράξεις. Πρόσφατα ακούστηκε στις ελληνικές ειδήσεις ότι κάποια επιχειρηματίας έλαβε τηλεφώνημα που ανήκε στα τηλέφωνα της τραπέζης που η κυρία συνεργαζόταν και με την φωνή γνωστού της υπαλλήλου την έπεισε να μεταφέρει ένα ποσό σε κάποιον επίσης γνωστό της λογαριασμό. Αργότερα αποδείχτηκε ότι ούτε το συγκεκριμένο τηλέφωνο της τραπέζης χρησιμοποιήθηκε, ούτε ο υπάλληλος μπορούσε να συνομιλεί με την κυρία εκείνη την ώρα, καθώς βρισκόταν σε σύσκεψη, ούτε τα χρήματα έφτασαν στον λογαριασμό που η κυρία πίστευε ότι πιστώνονταν. Η εφευρετικότητα των εγκληματιών με την βοήθεια της ΤΝ, μπορεί να εκπλήξει και τον πιό έμπειρο στις χρηματοπιστωτικές πράξεις. Άλλοι έχουν δημιουργήσει πλαστά βίντεο παιδικής πορνογραφίας και βρέθηκαν στο απυρόβλητο καθώς το συγκεκριμένο έγκλημα δεν είχε προβλεφθεί. Αυτά τα παραδείγματα δείχνουν το πρόβλημα εν τη γενέσει του. Ούτε οι πολίτες ούτε οι δημόσιες υπηρεσίες μπορούν να προβλέψουν την επόμενη παραβατική κίνηση κάποιου εγκληματία.
    • Γενικότερη κοινωνική και οικονομική αστάθεια. Η υπέρμετρη δραστηριότητα με την ΤΝ, μπορεί να δημιουργήσει υπερβολικά αποθέματα υλικών προς απόσυρση, τα οποία μπορούν να πουληθούν στην μαύρη αγορά και να πέσουν σε λάθος χέρια. Επίσης η υπερβολική χρήση αναμένεται να δημιουργήσει ελλείψεις υλικών και χημικών ουσιών στην αγορά και κατά συνέπεια, εκρηκτική αύξηση τιμών (Το παράδοξο του Jevons). Ο μεγαλύτερος κίνδυνος προβλέπεται ότι θα επηρεάσει την αγορά ηλεκτρικής ισχύος.

    Συμπερασματικά, η Τεχνητή Νοημοσύνη,

    • Ήρθε και θα παραμείνει μαζί μας στο μέλλον. Η Ελλάδα “έχει χάσει το τρένο” της έρευνας και της ανάπτυξης. Τουλάχιστον ας προσπαθήσει να εξοικειωθεί με την αποδοτική και αποτελεσματική χρήση των συστημάτων!
    • Θα μας βοηθήσει σε πολλές επαναλαμβανόμενες νοητικές, κοπιώδεις και βαρετές για τους ανθρώπους, εργασίες. Εργασίες που έχουν ανάγκη από βιομηχανικούς εργάτες, την εξόρυξη στοιχείων, την καταχώρηση στοιχείων, τις μαθηματικές πράξεις, την Στατιστική Ανάλυση, τον υπολογισμό τάσεων, την αναγνώριση και παρακολούθηση αντικειμένων και ανθρώπων, την βελτίωση εικόνων και βίντεο, την αυτόματη μετάφραση, τις πολεμικές επιχειρήσεις χωρίς την συμμετοχή ανθρώπων, κλπ.
    • Δεν θα μπορέσει να αντικαταστήσει τους ανθρώπους παντού, αφού δεν μπορεί να εκτελέσει πολλές παράλληλες εργασίες και δεν έχει αντίληψη του κόσμου, φαντασία, δημιουργικότητα, έννοια ηθικής, συναίσθημα, κοινωνική αντίληψη, ενσυναίσθηση, ένστικτο αυτοσυντήρησης και συνείδηση. Σε πολλές εργασίες θα χρειαστεί να παρακολουθείται και να ελέγχεται από κάποιον χειριστή.
    • Ακολουθείται από πραγματικούς και πιθανούς κινδύνους για τους οποίους πολλοί από τους ειδικούς μας έχουν προειδοποιήσει, αλλά το τελικό συμπέρασμα είναι ότι δεν κινδυνεύουμε από την ΤΝ αυτήν καθεαυτήν, αλλά από τον τρόπο που αυτή θα χρησιμοποιηθεί από τους ανθρώπους, είτε από μεμονωμένα άτομα, είτε από ομάδες, κυβερνήσεις, οργανισμούς και κυρίως εταιρείες. Η “δημοκρατία”, ακόμη και αυτή η κουτσή που έχουμε σήμερα, κινδυνεύει να εκλείψει. Από την άλλη, πολλοί εργασιακοί κλάδοι θα εξαφανιστούν τελείως, ενώ μεγάλο μέρος του πληθυσμού θα χάσει οικονομικούς πόρους, αλλά και την δημιουργικότητά του και το ενδιαφέρον του για την ζωή.

    Τα προβλήματα αυτά χρειάζονται και την κατάλληλη αντιμετώπιση.

    • Για να αντιμετωπίσουμε τις νέες συνθήκες, κατάλληλη ανασχεδίαση των κυκλωμάτων θα απαιτηθεί, αλλά και νομοθετικές ρυθμίσεις, όμως η ταχύτητα με την οποία πραγματοποιούνται οι αλλαγές που η ΤΝ επιφέρει στην κοινωνία, είναι τόσο ταχείες που δεν επιτρέπει την αδράνεια.
    • Η προσαρμογή των ίδιων των ανθρώπων και των κοινωνιών στις νέες συνθήκες, είναι απαραίτητη. Χρειάζεται επανεκπαίδευση για την εύρεση νέων εργασιών, αλλαγή των εκπαιδευτικών στόχων, προσωπική και κοινωνική επαγρύπνηση, προσήλωση στην κοινωνική ηθική και, ενδεχομένως, ένα νέο “κοινωνικό συμβόλαιο”, προτού ανακύψουν σοβαρές κοινωνικές αναστατώσεις.

    Δημήτριος Κατελούζος

    Υπτχος εα, απόφοιτος ΣΜΑ

    19 Μαρτίου 2025

    (Αναρτήθηκε για πρώτη φορά στην ιστοσελίδα https://coeacropolis.gr/ στα μέσα Φεβρουαρίου 2025)

    Βιβλιογραφία

    1. Yudkowsky, Eliezer, 2008, από το Machine Intelligence Research Institute. “Artificial Intelligence as a Positive and Negative Factor in Global Risk”. Στόχος του συγγράμματος η απομυθοποίηση και αποαγιοποίηση της ΤΝ και η προτροπή να την χρησιμοποιήσουμε σαν μία απαιτητική τέχνη.

    2. “Promoting the Use of Trustworthy Artificial Intelligence in the Federal Government”, Executive Order 13960 of December 3, 2020.

    3. “Artificial Intelligence: A Modern Approach” university textbook on artificial intelligence (AI), by Stuart J. Russell and Peter Norvig. 1995.

    4. “An Introduction to Game Theory” 4η Έκδοση, του Eric Rasmusen, αρχική έκδοση Φεβρουάριος 2000.

    5. “Fundamentals of Data Structures” των Ellis Horowitz και Sartaj Sahni, Οκτώβριος 1981.

    6. “Attention is All You Need” διαφόρων συγγραφέων της Google (από τμήματα Brain και Research) και University of Toronto, Αύγουστος 2013.

    7. “Massive exploration of neural machine translation architectures”, των Denny Britz, Anna Goldie, Minh-Thang Luong, and Quoc V. Le., 2017.

    8. “Deep residual learning for image recognition” των Kaiming He, Xiangyu Zhang, Shaoqing Ren, and Jian Sun, Proceedings of the IEEE Conference on Computer Vision and Pattern

    Recognition, 2016.

    9. “Continual Lifelong Learning with Neural Networks: A Review” των German I. Parisi, Ronald Kemker, Jose L., Christopher Kanan, Stefan Wermter, Chester F. Carlson, 11Φεβρουαρίου 2019.

    10. “Qualia: The Knowledge Argument”, Nida-Rümelin, Martine and Donnchadh O Conaill, 1 Μαρτίου 2024, https://plato.stanford.edu/cgi-bin/encyclopedia/archinfo.cgi?entry=qualia-knowledge

    11. “Risks of Artificial Intelligence”, https://builtin.com/artificial-intelligence/risks-of-artificial-intelligence

    Καταραμένη ‘βλογιά!

    Του Άι Γιαννιού σήμερα και θυμήθηκα τον πατέρα μου, τον μαστρο-Γιάννη, (Θεός ’χωρέστον)! Από τότε που τον θυμάμαι, ένα πράγμα μου είχε κάνει εντύπωση : Ξεχνούσε ονόματα! Και δεν είναι πως ξεχνούσε τα ονόματα ανθρώπων που είχε χρόνια να δει, όχι! Ξεχνούσε και τα ονόματα γνωστών του!

    Βέβαια, ο χριστιανός παντρεύτηκε μεγάλος στην ηλικία. Πέρασε παράξενες και δύσκολες εποχές και γεγονότα που αν τα άκουγαν οι νεώτεροι ίσως και να μην τα πίστευαν! Πολέμησε στο μέτωπο της Μακεδονίας δεκαεξάχρονος εθελοντής κατά τον Πρώτο Μεγάλο πόλεμο· μετά ακολούθησε τον στρατό μας στην εκστρατεία στην Μικρά Ασία και εκεί πέρα, ξεπέρασε το Εσκί-Σεχίρ και προχώρησε προς τον Σαγγάριο· έσπευσε με την Μονάδα του για να υποστηρίξει την αποφασιστική μάχη και πρόλαβε να φτάσει εκεί στο παραπέντε, ίσα-ίσα για να δει το μέτωπο “να σπάει”. Γύρισε κακήν-κακώς στην Ελλάδα, ο Θεός ξέρει πώς! Μετά ο Δεύτερος Πόλεμος, τα Δεκεμβριανά στην Αθήνα… Πού καιρός για παντρειές!

    Παντρεύτηκε λοιπόν μεγάλος, και μ’ αυτά που πέρασε, τα μαλλιά του είχαν ήδη γκριζάρει! Μέχρι να φτάσω σε ηλικία για το σχολείο, είχε ασπρίσει εντελώς· μόνο το μουστάκι του είχε μείνει γκρίζο! Καταλήξαμε, τις σπάνιες φορές που ερχόταν στο σχολείο στην “σχόλαση” για να με πάρει, να μου φωνάζουν οι συμμαθητές μου : “Κατελούζος! ήρθε ο παππούς σου!” κι εγώ να γίνομαι “Τούρκος” και να τους βρίζω! Μα, καλά, δεν μπορούσαν να καταλάβουν πως ήταν ο πατέρας μου! Για όνομα του Θεού, πιά!

    Αγαπημένη ασχολία του μαστρο-Γιάννη, όταν είχε σχόλη και μπορούσε, να πηγαίνει στην “Λαϊκή” για ψώνια. Καλοσυνάτος και κοινωνικός, ήξερε τους πάντες στην “Γούβα”, συνοικία ανάμεσα στο Παγκράτι, το Ά Νεκροταφείο και τον Άγιο Γιάννη, που μετά μετονομάστηκε σε Συνοικία Αγίου Αρτεμίου. Τους ήξερε λοιπόν όλους στην “Γούβα” και τον ήξεραν κι αυτοί, αλλά με τα ονόματα, δεν το είχε!

    Έτσι, μια μέρα, γυρίζοντας από την λαϊκή με τα ψώνια, λέει στη μάνα μου: “Βρε Ελένη! Ποιάν είδα σήμερα! Εκείνην την ……….. την πώς την λένε, την αδερφή της τέτοιας, ………. την ξαδέρφη του αυτουνού, ………. που τον είχαμε δει στον Πειραιά τη μέρα που πήγαμε στον ………. στον αυτόν, ………. που έχει το τσαγκαράδικο στον, στον, στον……………….” Η μάνα μου τον κοιτάει περίεργα, με ένα ύφος μισοειρωνικό, μισοθυμωμένο, περιμένοντας να τελειώσει και δεν λέει τίποτα! Τότε κι εκείνος, φανερά ενοχλημένος, με τον εαυτό του μάλλον, της λέει με φωνή απελπισμένη : “Τώρα, εσύ έχεις καταλάβει ποιάν εννοώ και μου κάνεις την ανήξερη!!!!” και όλοι ξεραθήκαμε στα γέλια!

    Σήμερα, μετά από τόσα χρόνια, ακόμη θυμάμαι αυτό το επεισόδιο κάθε φορά που ξεχνάω ένα όνομα (Δηλαδή, αυτόν τον καιρό, σχεδόν κάθε μέρα)! Δικαιολογούμαι πως τάχα ήμουν αφηρημένος, πως τούτον εδώ έχω καιρό να τον ‘δώ, πως έχει αλλάξει η όψη του με τα χρόνια, πως έχει αφήσει μούσι, πως είναι το DNA μου και άλλα τέτοια περίεργα, αντί να παραδεχτώ πως, διάολε (!), γέρασα πιά και δεν θυμάμαι!… και μούρχεται στο μυαλό η ατάκα ενός άλλου γέροντα, του συχωρεμένου του πεθερού μου, του Αντρέα του Περίδη, που σε κάτι δύσκολες περιστάσεις, όταν καμμιά φορά ένοιωθε ανήμπορος, γερασμένος, συνήθιζε να λέει, κοιτώντας προς τον ουρανό : “Καταραμένη ‘βλογιά!”. Είναι εκείνη η φράση που, κατά πως λένε, ξεστόμισε ο Κατσαντώνης όταν τον έπιασε ο Βαστάρης ο Άγος, στ’ Άγραφα, κατ’ εντολή του Αλή Πασά, κι αυτός, ανήμπορος απ’ την αρρώστια δεν μπορούσε να τρέξει να ξεφύγει!

    Γι αυτό και σείς, όταν βλέπετε να καθυστερώ να πω το όνομά σας, άμα ξεχνάω την γιορτή σας, μην απορείτε, μην παραξενεύεστε, μην παρεξηγήστε! Μόνο να μου λέτε το όνομά σας, ξέρετε, με τρόπο. και να μην με αφήνετε να ταλαιπωρούμαι, γιατί, είπαμε, είναι αυτή η καταραμένη η βλογιά!

    Δημήτριος Κατελούζος

    7 Ιανουαρίου 2025

    Ο Αχός των Πραγμάτων που δεν Ήρθαν Ακόμη.

    Είτε κάποιος πιστεύει, είτε δεν πιστεύει στην “Κλιματική Αλλαγή” (με την έννοια που της δίνουν οι ακτιβιστές), το γεγονός είναι ένα:

    ΤΟ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΤΕΛΕΙΩΝΕΙ.

    Μπορεί το τέλος να πήρε κάποια αναβολή εξαιτίας της πανδημίας, είτε επειδή μεγάλο μέρος των αναγκών καλύπτεται τώρα από το φυσικό αέριο, είτε ακόμη από το γεγονός ότι τώρα εξορύσσεται πετρέλαιο και με μεθόδους αμφιλεγόμενες, πανάκριβες και περιβαλλοντικά βλαβερές και επικίνδυνες (βλέπε σχιστόλιθος), όμως η πραγματικότητα παραμένει ότι για να συνεχιστεί ο τεχνολογικός πολιτισμός με την μορφή που τον ξέρουμε σήμερα, πρέπει να βρεθούν μέθοδοι κίνησης απαλλαγμένες από το πετρέλαιο και τα παράγωγά του.

    Στις αερομεταφορές κυρίως που το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο, η πιό πρόσφορη λύση για μικρές αποστάσεις και μικρό αριθμό επιβατών είναι οι ηλεκτρικοί κινητήρες. Όμως όπως έχω αναλύσει παλαιότερα, για μεγάλες αποστάσεις και μεγάλα φορτία ο ηλεκτρισμός δεν ενδείκνυται.

    Βλέπε : (https://kokkiniklostidemeni.com/2021/03/14/example-post-3/)

    Διάφορες αεροναυπηγικές εταιρείες επομένως, αναζητούν άλλες εναλλακτές ενεργειακές πηγές. Μία από τις πιθανές λύσεις είναι η χρήση του Υδρογόνου σαν καύσιμο με οξειδωτικό τον αέρα του περιβάλλοντος. Την λύση αυτή αποφάσισε να μελετήσει η Airbus, όπως ανακοίνωσε πρόσφατα (τον περασμένο Σεπτέμβριο). Ας έχουμε υπόψη ότι το υδρογόνο στα αεροσκάφη θα πρέπει να βρίσκεται σε υγρή και όχι σε αέρια μορφή. Έτσι αυξάνεται η θερμογόνος δύναμη του καυσίμου, η ενέργεια δηλαδή που θα αποδώσει ανά κυβικό μέτρο. Ή πιό απλά : Στον ίδιο όγκο μπορούμε να αποθηκεύσουμε περισσότερο καύσιμο!

    Υδρογόνο λοιπόν! Αλλά γιατί;

    Το υδρογόνο σαν καύσιμο σε συνδυασμό με τον ατμοσφαιρικό αέρα, έχει σαφή πλεονεκτήματα σε σχέση με άλλα καύσιμα. Τα κυριότερα:

    1. Έχει μηδενικές εκπομπές Διοξειδίου του Άνθρακα (CO2) και σχεδόν μηδενικές εκπομπές Οξειδίων του Αζώτου (NOX).
    2. Δεν χρειάζονται νέοι αεροκινητήρες Οι υπάρχοντες μπορούν να ρυθμιστούν ώστε να λειτουργούν με καύσιμο Υδρογόνο.
    3. Η αναλογία καυσίμου-αέρα, μπορεί να κυμανθεί σε μεγάλη γκάμα τιμών με μικρές μεταβολές στην απόδοση. Έτσι μπορούμε να έχουμε φτωχό μείγμα (δηλαδή μείγμα με αέρα πολύ περισσότερο από όσο χρειάζεται το καύσιμο) με αποτέλεσμα μικρές εκπομπές NOX .
    4. Έχει μεγάλη θερμοκρασία αυτανάφλεξης. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει η δυνατότητα μεγαλύτερου λόγου συμπίεσης πράγμα που έχει σαν αποτέλεσμα καλύτερη θερμική απόδοση ή αλλιώς λιγότερες θερμικές απώλειες.

    Θα αναρωτηθεί βεβαίως κάποιος : Υπάρχει εμπειρία; Η απάντηση είναι, βεβαίως και υπάρχει!

    Ας μην ξεχνάμε ότι ο πρώτος κινητήρας εσωτερικής καύσεως ήταν κινητήρας Υδρογόνου-Οξυγόνου (πριν τους κινητήρες βενζίνης)! Εφευρέτης ο Γαλλοελβετός Francois Isaac de Rivaz που τον παρουσίασε ήδη από το 1807! (https://group.mercedes-benz.com/company/tradition/company-history/forerunners-to-the-automobile.html και το όχημα, στον σύνδεσμο https://web.itu.edu.tr/celikmuhamm/bil103/company/webpage.html )

    Εξ άλλου, το 1988 οι Ρώσοι κατασκεύασαν το Tupolev Tu-155 με κινητήρες που λειτουργούσαν με Υδρογόνο αλλά και με φυσικό αέριο. Πραγματοποίησαν 100 επιτυχείς δοκιμαστικές πτήσεις και μετά αποθήκευσαν το αεροσκάφος επ’ αόριστον, για άγνωστους λόγους, αν και μάλλον λόγω προβλημάτων αποθήκευσης του καυσίμου. Οι δεξαμενές έπιαναν πολύ χώρο!

    (https://www.researchgate.net/figure/TU-155-Liquid-Hydrogen-Aircraft-Design-Tupolev-2009_fig12_235113427)

    Η πραγματική όμως εμπειρία προέρχεται από την κατασκευή των πυραυλωθητήρων υγρών καυσίμων!

    Ποιά όμως είναι τα τεχνολογικά και άλλα προβλήματα που πρέπει να επιλυθούν; Για να μπορούν αυτά τα αεροσκάφη να εκτελέσουν την αποστολή τους πρέπει να λυθούν αρκετά προβλήματα, από τα οποία τα λιγότερα είναι τα τεχνικά.

    1. Κατά την γνώμη μου το σοβαρότερο είναι η βιομηχανική παρασκευή του υδρογόνου! Αν η προσπάθεια επιτύχει, πολλά από τα διυλιστήρια πρέπει να μετατραπούν σε εργοστάσια παρασκευής υδρογόνου. Για να γίνει αυτό απαιτείται η σύμπραξη κρατών και εταιρειών. Στην Ελλάδα γίνεται προσπάθεια κατασκευής τέτοιου εργοστασίου στην Κοζάνη (πχ, https://ypodomes.com/sta-skaria-to-neo-ergostasio-paragogis-ydrogonoy-stin-kozani-ti-tha-perilamvanei-i-ependysi-ton-60-ekat-eyro/)
    2. Ένα ακόμη πρόβλημα είναι ότι η θερμοκρασία υγροποίησης του υδρογόνου είναι 20.28°K, δηλαδή −252.87°C. Μια συνήθης θερμοκρασία αποθήκευσης είναι -257°C. Εξυπακούεται λοιπόν ότι απαιτούνται κρυογονικές εγκαταστάσεις, τόσο στα αεροδρόμια όσο και στα αεροσκάφη. Στα αεροσκάφη η παροχή προς τον κινητήρα θα απαιτήσει ιδιαίτερες κατασκευές των σωληνώσεων και επιπλέον ηλεκτρική ενέργεια.
    3. Παρόμοια, το υγρό υδρογόνο είναι εξαιρετικά πτητικό και εύφλεκτο. Απαιτούνται στεγανές και θερμικά μονωμένες δεξαμενές μακρυά από τον θάλαμο επιβατών.
    4. Τέλος, οι δεξαμενές είναι ογκώδεις και δεν μπορούν να τοποθετηθούν στις πτέρυγες όπως έχουμε συνηθίσει.
    5. Σημείωση : Μία λύση που μελετάται είναι η αποθήκευση του υδρογόνου υπό τύπον χημικής ένωσης (σαν παράδειγμα η αμμωνία σε κάθε της μόριο έχει «εγκλωβισμένα» 3 άτομα υδρογώνου NH3) ή σε μικροδομές. Το θέμα μέχρι τώρα μελετάται και παρά το γεγονός ότι οι Κινέζοι έχουν ανακοινώσει ότι έχουν βρει λύση, τίποτα δεν είναι σίγουρο ακόμη.

    Ποιός είναι ο σχεδιασμός της Airbus:

    Η εταιρία προτίθεται να δοκιμάσει αεροκινητήρες υδρογόνου και παραγωγή ηλεκτρισμού από κυψέλες υδρογόνου. Τρεις σχεδιάσεις είναι υπό μελέτη:

    Εικόνα 1 : Μία λεπτή κατασκευή με δύο κινητήρες Turboprop και οκτάκωπες πτέρυγες με την δεξαμενή να βρίσκεται πίσω από τον θάλαμο των επιβατών. Θα μεταφέρει μέχρι 100 επιβάτες σε αποστάσεις μέχρι 1000 μίλια.

    Εικόνα 2. Μία λεπτή επίσης κατασκευή με δύο κινητήρες Turbofan. Στόχος 120-200 επιβάτες για πάνω από 2000 μίλια. Παρατηρούμε τις λεπτές και εύκαμπτες πτέρυγες οι οποίες δεν θα έχουν δεξαμενές καυσίμου.

    Εικόνα 3. Μία κατασκευή που προσομοιάζει με ιπτάμενη πτέρυγα με επιπλέον φτερά. Προβλέπονται δύο κινητήρες Turbofan για μεταφορά άνω των 200 επιβατών. Η συγκεκριμένη κατασκευή διαθέτει αρκετό χώρο για να δοκιμαστούν διάφορες αρχιτεκτονικές λύσεις για την τοποθέτηση επιβατών και δεξαμενών.


    Ο προγραμματισμός προβλέπει ολοκλήρωση της μηχανολογικής μελέτης το 2025, ώστε μετά να κατασκευαστούν τα πρωτότυπα και να αρχίσουν οι δοκιμές για ολοκλήρωση της σχεδίασης και προετοιμασία της βιομηχανικής παραγωγής. Το πρώτο ολοκληρωμένο αεροσκάφος υπολογίζουν ότι θα πετάξει μετά το 2035. Δεν έχουμε παρά να περιμένουμε να δούμε αν η προσπάθεια θα επιτύχει.

    Δημήτριος Κατελούζος

    Αύγουστος 2024



      Ο Φώκος και τ’ αδέρφια του!

      Ο πρόσφατος καυγάς για το ποιός θα σηκώσει την σημαία μας στην έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων του 2024 στην Γαλλία, καλά κράτησε και είδαμε πολλές ανατροπές, μέχρις ότου η μπίλια να “κάτσει” στον Γιάννη και στην Αντιγόνη ΜΑΣ! Αλλά και μετά, “διαμαρτυρίες” ακούστηκαν, κυρίως για τον Γιάννη, πως είναι μαύρος, πως είναι Νιγηριανός και όχι Έλληνας, πως είναι Αμερικάνος, πως είναι πλούσιος! Η γκρίνια μου θύμισε μιαν ιστορία από τον μυθολογικό κύκλο της Αίγινας, που κάποιοι δεν θα την ξέρουν και κάποιοι άλλοι δεν θα την θυμούνται ή θα καμώνονται πως δεν την θυμούνται! Και ήταν ο Πλούταρχος που μας περιέγραψε το μεγαλύτερο μέρος της στην “Συναγωγή Ιστοριών παραλλήλων Ελληνικών και Ρωμαϊκών”, αλλά και ο Οβίδιος, στις “Μεταμορφώσεις” του.

      Είναι μια ιστορία παλιά, πολύ παλιά, από εκείνη τη μακρινή εποχή που οι Θεοί μπορούσαν ακόμη και κατέβαιναν στη Γή και ανακατεύονταν με τους θνητούς και τις νύμφες.

      Κάποια από ‘κείνες τις μέρες, λοιπόν, ο Δίας ο μουρντάρης, ορέχτηκε μιαν από τις θυγατέρες του Ασωπού, την Αίγινα, και αφού την έκλεψε, πήγε και την εγκατέστησε στο νησί Οινώπη. Ο πατέρας της δεν κάθισε αργός, θύμωσε και φούσκωσε και πήρε τον δρόμο να την βρει. Εκεί στην Κόρινθο βρήκε τον βασιλιά Σίσυφο, και αυτός, που κάτι φαίνεται πως είχε πάρει τ’ αυτί του, κάρφωσε τον Δία και είπε στον Ασωπό που έχει καταλύσει το ζεύγος. Ο Ασωπός, έβγαλε το χρέος του αργότερα, κάνοντας δώρο στον Σίσυφο την πηγή Πειρήνη, πάνω στη κατάξερη Ακροκόρινθο κατά πως μας λέει, χρόνια μετά, ο Παυσανίας.

      Ακούγοντας την είδηση, κίνησε ο Ασωπός, μια και δυό, προς την Οινώπη, εκεί απέναντι, για να ζητήσει τον λόγο από τον μπαγαπόντη τον Δία! Αλλά εκείνος, ίσως και για να δικαιολογήσει κάποια από τα προσωνύμιά του (Νεφεληγερέτης, Κελαινεφής, Εριβρεμέτης,, Υψιβρεμέτης, Ερίγδουπος, Αργικέραυνος, Τερπικέραυνος), μαύρισε τον ουρανό, φύσηξε, έβρεξε και βρόντηξε, κι έριξε μια μπαταριά και ο κακομοίρης ο Ασωπός έβαλε την ουρά κάτω απ’ τα σκέλια, κατάπιε την ατίμωση και γύρισε κακήν κακώς πίσω στην κοίτη του! Μάλιστα μας λέει ο Απολλόδωρος, πως και στην κλασσική εποχή, στις όχθες του ποταμού, υπήρχαν ακόμη κάρβουνα από εκείνο τον κεραυνό, και πήγαιναν από τις γύρω περιοχές και τα μάζευαν το χειμώνα οι χωρικοί για να ζεσταθούν.

      Σ’ εκείνο το νησί λοιπόν, την Οινώπη, έσμιξε ο Δίας με την Αίγινα και από τον έρωτά τους γεννήθηκε ο Αιακός, μετέπειτα βασιλιάς του νησιού, που για να τιμήσει τη μάνα του έδωσε το όνομά της στο νησί, που από τότε μέχρι σήμερα όλοι το ξέρουν μ’ αυτό το όνομα : Αίγινα!

      Βέβαια, όταν ο Δίας βαρέθηκε την Αίγινα και σήκωσε πανιά γι’ άλλες θάλασσες κι άλλες στεριές, η Αίγινα έφυγε κι αυτή και τράβηξε πιό βόρεια, στη Θεσσαλία, όπου παντρεύτηκε τον Άκτορα, που μ’ αυτόν έκανε τον Μενοίτιο, τον πατέρα του γνωστού μας Πατρόκλου. (Όσοι ενδιαφέρεσθε για τα γενεαλογικά, κρατήστε στο μυαλό σας αυτή την λεπτομέρεια, θα την συνδυάσετε ίσως, με κάποιες άλλες συγγένειες αργότερα!)

      Ο Αιακός λοιπόν έμεινε βασιλιάς στην Αίγινα και με τα χρόνια απέκτησε το όνομα του ευσεβούς, σοφού και δίκαιου ανθρώπου. Τόση ήταν η φήμη του, ώστε ακόμα και οι Ολύμπιοι του ζήτησαν πολλές φορές να λύσει τις διαφορές τους. Όταν μάλιστα κάποια μέρα ο Αιακός πέθανε, ο πατέρας του ο Δίας του έδωσε τα κλειδιά του Άδη και όλοι οι Θεοί συμφώνησαν να οριστεί κριτής των ψυχών όλων αυτών που ζούσαν στην Ευρώπη. Ας θυμηθούμε εδώ, πως ο αδελφός του ο Ραδάμανθυς, από μητέρα Ασιάτισσα, ανέλαβε να κρίνει τις ψυχές εκείνων που ζούσαν στην Ασία.

      Βέβαια ο άνθρωπος, όντας στην Αίγινα, πέρασε από κάμποσες περιπέτειες! Ήταν πρώτα – πρώτα, τα καμώματα της ζηλιάρας της Ήρας, που όταν κατάλαβε την απιστία του συζύγου της, έριξε βαρύ θανατικό στο νησί της Αίγινας, λες και της έφταιγε το νησί, που απ’ το θανατικό αυτό πέθαναν όλοι ανεξαιρέτως οι άνθρωποι και τα ζώα, αφήνοντας τον Αιακό μόνο του, σαν καλαμιά στον κάμπο!

      Για να μην τα πολυλογούμε, ο Αιακός, σε μαύρη απελπισία, παρακαλούσε τον πατέρα του να τον απαλλάξει από αυτήν τη ζωή, όταν παρατήρησε ότι χιλιάδες μυρμήγκια ανεβοκατέβαιναν στην ιερή βελανιδιά. Αμέσως τότε του μπήκε μια ιδέα και άλλαξε την προσευχή του προς τον Δία : «Ω, πονόψυχε πατέρα, όσα είναι τα μυρμήγκια στο δέντρο σου, την ιερή δρυ, τόσοι να ξεφυτρώσουν φιλόπονοι άντρες και γυναίκες, και ν’ αντηχήσει το νησί από γέλια πάλι”. Ο Δίας εισάκουσε την προσευχή και η Αίγινα γέμισε ανθρώπους. Ήταν τα μυρμήγκια, που ο Δίας, μεταμόρφωσε σε ανθρώπους, εκπληρώνοντας την επιθυμία του γιου του. Οι νέοι κάτοικοι, μια και κάποτε ήταν μυρμήγκια, ονομάστηκαν Μυρμιδόνες κι απ’ αυτούς βγήκαν οι ανίκητοι πολεμιστές που ο Αχιλλέας πήρε μαζί του στην Τροία.



       Σχήμα : Η δημιουργία των Μυρμιδόνων, γκραβούρα του Βιργίλιου Σόλις για τις Μεταμορφώσεις του Οβιδίου Βιβλίο VII, 622–642 Virgil Solis, Public domain, via Wikimedia Commons

      Μετά απ’ όλα αυτά τα προκαταρκτικά, φτάνουμε τώρα πλέον, στο πιό κρίσιμο σημείο της ιστορίας μας. Ο Αιακός, όντας πια βασιλιάς των Μυρμιδόνων, παντρεύτηκε αρχικά την Ενδηίδα, κόρη του βασιλιά των Μεγάρων Σκίρωνα και απέκτησε μ’ αυτήν δύο γιους: τον Πηλέα (πατέρα του Αχιλλέα) και τον Τελαμώνα (πατέρα του Αίαντα). Αργότερα όμως, ο Αιακός χώρισε την Ενδηίδα (και κανείς δεν ξέρει το γιατί) και παντρεύτηκε μια νύμφη, την Νηρηίδα Ψαμάθη, αδερφή της Θέτιδας, η οποία στην αρχή τον απέφευγε και μεταμορφωνόταν σε φώκια προσπαθώντας να του κρυφτεί και που ο Αιακός για μέρες κυνηγούσε στις ακρογιαλιές του νησιού. Από την περιπέτεια αυτήν, ο Αιακός απέκτησε ένα γιο που τον έβγαλαν Φώκο. Ο Φώκος ονομάστηκε έτσι γιατί το δέρμα του ήταν μαύρο σαν τη νύχτα και γυαλιστερό σαν τα βότσαλα της θάλασσας! Ήταν πανύψηλος και παιδαράς, πρώτος στον αθλητισμό, στο κολύμπι και τις πολεμικές τέχνες, καμάρι του πατέρα του! (Δεν μπορεί! Κάτι θα σας θυμίζει αυτό!)

      Αυτή η προτίμηση του πατέρα τους για τον Φώκο, προκάλεσε τη ζήλια των ετεροθαλών αδελφών του, Πηλέα και Τελαμώνα, οι οποίοι συνωμότησαν εναντίον του και τον σκότωσαν, κρύβοντας το σώμα του στο δάσος. Οι λεπτομέρειες είναι θολές, αφού πέρασαν από τότε και τόσα χρόνια και τα κουτσομπολιά έδιναν κι έπαιρναν, με αποτέλεσμα σήμερα κανείς να μην ξέρει τι ακριβώς συνέβη. Γεγονός είναι ότι ο Πηλέας και ο Τελαμώνας προσκάλεσαν τον Φώκο για να αναμετρηθούν στο πένταθλο κι εκεί λένε πως ο Πηλέας του κατάφερε στο κεφάλι την πέτρα που χρησιμοποιούσαν για την λιθοβολία. Άλλοι πάλι λένε ότι ήταν ο Τελαμώνας που τούριξε ένα σιδερένιο κρίκο στο κεφάλι του ή πως τον χτύπησε μ’ ένα ακόντιο του κυνηγιού! Ακόμα άλλοι λένε ότι δεν ήταν από ζήλια ακριβώς, μόνο που ο Πηλέας το έκανε για το χατήρι της μάνας του. Ψάξε βρες! Όπως κι αν έγινε, τον αποτέλειωσαν κι οι δυό μαζί και τον έκρυψαν καλά μέσα στο δάσος.

      Όμως ο Αιακός δεν άργησε να το καταλάβει, έβαλε και έψαξαν και βρήκαν το σώμα του Φώκου προτού το καταστρέψουν τα αγρίμια. Τότε κατάλαβε ότι ο θάνατος είχε προέλθει από φόνο και εξόρισε τους δυό του γιούς από την Αίγινα.

      Από τους δυό τους ο Πηλέας έφυγε αμέσως κι έριξε μαύρη πέτρα πίσω του. Είχε πολλές περιπέτειες στην Φθία και στην Ιωλκό και κατέληξε να παντρευτεί την Νηρηίδα Θέτιδα, θειά του εξ αγχιστείας δηλαδή, και να κάνει μαζί της τον Αχιλλέα. Ο ίδιος έδωσε και το όνομά του στο όρος Πήλιο, όπου τον άφησε κοιμισμένο μια νύχτα ο Άκαστος, βασιλιάς της Ιωλκού για να τον ξεκάνουν οι Κένταυροι, που λένε πως ήταν άγριοι και πως πιά δεν υπάρχουν! Όμως έχω ακούσει από Βολιώτη φίλο, ότι αν είσαι αλαφροϊσκιωτος και αποκοιμηθείς βράδυ ανοιξιάτικο κάτω από βελανιδιά στο μυρωδάτο εκείνο το βουνό, μπορεί να ακούσεις τα πέταλα των Κενταύρων να τριγυρνούν αμέριμνοι κάτω στη ρεματιά.

      Ο άλλος αδελφός, ο Τελαμώνας, προσπάθησε να μαλακώσει τον πατέρα του και γύρισε στην Αίγινα με το καράβι του, αλλά ο Αιακός, που να ακούσει. Ο Τελαμώνας μια και δεν του επιτρεπόταν να πατήσει στην Αίγινα, έφερε χώμα και έφτιαξε μια ξέρα έξω από το λιμάνι που λεγόταν Κρυπτό. Ανέβηκε λοιπόν στην ξέρα και από ‘κει προσπάθησε να πείσει τον πατέρα του ότι ο θάνατος του Φώκου ήταν ατύχημα. Ο Αιακός δεν πείσθηκε και έτσι ο Τελαμώνας έφυγε οριστικά και κατέληξε στην Σαλαμίνα. Εκεί άφησε κι έναν του γιό, τον γνωστό από την Ιλιάδα Αίαντα.

      Ο Φώκος ευτυχώς, πρόλαβε ν’ αφήσει κι αυτός απογόνους τον Πανοπέα και τον Κρίσο. Αυτοί κατέληξαν με την σειρά τους στην Φωκίδα και έδωσαν το όνομα του πατέρα τους στην περιοχή.

      Μ’ αυτά και με τ’ άλλα η γενιά του Αιακού εξαφανίστηκε από την Αίγινα, αλλά “μπόλιασε” πολλές άλλες περιοχές της Ελλάδος και έβγαλε ήρωες ξακουστούς, που πολέμησαν στον Τρωϊκό Πόλεμο και αλλού.

      Ο Αιακός θεωρείτο στην παλιά Ελλάδα μεγάλη μορφή και σε πολλά μέρη τον τιμούσαν και έκαναν γιορτές γι αυτόν κάθε χρόνο, τα Αιάκεια! Πολλοί μάλιστα επώνυμοι Αθηναίοι υπερηφανεύονταν ότι ήταν απόγονοί του! Κάποιοι από αυτούς, που τους λέγαν και Αιακίδες, ήταν για παράδειγμα ο Μιλτιάδης, ο Κίμων, ο Θουκιδίδης και ο Αλκιβιάδης.

      Τώρα θα μου πείτε, υπάρχει ηθικόν δίδαγμα στην ιστορία αυτή; Νομίζω πως ναι! Και μάλιστα μπορώ να βρω τρία διδάγματα!

      • 1. Οι μαύροι δεν ήταν άγνωστοι στους Αρχαίους Έλληνες, αποτελούσαν μάλιστα και μέρος της μυθολογίας τους!
      • 2. Καλύτερα να μην σκοτώσεις τον μαύρο, έστω και με τα λόγια, γιατί μπορεί να είναι αδελφός σου εξ αγχιστείας και να μην το ξέρεις!
      • 3. Τέλος, πρόσεξε να μην σκοτώσεις τον αδελφό σου, ακόμη κι αν είναι εξ αγχιστείας, γιατί η γενιά σου μπορεί να σκορπίσει στους τέσσερις ανέμους!

      Διά την αντιγραφή και το χτένισμα :

      Δημήτριος Κατελούζος

      Ιούλιος 2024

      Μπορείτε να διαβάσετε και κάτι παραπάνω εδώ :

      1. https://www.maicar.com/GML/Aeacus.html

      2. https://users.sch.gr/ipap/Heracleidae/aiakos.htm

      3. https://www.ancientgreecereloaded.com/files/ancient_greece_reloaded_website/kings_and_queens/peleus_gr.php

      4. https://users.sch.gr/ipap/Heracleidae/telamonas.htm

      AN/TPS-43 : Η Εκπαίδευση!

      Η ΠΑ εμπιστεύτηκε την αρχική εκπαίδευση και συντήρηση του AN/TPS-43, στις ικανότητες δύο άξιων συναδέλφων : Του Αποστόλη Χρυσοχοΐδη και του Γιώργου του Χρυσικάκη, ας είναι ελαφρύ το χώμα που τους σκεπάζει. Σύμφωνα με την σύμβαση, αυτοί οι δύο ήταν εκείνοι που ανέλαβαν από την αρχή την παρακολούθηση της κατασκευής των τριών Ελληνικών RADAR στο εργοστάσιο της Westinghouse και φρόντισαν να αυτο-εκπαιδευτούν εκεί, γιατί η εταιρεία δεν προσέφερε σχετική εκπαίδευση και επιπλέον, η προμήθεια ήταν από τις πρώτες που πραγματοποιήθηκαν με εθνική σύμβαση και όχι μέσω FMS.

      Ίσως αυτή η εμπιστοσύνη που τους έδειξε η ΠΑ να ήταν και ο λόγος που οι δύο τους ένοιωθαν ένα βαθύ αίσθημα ευθύνης και απεδείχθησαν εξαιρετικά επιμελείς, μέχρι του σημείου εμείς οι μικρότεροι να τους κολλήσουμε το παρατσούκλι “οι ψείρες”. Υπήρχε βέβαια και μιά ευγενής άμιλλα μεταξύ τους, που την αναγνώριζε εύκολα όποιος τους παρατηρούσε λίγο καλύτερα!

      Οι ίδιοι ανέλαβαν στην συνέχεια την εκπαίδευση εμάς των υπολοίπων στο Καβούρι, αλλά και την συντήρηση επιπέδου εργοστασίου του Συστήματος από το τότε 202ΚΕΑ/ΤΗ, εναλλάξ μεταξύ τους για κάποια χρόνια.

      Την εκπαίδευση την μοίρασαν επίσης μεταξύ τους ως εξής: Ο Αποστόλης ανέλαβε την εκπαίδευση του Υπολογιστή, του Δέκτου του RADAR και των μηχανημάτων στο Επιχειρήσεων, ενώ ο Γιώργος την εκπαίδευση του Πομπού, του IFF και των Επικοινωνιών.


      1. Μέσα στον Υπολογιστή κινδυνεύεις να χαθείς!

      Οι υπολογιστές εκείνη την μακρινή (!) εποχή, δεν έμοιαζαν καθόλου με τους σημερινούς. Δεν υπήρχαν τα σημερινά πολύπλοκα Chip-sets, με την δυνατότητα προγραμματισμού τους και την “απλή” γνώση του τι μπαίνει – τι βγαίνει. Αντιθέτως, τα κυκλώματα κατασκευάζονταν με Chips που είχαν βάση θύρες NAND ή ίσως και ExclusiveNOR, Counters και OpAmps. Το πλεονέκτημα ήταν ότι ήξερες ακριβώς τι συνέβαινε σε κάθε σημείο του Υπολογιστού και μπορούσες να το παρακολουθήσεις με ένα Ταλαντοσκόπιο για παράδειγμα˙το μειονέκτημα ήταν η απίστευτη πολυπλοκότητα του συστήματος και βέβαια των σχεδίων.

      Έτσι και ο Υπολογιστής του AN/TPS-43. Τα σχέδια αποτελούνταν από δεκάδες σελίδες που διπλώνονταν σχεδόν όπως οι οδηγίες μέσα στα κουτιά των φαρμάκων. Η βάση του κυκλώματος όμως ξέραμε! βρισκόταν στην σελίδα 76! Εκεί κατά βάση υπήρχε ένα Clock με μια σειρά από Counters, που παρήγαγαν μια πληθώρα σημάτων χρονισμού τα οποία κατευθύνονταν σε διάφορα σημεία του ίδιου του Υπολογιστού αλλά και σε σημεία του Δέκτου και του παραγωγού των συχνοτήτων του πομπού, τα οποία έπρεπε να βρίσκονται σε απόλυτο συγχρονισμό μεταξύ τους, γιατί το RADAR λειτουργούσε στη βάση συμπίεσης παλμού μέσω ειδικής διαμόρφωσης του παλμού εκπομπής (Συγκεκριμένα κωδικοποίηση φάσεως, τύπου Barker, βλέπε Κεφάλαιο 20, Σελίδες 18 και μετά, Εικόνα 16 και Κώδικας 5 στον Πίνακα 5, RADAR HANDBOOK του MERRILL SKOLNIK).

      Κάποια από εκείνες τις μέρες που ήταν η σειρά του Αποστόλη να μας κάνει μάθημα, τα πράγματα μπερδεύτηκαν σε μεγάλο βαθμό. Ξεκινώντας πάντα από την σελίδα 76 ο Αποστόλης μας καθοδηγούσε μέσα από τον λαβύρινθο των διαγραμμάτων: “Πάμε με το σήμα τάδε που πηγαίνει από την 76 στην σελίδα 127, (χράπα-χρουπ οι σελίδες), εκεί περνά μέσα από τις θύρες Α και Β και μετά βγαίνει στην σελίδα 28 (χράπα, χράπα-χρουπ), για να συνδυαστεί με το σήμα δείνα, που έρχεται από την σελίδα 36 (χράπα-χραπ) ……κλπ, κλπ!»

      Κάποια στιγμή ο Αποστόλης σταματά απότομα και απευθύνεται σε κάποιον που τον κοιτάζει ακίνητος, με το κεφάλι μέσα στα χέρια του, που τα ‘χε στηριγμένα πάνω στα σχέδια με τους αγκώνες: “Εσύ Ηλία δεν καταδέχεσαι να μας παρακολουθήσεις; Μας σνομπάρεις;”. Ο Ηλίας ο Καρλατήρας, διότι περί αυτού επρόκειτο, υπάλληλος του 202 ΚΕΑ, δεν χάνει την ψυχραιμία του και του απαντά ατάραχος: “Όχι βέβαια! Αλλά χάθηκα στον δρόμο και κάθισα να ξαποστάσω στην σελίδα 76! Δεν μπορεί! Θα πας από ‘δώ, θα πας από ‘κεί, στο τέλος, στην 76 θα καταλήξεις και θα συναντηθούμε!”


      2. Ο Ολυμπιακός έχει κλείσει σπίτια!

      Παραμονές Δεκαπενταύγουστου και ο Διοικητής της 128 ΣΕΤΗ οργανώνει “σεμνή τελετή”, στην οποία όμως απαιτεί να παραβρεθούμε και ‘μείς, παρά το γεγονός ότι η ΠΑ επείγεται να τελειώσει η εκπαίδευση! Έτσι βρισκόμαστε στην αίθουσα με μπαραθέες στα απόνερα της τελετής, να κάνουμε μάθημα μετά την λήξη του ωραρίου, στις τρείς το απόγευμα, ντάλα καλοκαίρι. Ο Ήλιος καυτός, να λειώνει τα σιδερένια κάγκελα στα παράθυρα (ναι, έκανε καύσωνα και ‘κείνη την εποχή) και οι μπαραθέες, καλοκαιρινές μεν, αλλά μπαραθέες! Περιττό να πω ότι αποχώρησαν από τις πλάτες μας και κατέληξαν να κοσμούν τις καρέκλες της αίθουσας εδώ και ‘κεί!

      Το μάθημα ήταν Τηλεπικοινωνίες και δάσκαλός μας, φυσικά, ο Γιώργος ο Χρυσικάκης. Το μάθημα προχωρεί, αλλά σε κάποια στιγμή ειδοποιούν από το Υπασπιστήριο ότι ο Γιώργος πρέπει να πάει κάποια συγκεκριμένη ώρα στο ΓΕΑ, γιατί ο Υπαρχηγός θέλει ενημέρωση για την πορεία της εκπαίδευσης.

      Το μάθημα σταματά και πάει στράφι. Μια και υπάρχει ακόμα λίγος χρόνος όμως, ο Γιώργος δεν βιάζεται και μιά και την επόμενη Κυριακή έχει προγραμματιστεί άλλος ένας αγώνας των “αιωνίων”, ξεκινά μια συζήτηση για τον Ολυμπιακό. Πρωταγωνιστές ο Γιώργος, γνωστός “γαύρος” και ο Ανθυπασπιστής τότε, Κουμέντος, προελεύσεως ΣΤΥΑ. Ο Κουμέντος ήταν κοντός και αδύνατος, αλλά αεικίνητος και κεφάτος. Εκ φύσεως “πειραχτήρι”, δεν έχασε την ευκαιρία να τσιγκλήσει τον Γιώργο για την πλάκα! Η ώρα περνούσε όμως και η συζήτηση δεν έλεγε να σταματήσει, γιατί ο Κουμέντος γνώριζε πολλά για το ποδόσφαιρο και “κούρδιζε” τον Χρυσικάκη κανονικά. Ξαφνικά, κάποιος από την παρέα, κοιτάζει το ρολόι του έκπληκτος και ειδοποιεί τον Χρυσικάκη: “Μα, εσύ δεν έχεις ραντεβού με τον Υπαρχηγό;”!! Ο Γιώργος σαν να ξυπνάει από λήθαργο, συνειδητοποιεί ότι η ώρα έχει περάσει και πανικοβάλλεται! Αρπάζει την τσάντα του, βουτάει μια μπαραθέα από μπροστά του και ξεκινάει να την φοράει ενώ συγχρόνως τρέχει στον διάδρομο!

      Ο Κουμέντος απροειδοποίητα ξεσπά σε ένα τρελό γέλιο! Διπλώνεται πάνω σε ένα από τα θρανία και σπαρταράει! Τον ρωτάμε τι έπαθε, αλλά του είναι αδύνατο να σταματήσει και να πάρει ανάσα για να μας εξηγήσει! Ενώ κοιταζόμαστε απορημένοι, άξαφνα, ακριβώς όπως έφυγε, εμφανίζεται στην πόρτα ο Χρυσικάκης! Είναι έξαλλος! Το πρόσωπό του κόκκινο, νομίζεις ότι θα εκραγεί! Φωνάζει και από την έντασή του “καταπίνει” τα μισά φωνήεντα και είναι σχεδόν ακατάληπτος! “Το πρρτ’φόλι! Το πρτ’φόλι! Ποιός;;;; Κάποιος μου κλ’ψε το πρτ’φόλι!”…

      Στέκεται πελώριος στην πόρτα και χτυπά με την χερούκλα του τις τσέπες της μπαραθέας! Μιάς μπαραθέας που δεν του κουμπώνει μπροστά, αφήνει την μισή του κοιλιά έξω και που τα μανίκια της μετά βίας του φτάνουν μέχρι τους αγκώνες! Αλλά αυτά ο Γιώργος δεν τα προσέχει! Βλέπετε, από την μπαραθέα λείπει το πορτοφόλι του και κάποιος πρέπει να το έχει κλέψει!

      ΝΑΙ! Ο Χρυσικάκης, πάνω στη βιασύνη και τον πανικό του, πήρε και φόρεσε την μπαραθέα του Κουμέντου, ενός Κουμέντου που για να φτάσει στον ώμο του Χρυσικάκη έπρεπε να σηκωθεί στις μύτες των ποδιών του! ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΟΥ ΤΟ ΕΙΧΕ ΚΑΤΑΛΑΒΕΙ!

      Δημήτρης Κατελούζος

      Ιούνιος 2024

      Εδώ RADAR εκεί RADAR ..

      Τυπικό RADAR AN/TPS-11

      Κάπου προς τα μέσα Σεπτέμβριο του 1971, το RADAR AN/TPS-43 της Σκύρου, άρχισε να λειτουργεί σχεδόν κανονικά και η “Υπηρεσία” αποφάσισε να αποσύρει τα παλαιότερα RADAR που έτσι κι’ αλλιώς υπολειτουργούσαν στην Μονάδα. Όταν λέμε παλαιά RADAR, εννοούμε τα AN/TPS/1 (ερεύνης) και AN/TPS-10 (ύψους) που επιχειρούσαν στην Μονάδα μέχρι εκείνη την στιγμή. Μαζί με τα RADAR θα αποχωρούσε, εννοείται, και το παλιό προσωπικό που εξυπηρετούσε τα μηχανήματα αυτά. Άρχισαν λοιπόν οι «παλαιοί» να καθαρίζουν τις υποχρεώσεις τους και να “μαζεύουν υπογραφές”.

      Δεν ήταν δα και καμμιά μεγάλη ομάδα. Τα άτομα που επρόκειτο να μετατεθούν ήταν μόνο δύο! Ο Επισμηνίας Αθανασίου και ένας Σμηνίας που μόλις πριν δύο χρόνια είχε ορκιστεί˙ ο Στέφανος. Όπως συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις, ο φουκαράς ο Στέφανος, όντας ο νεώτερος από τους δύο, αλλά και ο πλέον συνεσταλμένος, είχε φορτωθεί το μεγαλύτερο μέρος των συσκευών και εργαλείων του συνεργείου RADAR, αλλά και τα RADAR τα ίδια! Ο Στέφανός μας κοντολογίς, ήταν ένα χωριατόπαιδο, άδολο και άβγαλτο, που πιστεύω ότι εκτός από τους συγχωριανούς του, ελάχιστους άλλους ανθρώπους είχε γνωρίσει πριν παρουσιαστεί στην ΣΤΥΑ.

      Ένα βραδάκι από ‘κείνα, τον βρίσκω στο μοναδικό μαγέρικο της Χώρας, μόνο του σ’ ένα τραπέζι, με μια μισογεμάτη μπουκάλα κρασί κι’ ένα ποτήρι, να το κοιτάζει επίμονα, λες και ήθελε να το υπνωτίσει, καταφανώς προβληματισμένος. Παίρνω μια καρέκλα και κάθομαι απέναντί του.

      “Γειά σου Στέφανε! Γιατί κάθεσαι μονάχος; και γιατί ξεροσφύρι, παρακαλώ; Είσαι και άμαθος! Θα ζαλιστείς!” του λέω.

      “Άααααχ, κύριε Κατελούζο, δεν έχω όρεξη!”. Το αχ, βγαίνει μακρόσυρτο, πονεμένο.

      “Τί έπαθες βρε Στέφανε;”, ρωτάω. Καμμία απάντηση από τον Στέφανο˙ απλώς με κοιτάζει σαν να βλέπει φάντασμα.

      Τον ξαναρωτάω “Τί συμβαίνει βρε παιδί μου, πες μου!”.

      Αντί απάντησης, έτερος βαθύς αναστεναγμός!

      “Προβλήματα στο σπίτι; πέθανε κανένας;” επιμένω.

      Η απάντηση είναι ένας πιό βαθύς αναστεναγμός, αλλά αυτή την φορά ξεροκαταπίνει, προσπαθώντας κάτι να πει. Του αφήνω λίγο χρόνο.

      “Αχ κύριε Κατελούζο, έχω χάσει ένα Rrannndar!”. Ακούω αυτό το περίεργο τραύλισμα και κρατιέμαι με το ζόρι για να μην γελάσω. Μου παίρνει λίγη ώρα μέχρι να καταλάβω τι μου είπε. Δεύτερη προσπάθεια για να μην γελάσω. Σιγά σιγά, χαλαρώνω. Συγκεντρώνω όλη μου την σοβαρότητα και του λέω:

      “Βρε Στέφανε, πως είναι δυνατόν να έχεις χάσει ένα RADAR; Βελόνα είναι το RADAR για να σου ξεφύγει;”. Ξεροκαταπίνει και πάλι. Μου απαντάει με δυσκολία:

      “Και όμως κύριε Κατελούζο, δεν το βρίσκω! Τί θα κάνω, δεν ξέρω!”.

      “Πρώτα, πρώτα, Στέφανε, σταμάτα να πίνεις! Έχεις ζαλιστεί και δεν καταλαβαίνεις τι σου γίνεται. Άφησέ τα όπως είναι και πήγαινε σπίτι να κοιμηθείς! Αύριο πρωί πρωί πέρασε από το γραφείο και θα το βρούμε το RADAR σου!”


      Την άλλη μέρα το πρωί, μπαίνω στο γραφείο, αλλά ο Στέφανος πουθενά. Ο χρόνος περνά, αλλά ο Στέφανος δεν φαίνεται! Παίρνω τηλέφωνα στον Εφοδιασμό και στο Συνεργείο RADAR, αλλά ο Στέφανος απλώς δεν υπάρχει! Από τα πολλά, ένας τηλεφωνητής μου λέει ότι τον είδε στην βορειανατολική κατωφέρεια προς την θάλασσα να κάθεται και να αγναντεύει το πέλαγος!

      Πηγαίνω προς τα ‘κεί και πράγματι ο Στέφανος κάθεται σε μια πέτρα, 20 μέτρα πιό κάτω, στην κατηφόρα ανατολικά από τις κεραίες, ακίνητος, να κοιτάζει πέρα προς την ανατολή. Του φωνάζω να ανέβει και με αγνοεί˙από τις φωνές, σηκώνεται κι’ έρχεται. “Τί κάνεις εδώ βρε!”, χωρατεύω! “Ψάχνεις να δεις αν έπεσε το RADAR κάτω, στον γκρεμό;” τον ρωτώ μήπως και ελαφρύνω την κατάσταση. Ο Στέφανος τίποτα! Ξεφυσάει και το μυαλό του έχει μουδιάσει. Δεν καταλαβαίνει ούτε τί του λέω, ούτε που βρισκόμαστε. Τον παίρνω από το χέρι και κατεβαίνουμε στον Εφοδιασμό. Βρίσκω τον βοηθό του Εφοδιαστή, Σμηνίας κι’ αυτός, άμυνά του η γραφειοκρατία.

      Μετά τα τυπικά, μπαίνουμε κατευθείαν στο θέμα :

      “Πόσα RADAR έχει χρεωθεί ο Στέφανος μωρέ; και ποιό είναι αυτό που έχει χάσει;”

      “Τρία κύριε Κατελούζο και έχει χάσει ένα AN/TPS/1D!” μου απαντά πρόθυμα ο βοηθός.

      “Και ποιά είναι τα άλλα δύο, παρακαλώ;”

      “Λέγονται AN/TPS/1E και AN/TPS/10, κύριε Κατελούζο!”

      Αμέσως μπαίνω στο νόημα και με δυσκολία προσπαθώ να μην γελάσω.

      “Αχά! Πότε ήρθε η ΚΟΗ βρε και έκανε τροποποίηση στο RADAR;”

      Ο Εφοδιαστής αρχίζει να καταλαβαίνει και ξεροκαταπίνει. Ψάχνει απεγνωσμένα στα χαρτιά του! Έχει χάσει το χρώμα του. Ψαρεύει τελικά ένα χαρτί και απαντά!

      “Τον περασμένο Ιούλιο κύριε Ανθυποσμηναγέ!” Σηκώνεται σε στάση προσοχής. Έχει καταλάβει το λάθος του. Η ΚΟΗ είχε έρθει και τροποποίησε το AN/TPS/1D, προσθέτοντας έναν ενισχυτή MASER στην είσοδο του δέκτη. Μετά την τροποποίηση, το RADAR μετονομάσθηκε σε AN/TPS/1E. Όλα καλά κι όλα ωραία, μόνο που έβαλαν τον Στέφανο να χρεωθεί το “νέο” RADAR, αλλά ξέχασαν να του ξεχρεώσουν το “παλιό”! (Elementary my dear Watson!).

      Ο Στέφανος, μαρμαρωμένος, με γουρλωμένα μάτια, προσπαθεί να διαχειριστεί τις νέες πληροφορίες. Για λίγα λεπτά τον παρατηρώ και δεν είμαι καν σίγουρος αν θα εκραγεί και θ’ αρχίσει να φωνάζει, ή θα καταρρεύσει! Σιγά – σιγά όμως, βλέπω τα μάτια του να φωτίζονται. Η μπόρα έχει περάσει.

      Το “λάθος” αυτό, αν το πούμε λάθος, έχει γίνει δεκάδες φορές στην Πολεμική Αεροπορία, υποπτεύομαι και σε άλλες υπηρεσίες και όχι μόνο του ΥΕΘΑ! Άλλοτε το πέρασαν ανώδυνα και άλλες φορές ταλαιπωρήθηκε κόσμος και έγιναν καυγάδες ομηρικοί που κατέστρεψαν φιλίες! Στην “δική” μας περίπτωση το γεγονός πέρασε ανώδυνα μέσα σε λίγα λεπτά, μπήκαν οι σχετικές υπογραφές και χρειάστηκε απλώς μία συγγνώμη και ένα κέρασμα στο μαγέρικο της κυρά-Άννας! Η αίσια έκβαση ίσως να οφειλόταν και στην αθωότητα και την καλοσύνη του Στέφανου!


      Δημήτριος Κατελούζος

      Ιούνιος 2024

      Η Ευρώπη Ατενίζει το Μέλλον

      (Μέσω Ουκρανίας και Donald Trump;)

      Με τον πόλεμο στην Γάζα και την απροσδόκητη εμπλοκή του ΙΡΑΝ, οι ειδήσεις στην Ελλάδα “ξέχασαν” την Ουκρανία, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι και οι άλλοι την έχουν ξεχάσει, ή πως τα γεγονότα δεν τρέχουν. Στην Ευρώπη ειδικά, φαίνεται πως τα πράγματα δεν είναι καθόλου στατικά και επιτέλους κάτι κινείται. Μία σειρά δηλώσεων από επίσημα χείλη δείχνει την ανησυχία των Ευρωπαίων και την διάθεσή τους να αλλάξουν την ροή των γεγονότων και να μπει επιτέλους και η Ευρώπη δυναμικά στην διαμόρφωση της Ευρωπαϊκής πολιτικής!

      Απορίας άξιον το κατά πόσον θα ακολουθήσουν τις δηλώσεις ουσιαστικές πράξεις, ή πως θα μείνουμε μόνο στα λόγια! Θα οδηγήσουν εξάλλου οι πράξεις στην σωστή κατεύθυνση ή όχι, ο χρόνος θα δείξει. Ας ξεκινήσουμε όμως από τις δηλώσεις:

      • 1. O Macron, πιεσμένος από τα δεξιά και βλέποντας τα ποσοστά του συνασπισμού του να έχουν μειωθεί μέχρις απελπισίας στα προγνωστικά για τις Ευρωπαϊκές εκλογές, εμφανίζεται τις τελευταίες εβδομάδες επιθετικός απέναντι μιας Ρωσίας, η οποία επιτυγχάνει μικρά μεν αλλά συνεχή εδαφικά κέρδη στο Donbas. Η Le Monde βέβαια θεωρεί ότι αυτή η τακτική του Macron μπορεί να αποδειχτεί “δίκοπο μαχαίρι” γιατί μετά τις εκλογές εκείνοι οι Γάλλοι που πρόσκεινται στην Ρωσία και είχαν “λουφάξει” μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, θα “ξεθαρρέψουν” και θα προκαλέσουν μεγάλο πονοκέφαλο στον Πρόεδρο. Βέβαια, ο Macron έχει και άλλο λόγο να επιτίθεται αυτήν την στιγμή κατά της Ρωσίας. Η ουσία είναι ότι θέλει να προετοιμάσει τους Γάλλους και κατ’ επέκταση τους Ευρωπαίους, για την αύξηση της βοήθειας της ΕΕ προς την Ουκρανία, καθώς η αντίστοιχη βοήθεια από τις ΗΠΑ είχε “κολλήσει” για αρκετό διάστημα στην Γερουσία και μπορεί να κολλήσει χειρότερα στο μέλλον, ενώ συγχρόνως υπάρχει σοβαρή πιθανότητα μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ να αναδειχθεί Πρόεδρος ο Donald Trump˙ ένας Trump απρόβλεπτος, που έχει διακηρύξει, πρώτον ότι η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει μεγαλύτερο μέρος των εξόδων του ΝΑΤΟ (με αρκετά σκληρότερη ρητορική, είναι η αλήθεια) και δεύτερον ότι μόλις αναλάβει Πρόεδρος θα “λήξει” το πρόβλημα της Ουκρανίας μέσα σε 24 ώρες (υπονοώντας άμεσες διαπραγματεύσεις με την Ρωσία)!
      • 2. Ο Josep Borrell από την άλλη, σε δραματικούς τόνους στις 9 Απριλίου, από το Οικονομικό Forum στις Βρυξέλες, μας προειδοποίησε ότι ένας Ολοκληρωτικός πόλεμος στην Ευρώπη δεν ανήκει πιά στην σφαίρα της φαντασίας και ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να επινοήσουν νέους τρόπους για να προετοιμαστούν οικονομικά προκειμένου να αντιμετωπίσουν έναν ευρύτερο πόλεμο στην Ήπειρο. Με τα δικά του λόγια, “War is certainly looming around us (…), and a high-intensity, conventional war in Europe is no longer a fantasy”, επίσης, “Russia threatens Europe through its war in Ukraine and hybrid attacks on EU member states”, αν και, μαλακώνοντάς το λίγο “It [the war] is not going to start tomorrow, but we cannot deny reality” (αυτός [ο πόλεμος] δεν θα γίνει αύριο, αλλά δεν μπορούμε να αρνηθούμε την πραγματικότητα). Ο Borrell βέβαια προσέθεσε, και ένα δίκιο το έχει εδώ, ότι η ΕΕ, ίδρυσε μεν την European Defense Agency, αλλά δεν την χρηματοδότησε. Για να χρηματοδοτηθεί ένα τέτοιο εγχείρημα, “Χρειαζόμαστε ένα νέο διακυβερνητικό εργαλείο (…) παρόμοιο μ’ εκείνο που δημιουργήσαμε κατά την διάρκεια της χρηματοδοτικής κρίσης στην Ευρωζώνη”, συνέχισε. Επίσης αναφέρθηκε στον φόβο (fear) μεταξύ των Ευρωπαίων σχετικά με την πιθανή επιστροφή στην Προεδρία των ΗΠΑ του πρώην Προέδρου Donald Trump, ο οποίος είχε απειλήσει να μην προστατέψει τους Ευρωπαίους εταίρους στο ΝΑΤΟ εφόσον δεν ξοδεύουν επαρκώς για την άμυνά τους. Έτσι ο Borrell προειδοποίησε ότι “Η Ομπρέλα των ΗΠΑ που μας σκέπαζε από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, ίσως να μην παραμείνει ανοιχτή συνεχώς” και τέλος, “Ίσως, ανάλογα με το ποιός κυβερνά στην Ουάσιγκτον, να μην μπορούμε να στηριχτούμε στην προστασία της Αμερικής!”, κατέληξε!
      • 3. Νάτος όμως και ο “δικός μας” Jen Stoltenberg! Που πρότεινε στις 4 Απριλίου, ακριβώς, με τις εκδηλώσεις για την επέτειο του ΝΑΤΟ, ένα καινούριο αντισταθμιστικό κεφάλαιο (hedge fund) 100 δις. δολαρίων (!) για να βοηθηθεί η Ουκρανία στον πόλεμο εναντίον της Ρωσικής εισβολής! Οι λεπτομέρειες γύρω από το κεφάλαιο (τί, ποιός, πόσο, πώς, για πόσο χρόνο, κλπ), είναι ακόμα ομιχλώδεις, αλλά το σχέδιο, ονομαζόμενο Mission for Ukraine, περιλαμβάνει γενικά και τον ΝΑΤΟϊκό έλεγχο του εφοδιασμού με πολεμικό υλικό της Ουκρανίας, κάτι που μέχρι σήμερα είχε το (αμερικανικό) Ramstein Group, προοπτική που ο σημερινός Λευκός Οίκος δεν βλέπει με καλό μάτι, αλλά τηρεί στάσιν αναμονής. Το σχέδιο, που σκοπός του είναι να συνεχιστεί η υποστήριξη της Ουκρανίας και μετά τον Trump (“Trump-proof” το είπε!) και την ενδεχόμενη επίσης διακοπή της υποστήριξης των ΗΠΑ προς την Ουκρανία, λόγω μιας γενικώτερης δυσφορίας σημαντικού μέρους των αμερικανών. Βέβαια ο Stoltenberg μιλά μόνο για τον Trump αλλά έχει στο μυαλό του και άλλους, εκπεφρασμένα αντίθετους ηγέτες που ενδέχεται να αναλάβουν την διακυβέρνηση στην Γαλλία, τον Καναδά και την Γερμανία. Η ιδέα του Stoltenberg βρίσκει οπαδούς στις χώρες της Βαλτικής, την Πολωνία και την Washington Post, αλλά και ισχυρή αντίδραση από την Ουγγαρία. Παράξενο σχέδιο, μα την αλήθεια (αν μπορεί να θεωρηθεί καν σχέδιο), που γεννά πολλά ερωτήματα! Έτσι,
        • Ο πασίγνωστος Αμερικανός διπλωμάτης Chas Freeman για παράδειγμα, δεν άργησε να παρατηρήσει ότι αυτά είναι “πεταμένα λεφτά” (ή κάτι τέτοιο)! Υποστηρίζει ότι το ΝΑΤΟ κυνηγά φαντάσματα! “Το ΝΑΤΟ ξεμένει από Ουκρανούς στρατιώτες για να θυσιάσει στις μάχες, αλλά και από παραγωγή πολεμικού υλικού για να εξοπλίσει τις απομένουσες, εξαιρετικά απομειωμένες Ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις. Ένα αντισταθμιστικό κεφάλαιο δεν μπορεί ούτε να παράξει νέους στρατιώτες, ούτε να παράξει όπλα για να εξοπλίσει αυτούς που έχουν απομείνει.” Ο ίδιος λέει ότι “αυτό που χρειάζεται τόσο η Ευρώπη, όσο και η Ουκρανία είναι η ειρήνη, πράγμα που απαιτεί διαπραγματεύσεις με την Ρωσία.”.Επίσης ανέφερε ότι “Είναι μια ξεδιάντροπη προσπάθεια (το σχέδιο Στόλτεμπεργκ) χρήσης του οικονομικού καπιταλισμού για να αποκρυβεί η πραγματικότητα, ενώ συγχρόνως πλειοδοτεί τους κατασκευαστές πολεμοφοδίων. Το ΝΑΤΟ δεν είναι αντισταθμιστικό κεφάλαιο και πρέπει να πάψει να φέρεται σαν τέτοιο. Όταν Συμμαχίες προσπαθούν να δανειστούν χρήματα για χαμένες υποθέσεις, μας δίνουν το δικαίωμα να κρίνουμε ότι ο χορός τελείωσε.”
        • Ο αναλυτής διεθνών υποθέσεων Neil Bouhan επίσης, από το Σικάγο, το βλέπει σαν μια προσπάθεια “να μονώσει ένα ουσιαστικά πολιτικό σύστημα, το ΝΑΤΟ, από την πολιτική του κεντρικού της μέλους, των ΗΠΑ. Το σχέδιο προσδίδει δις δολάρια στο ΝΑΤΟ και διακριτικό έλεγχο του στρατού των ΗΠΑ.”. Υπερβολικό θα πει κανείς, αλλά τί ακριβώς σημαίνει η έκφραση “Trump-proof” που χρησιμοποιήθηκε;
        • Προκύπτει λοιπόν μια σειρά από ερωτήματα, όπως:
          • – Παραβιάζεται ή όχι ο Καταστατικός Χάρτης του ΝΑΤΟ με αυτήν την κίνηση; Ο Χάρτης προβλέπει την στρατιωτική υποστήριξη προς κράτος-μέλος και η Ουκρανία δεν βρίσκεται σ’ αυτήν την κατηγορία.
          • – Οι Αμερικανικές Δυνάμεις στην Ευρώπη θα ελέγχονται από την γραφειοκρατία των Βρυξελλών; ναι ή όχι;
          • – Πώς τελικά θα αντιδράσει απέναντι σ’ αυτό το σχέδιο ένας νέος κάτοικος του Λευκού Οίκου, που διακηρύσσει “America first” και που υποστηρίζει ότι θα τελειώσει τον πόλεμο στην Ουκρανία εντός 24 ωρών;

      Ανεξάρτητα από τις παραπάνω εκπεφρασμένες προθέσεις, ή απλώς τα πολιτικά πυροτεχνήματα, στις αρχές Απριλίου κυκλοφόρησε στην ΕΕ η Έκθεση του Enrico Letta με τίτλο : “Much More Than a Market – Speed, Security, Solidarity”˙ μια έκθεση που βάζω στοίχημα ότι οι Macron, Borrell και Stoltenberg γνώριζαν πριν από τις δηλώσεις τους! Στην έκθεσή του αυτή, ο πρώην Πρωθυπουργός της Ιταλίας και νυν Αναπληρωτής Γραμματέας του Δημοκρατικού Κόμματος, υποστηρίζει ότι χρειάζεται μια ισχυρή πολιτική δέσμευση ώστε η Ευρωπαϊκή Ένωση να συνεχίσει κάτω από ένα νέο πλαίσιο : “Αυτό το νέο πλαίσιο πρέπει να προστατεύει τις βασικές ελευθερίες, στη βάση όρων ίσου ανταγωνισμού, υποστηρίζοντας παράλληλα την φιλοδοξία της θέσπισης μιας δυναμικής και αποτελεσματικής ευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής. Για να επιτύχουμε αυτούς τους φιλόδοξους στόχους, χρειαζόμαστε ταχύτητα, χρειαζόμαστε κλίμακα και πάνω από όλα χρειαζόμαστε επαρκείς οικονομικούς πόρους”.

      Στο κεφάλαιο της έκθεσης που αναφέρεται στην Αμυντική Βιομηχανία, υπογραμμίζει “Χρειάστηκε ο πόλεμος στην Ουκρανία για να γίνουν εμφανείς οι συνέπειες της παραίτησης της Ευρώπης από τις αμυντικές της ευθύνες, επισημαίνοντας δύο μεγάλες προκλήσεις που εκτείνονται πέρα ​​από το τρέχον σενάριο κρίσης. Βραχυπρόθεσμα, δυσκολευόμαστε να εκπληρώσουμε τις δεσμεύσεις μας για παράδοση πυρομαχικών στην Ουκρανία, καθοριστικής σημασίας για τις αμυντικές της προσπάθειες. Το χάσμα μεταξύ των δεσμεύσεων και των χορηγήσεων των θεσμικών οργάνων της ΕΕ παραμένει πολύ μεγάλο˙ δεσμεύτηκαν 144 δισ. ευρώ έναντι μόνο 77 δισ. ευρώ που χορηγήθηκαν. Μεσοπρόθεσμα, αντιμετωπίζουμε δυσκολίες ως προς την επίτευξη συναίνεσης σχετικά με τις στρατηγικές και τους απαραίτητους πόρους για τη διασφάλιση της άμυνας της Ευρώπης και της ασφάλειας των πολιτών της, παρά το γεγονός ότι οι στρατιωτικές μας δαπάνες θα μπορούσαν να είναι σημαντικές, εάν συγκεντρωθούν συλλογικά. Το 2022, οι Ευρωπαίοι διέθεσαν περίπου 240 δισεκατομμύρια ευρώ για την άμυνα, σχεδόν όσο οι δαπάνες της Κίνας ύψους 275 δισεκατομμυρίων ευρώ και ξεπερνώντας κατά τρεις φορές τις δαπάνες της Ρωσίας, περίπου όσο το 12% του παγκόσμιου συνόλου.” Παρά την οικονομική δυνατότητα που έχουμε σαν ΕΕ, μας λέει, μόνο το 22% της πολεμικής βοήθειας προς την Ουκρανία προερχόταν από καθαρά ευρωπαϊκές πηγές, ενώ το υπόλοιπο 78% προερχόταν από άλλες συμμαχικές δυνάμεις (διάβαζε ΗΠΑ, ΗΒ). Για να υποστηρίξει το σχέδιό του υπογραμμίζει τις οργανωμένες νεόκοπες και αποτελεσματικές προσπάθειες άλλων χωρών και κυρίως της Νότιας Κορέας, της Τουρκίας, του Ιράν και της Κίνας.

      Οι προτάσεις του Letta για την ενεργοποίηση του κλάδου, απαιτούν πολύμηνες προσπάθειες. Το πλαίσιο δεν υπάρχει και πρέπει να επινοηθεί. Αν εστιάσουμε μόνον στους τρόπους χρηματοδότησης παρατηρεί τα εξής. “Οι οικονομικές δεσμεύσεις σύμφωνα με την τελευταία European Defence Industrial Strategy για τον προϋπολογισμό των ετών 2025 έως 2027, ανέρχονται στο ποσόν του €1.5 δισεκατομμυρίων. Οι πραγματικές απαιτήσεις υπερβαίνουν κατά πολύ την πρόβλεψη αυτή! Συνεπώς θα απαιτηθούν νέες μέθοδοι χρηματοδότησης”. Στην έκθεση έχει καταγράψει τέσσερις πιθανές λύσεις :

      • 1. Ευρω-ομόλογα. Ζωηρή συζήτηση έχει ήδη ξεκινήσει και η λύση κερδίζει έδαφος. Αν και οι πολιτικές αποφάσεις θα είναι δύσκολες, τα Ευρω-ομόλογα προσφέρουν μια ταχεία και αποτελεσματική λύση. Για να καμφθούν οι όποιες εύλογες αντιδράσεις, είναι κατ’ ελάχιστον απαραίτητο να υπάρξουν καθαροί όροι αποπληρωμής στο τέλος της κάθε περιόδου.
      • 2. Μια ακόμα λύση θα ήταν η χρήση του European Stability Mechanism (ESM), με τρόπο παρόμοιο της αντιμετώπισης της πανδημίας του COVID-19, οπότε δημιουργήθηκε το πρόγραμμα Pandemic Crisis Support. Ένα παρόμοιο πρόγραμμα θα μπορούσε να δημιουργηθεί για την Άμυνα, με δυνατότητα χρηματοδότησης έως και του 2% του GDP κάθε χώρας με ευνοϊκά επιτόκια και όρους αποπληρωμής.
      • 3. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου 2024, ήδη προέτρεψε την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕ ελληνικά ή EIB αγγλικά) “να προσαρμόσει την πολιτική δανεισμού προς την αμυντική βιομηχανία αλλά και τον τρέχοντα ορισμό των αγαθών διπλής χρήσεως, προστατεύοντας συγχρόνως την δυνατότητά της να χρηματοδοτεί”. Ακολουθώντας αυτήν την προτροπή προετοιμάστηκε και παρουσιάστηκε το αντίστοιχο σχέδιο “Security and Defence Industry Action Plan” του Συγκροτήματος ΕΤΕ στην πρόεδρο του Nadia Calviño. Το θέμα βρίσκεται σε εξέλιξη.
      • 4. Μια επιπλέον πιθανότητα θα ήταν να ενθαρρυνθούν και υποστηριχθούν οι επιχειρήσεις που θα ήθελαν να αυτοχρηματοδοτηθούν και διστάζουν λόγω της αβεβαιότητας των επενδύσεων στον κλάδο. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει ανάληψη μέρους του ρίσκου ενός προγράμματος, προσφορά εγγυήσεων για δάνεια, ή διαβεβαιώσεις ευνοϊκής μεταχείρισης σε μελλοντικούς ευρωπαϊκούς διαγωνισμούς.

      Τί σκοπό λοιπόν είχαν όλες αυτές οι ρητορικές;

      • Το πρώτο που γίνεται φανερό, είναι ότι οι Macron και Borrell, μπορεί να έχουν τα πολιτικά στο μυαλό τους, αλλά είναι συντονισμένοι όσον αφορά τον στόχο ενδυνάμωσης της Αμυντικής Βιομηχανίας της Ευρώπης, όπως αναλυτικά προτείνει ο Enrico Letta με την έκθεσή του. Χρησιμοποιούν το Ουκρανικό ζήτημα σαν έναυσμα και φόβητρο για να επιταχύνουν τις εξελίξεις, αλλά ο στόχος τους είναι καθαρός.
      • Από την άλλη ο Stoltenberg παρουσιάζει ένα πρόχειρο και εξαιρετικά επισφαλές πρόγραμμα, ίσως για να δείξει ότι οδηγεί τις εξελίξεις, ίσως όμως επειδή φοβάται ότι ο εφοδιασμός της Ουκρανίας θα ξεφύγει από τον έλεγχο του ΝΑΤΟ.

      Έτσι συμπερασματικά, τί θα πρέπει να περιμένουμε :

      • Κατ’ αρχήν ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία θα τελειώσει ή φέτος, ή μέχρι τις αρχές του επομένου έτους, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, καθώς όλο και λιγότεροι στις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ υποστηρίζουν την συνέχιση της προσπάθειας.
      • Σε κάθε περίπτωση, οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να βάλλουν βαθειά το χέρι στην τσέπη για ανάπτυξη της Αμυντικής τους Βιομηχανίας, αν θέλουν να παίξουν ουσιαστικό πολιτικό ρόλο στον νέο κόσμο που ανατέλλει, αλλά και κυρίως, για να μπορέσουν να σταθούν οικονομικά και να προστατέψουν την Ευρώπη από τις αναδυόμενες απειλές.
      • Η χώρα μας ειδικά, πρέπει να παρακολουθήσει στενά το πρόγραμμα που θα προκύψει από την έκθεση του Letta, αν δεν θέλει να παραμείνει ουραγός στην αμυντική βιομηχανία, πολύ δε περισσότερο καθώς τα εξοπλιστικά μας απορροφούν ήδη μεγάλο μέρος του προϋπολογισμού μας και υπάρχει η εκπεφρασμένη διά στόματος του Υπουργού Αμύνης πρόθεση ανάπτυξης της εγχώριας Αμυντικής Βιομηχανίας και προώθησης της καινοτομίας.

      Δημήτριος Κατελούζος

      Απρίλιος 2024

      Πηγές:

      Σκιᾶς ὄναρ, ἄνθρωπος

      Τον Πάνο τον Μαυραγάνη τον πρωτογνώρισα έναν Οκτώβρη, στα τέλη του 1995, αν θυμάμαι καλά. Ήμουν τότε Διευθυντής Τηλεπικοινωνιών – Ηλεκτρονικών στο ΓΕΑ. Ήρθε γιατί ήθελε να ανασυγκροτήσει το Παράρτημα της AFCEA (Armed Forces Communications and Electronics Agency) στην Ελλάδα, του οποίου η λειτουργία είχε με τα χρόνια ατονήσει. Κατάλαβα αμέσως τί ήθελε να κάνει και προθυμοποιήθηκα να βοηθήσω. Η ανασυγκρότηση της AFCEA θα βοηθούσε στην σύσφιξη των σχέσεων μεταξύ των αξιωματικών των τηλεπικοινωνιών των τριών κλάδων. Μιά και είχε την άδεια του τότε ΑΓΕΕΘΑ Ναύαρχου Λυμπέρη, τον οποίο εκτιμούσα ιδιαίτερα, να συμπεριλάβει στην ομάδα μέλη ακόμη και μεταξύ των εν ενεργεία αξιωματικών, “προπαγάνδισα” την AFCEA μέσα στην ΠΑ με αποτέλεσμα η ΠΑ να γίνει η πρώτη δύναμη στην AFCEA σε λίγες εβδομάδες.

      Από τότε με τον Πάνο γίναμε φίλοι. Δεν μας ένωνε μόνο η AFCEA, αλλά “κολλήσαμε” και σαν χαρακτήρες. Ο Πάνος ήταν έξυπνος, πνευματώδης, φιλότιμος και εργατικός. Ήταν “άρχοντας” με τον τρόπο που το εννοούσαν οι παληοί: Αξιοπρεπής υπερήφανος και ακέραιος, θα προτιμούσε να κόψει τις φλέβες του, παρά να προδώσει την εμπιστοσύνη αυτών που θεωρούσε φίλους του.

      Βρεθήκαμε πολλές φορές, μόνοι και με τις γυναίκες μας. “Ήπιαμε τα κρασιά μας” και διασκεδάσαμε. Δεν θέλω ούτε έχω την διάθεση να αραδιάσω πολλές από τις ιστορίες που ζήσαμε μαζί, θα αρκεστώ σε μία:

      • Μετά την αποστρατεία μου, στις αρχές του 1998, μια σειρά από απροσδόκητα γεγονότα με οδήγησε να χωρίσω την πρώτη μου γυναίκα. Καθώς η εξέλιξη ήταν ραγδαία και αναπάντεχη υπήρξε μια περίοδος κατά την οποία “αλλού πατούσα κι’ αλλού βρισκόμουνα”, κατά το κοινώς λεγόμενο. Ο Πάνος παρακολουθούσε την εξέλιξη σιωπηλά, αλλά με ενδιαφέρον. Τον Σεπτέμβριο του 1998 με κάλεσε να πάμε με μια παρέα φίλων του από το ΠΝ, που θα ήταν με τις γυναίκες τους, για να βγω από το καβούκι μου. Αν και δεν είχα όρεξη, με έπεισε να πάω. Η συνάθροιση έγινε σε ένα κέντρο κοντά στο Κάραβελ που έπαιζε ο Κορκολής και με έβαλε να καθίσω δίπλα του. Καθώς η βραδυά προχωρούσε, μου είπε κάποια στιγμή φωναχτά μέσα στη φασαρία, για να τον ακούσουν όλοι : “Μην στενοχωριέσαι, βρε! Η δεύτερη γυναίκα, είναι πάντα καλύτερη από την πρώτη!….”˙ και σκύβοντας στο αφτί μου, για να μην τον ακούσει η δεύτερη γυναίκα του, που καθόταν στα δεξιά του, συνέχισε : “…. και η τρίτη είναι ακόμα καλύτερη!”.

      Εκείνη την στιγμή κατάλαβα για πρώτη φορά ότι και του Πάνου ο γάμος δεν πήγαινε καλά! Τα χρόνια πέρασαν και ξαναπαντρευτήκαμε και οι δύο. Η προφητεία του βγήκε αληθινή! Η Νίκη, η τρίτη του γυναίκα είναι εξαιρετική κυρία, σαφώς καλύτερη από την δεύτερη! Ο Πάνος αντιμετώπισε την κόρη της Νίκης την Ηρώ, σαν να ήταν δικό του παιδί και η Νίκη του χάρισε το μέχρι τότε ανεκπλήρωτο όνειρό του, τον γιό του τον Γιώργο, που σήμερα είναι ένα παλικάρι πανέμορφο και ακέραιου χαρακτήρα, καμάρι των γονιών του.

      Την Πέμπτη 14 Μαρτίου ο φίλος μου ο Πάνος έφυγε για το μεγάλο ταξίδι. Σου εύχομαι κατευόδιο Πάνο˙ και σπένδω στην μάνα γη ένα ρακοπότηρο Μεταξά πέντε αστέρων που σου άρεσε, για να σε δεχτεί στοργικά!

      Δημήτρης Κατελούζος

      15 Μαρτίου 2024