Η Ευρώπη Ατενίζει το Μέλλον

Αναρτήθηκε από τον/τηνdimitrisΔημοσιεύθηκε στηνΓεοπολιτικάΕτικέτες:,

(Μέσω Ουκρανίας και Donald Trump;)

Με τον πόλεμο στην Γάζα και την απροσδόκητη εμπλοκή του ΙΡΑΝ, οι ειδήσεις στην Ελλάδα “ξέχασαν” την Ουκρανία, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι και οι άλλοι την έχουν ξεχάσει, ή πως τα γεγονότα δεν τρέχουν. Στην Ευρώπη ειδικά, φαίνεται πως τα πράγματα δεν είναι καθόλου στατικά και επιτέλους κάτι κινείται. Μία σειρά δηλώσεων από επίσημα χείλη δείχνει την ανησυχία των Ευρωπαίων και την διάθεσή τους να αλλάξουν την ροή των γεγονότων και να μπει επιτέλους και η Ευρώπη δυναμικά στην διαμόρφωση της Ευρωπαϊκής πολιτικής!

Απορίας άξιον το κατά πόσον θα ακολουθήσουν τις δηλώσεις ουσιαστικές πράξεις, ή πως θα μείνουμε μόνο στα λόγια! Θα οδηγήσουν εξάλλου οι πράξεις στην σωστή κατεύθυνση ή όχι, ο χρόνος θα δείξει. Ας ξεκινήσουμε όμως από τις δηλώσεις:

  • 1. O Macron, πιεσμένος από τα δεξιά και βλέποντας τα ποσοστά του συνασπισμού του να έχουν μειωθεί μέχρις απελπισίας στα προγνωστικά για τις Ευρωπαϊκές εκλογές, εμφανίζεται τις τελευταίες εβδομάδες επιθετικός απέναντι μιας Ρωσίας, η οποία επιτυγχάνει μικρά μεν αλλά συνεχή εδαφικά κέρδη στο Donbas. Η Le Monde βέβαια θεωρεί ότι αυτή η τακτική του Macron μπορεί να αποδειχτεί “δίκοπο μαχαίρι” γιατί μετά τις εκλογές εκείνοι οι Γάλλοι που πρόσκεινται στην Ρωσία και είχαν “λουφάξει” μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, θα “ξεθαρρέψουν” και θα προκαλέσουν μεγάλο πονοκέφαλο στον Πρόεδρο. Βέβαια, ο Macron έχει και άλλο λόγο να επιτίθεται αυτήν την στιγμή κατά της Ρωσίας. Η ουσία είναι ότι θέλει να προετοιμάσει τους Γάλλους και κατ’ επέκταση τους Ευρωπαίους, για την αύξηση της βοήθειας της ΕΕ προς την Ουκρανία, καθώς η αντίστοιχη βοήθεια από τις ΗΠΑ είχε “κολλήσει” για αρκετό διάστημα στην Γερουσία και μπορεί να κολλήσει χειρότερα στο μέλλον, ενώ συγχρόνως υπάρχει σοβαρή πιθανότητα μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ να αναδειχθεί Πρόεδρος ο Donald Trump˙ ένας Trump απρόβλεπτος, που έχει διακηρύξει, πρώτον ότι η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει μεγαλύτερο μέρος των εξόδων του ΝΑΤΟ (με αρκετά σκληρότερη ρητορική, είναι η αλήθεια) και δεύτερον ότι μόλις αναλάβει Πρόεδρος θα “λήξει” το πρόβλημα της Ουκρανίας μέσα σε 24 ώρες (υπονοώντας άμεσες διαπραγματεύσεις με την Ρωσία)!
  • 2. Ο Josep Borrell από την άλλη, σε δραματικούς τόνους στις 9 Απριλίου, από το Οικονομικό Forum στις Βρυξέλες, μας προειδοποίησε ότι ένας Ολοκληρωτικός πόλεμος στην Ευρώπη δεν ανήκει πιά στην σφαίρα της φαντασίας και ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να επινοήσουν νέους τρόπους για να προετοιμαστούν οικονομικά προκειμένου να αντιμετωπίσουν έναν ευρύτερο πόλεμο στην Ήπειρο. Με τα δικά του λόγια, “War is certainly looming around us (…), and a high-intensity, conventional war in Europe is no longer a fantasy”, επίσης, “Russia threatens Europe through its war in Ukraine and hybrid attacks on EU member states”, αν και, μαλακώνοντάς το λίγο “It [the war] is not going to start tomorrow, but we cannot deny reality” (αυτός [ο πόλεμος] δεν θα γίνει αύριο, αλλά δεν μπορούμε να αρνηθούμε την πραγματικότητα). Ο Borrell βέβαια προσέθεσε, και ένα δίκιο το έχει εδώ, ότι η ΕΕ, ίδρυσε μεν την European Defense Agency, αλλά δεν την χρηματοδότησε. Για να χρηματοδοτηθεί ένα τέτοιο εγχείρημα, “Χρειαζόμαστε ένα νέο διακυβερνητικό εργαλείο (…) παρόμοιο μ’ εκείνο που δημιουργήσαμε κατά την διάρκεια της χρηματοδοτικής κρίσης στην Ευρωζώνη”, συνέχισε. Επίσης αναφέρθηκε στον φόβο (fear) μεταξύ των Ευρωπαίων σχετικά με την πιθανή επιστροφή στην Προεδρία των ΗΠΑ του πρώην Προέδρου Donald Trump, ο οποίος είχε απειλήσει να μην προστατέψει τους Ευρωπαίους εταίρους στο ΝΑΤΟ εφόσον δεν ξοδεύουν επαρκώς για την άμυνά τους. Έτσι ο Borrell προειδοποίησε ότι “Η Ομπρέλα των ΗΠΑ που μας σκέπαζε από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, ίσως να μην παραμείνει ανοιχτή συνεχώς” και τέλος, “Ίσως, ανάλογα με το ποιός κυβερνά στην Ουάσιγκτον, να μην μπορούμε να στηριχτούμε στην προστασία της Αμερικής!”, κατέληξε!
  • 3. Νάτος όμως και ο “δικός μας” Jen Stoltenberg! Που πρότεινε στις 4 Απριλίου, ακριβώς, με τις εκδηλώσεις για την επέτειο του ΝΑΤΟ, ένα καινούριο αντισταθμιστικό κεφάλαιο (hedge fund) 100 δις. δολαρίων (!) για να βοηθηθεί η Ουκρανία στον πόλεμο εναντίον της Ρωσικής εισβολής! Οι λεπτομέρειες γύρω από το κεφάλαιο (τί, ποιός, πόσο, πώς, για πόσο χρόνο, κλπ), είναι ακόμα ομιχλώδεις, αλλά το σχέδιο, ονομαζόμενο Mission for Ukraine, περιλαμβάνει γενικά και τον ΝΑΤΟϊκό έλεγχο του εφοδιασμού με πολεμικό υλικό της Ουκρανίας, κάτι που μέχρι σήμερα είχε το (αμερικανικό) Ramstein Group, προοπτική που ο σημερινός Λευκός Οίκος δεν βλέπει με καλό μάτι, αλλά τηρεί στάσιν αναμονής. Το σχέδιο, που σκοπός του είναι να συνεχιστεί η υποστήριξη της Ουκρανίας και μετά τον Trump (“Trump-proof” το είπε!) και την ενδεχόμενη επίσης διακοπή της υποστήριξης των ΗΠΑ προς την Ουκρανία, λόγω μιας γενικώτερης δυσφορίας σημαντικού μέρους των αμερικανών. Βέβαια ο Stoltenberg μιλά μόνο για τον Trump αλλά έχει στο μυαλό του και άλλους, εκπεφρασμένα αντίθετους ηγέτες που ενδέχεται να αναλάβουν την διακυβέρνηση στην Γαλλία, τον Καναδά και την Γερμανία. Η ιδέα του Stoltenberg βρίσκει οπαδούς στις χώρες της Βαλτικής, την Πολωνία και την Washington Post, αλλά και ισχυρή αντίδραση από την Ουγγαρία. Παράξενο σχέδιο, μα την αλήθεια (αν μπορεί να θεωρηθεί καν σχέδιο), που γεννά πολλά ερωτήματα! Έτσι,
    • Ο πασίγνωστος Αμερικανός διπλωμάτης Chas Freeman για παράδειγμα, δεν άργησε να παρατηρήσει ότι αυτά είναι “πεταμένα λεφτά” (ή κάτι τέτοιο)! Υποστηρίζει ότι το ΝΑΤΟ κυνηγά φαντάσματα! “Το ΝΑΤΟ ξεμένει από Ουκρανούς στρατιώτες για να θυσιάσει στις μάχες, αλλά και από παραγωγή πολεμικού υλικού για να εξοπλίσει τις απομένουσες, εξαιρετικά απομειωμένες Ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις. Ένα αντισταθμιστικό κεφάλαιο δεν μπορεί ούτε να παράξει νέους στρατιώτες, ούτε να παράξει όπλα για να εξοπλίσει αυτούς που έχουν απομείνει.” Ο ίδιος λέει ότι “αυτό που χρειάζεται τόσο η Ευρώπη, όσο και η Ουκρανία είναι η ειρήνη, πράγμα που απαιτεί διαπραγματεύσεις με την Ρωσία.”.Επίσης ανέφερε ότι “Είναι μια ξεδιάντροπη προσπάθεια (το σχέδιο Στόλτεμπεργκ) χρήσης του οικονομικού καπιταλισμού για να αποκρυβεί η πραγματικότητα, ενώ συγχρόνως πλειοδοτεί τους κατασκευαστές πολεμοφοδίων. Το ΝΑΤΟ δεν είναι αντισταθμιστικό κεφάλαιο και πρέπει να πάψει να φέρεται σαν τέτοιο. Όταν Συμμαχίες προσπαθούν να δανειστούν χρήματα για χαμένες υποθέσεις, μας δίνουν το δικαίωμα να κρίνουμε ότι ο χορός τελείωσε.”
    • Ο αναλυτής διεθνών υποθέσεων Neil Bouhan επίσης, από το Σικάγο, το βλέπει σαν μια προσπάθεια “να μονώσει ένα ουσιαστικά πολιτικό σύστημα, το ΝΑΤΟ, από την πολιτική του κεντρικού της μέλους, των ΗΠΑ. Το σχέδιο προσδίδει δις δολάρια στο ΝΑΤΟ και διακριτικό έλεγχο του στρατού των ΗΠΑ.”. Υπερβολικό θα πει κανείς, αλλά τί ακριβώς σημαίνει η έκφραση “Trump-proof” που χρησιμοποιήθηκε;
    • Προκύπτει λοιπόν μια σειρά από ερωτήματα, όπως:
      • – Παραβιάζεται ή όχι ο Καταστατικός Χάρτης του ΝΑΤΟ με αυτήν την κίνηση; Ο Χάρτης προβλέπει την στρατιωτική υποστήριξη προς κράτος-μέλος και η Ουκρανία δεν βρίσκεται σ’ αυτήν την κατηγορία.
      • – Οι Αμερικανικές Δυνάμεις στην Ευρώπη θα ελέγχονται από την γραφειοκρατία των Βρυξελλών; ναι ή όχι;
      • – Πώς τελικά θα αντιδράσει απέναντι σ’ αυτό το σχέδιο ένας νέος κάτοικος του Λευκού Οίκου, που διακηρύσσει “America first” και που υποστηρίζει ότι θα τελειώσει τον πόλεμο στην Ουκρανία εντός 24 ωρών;

Ανεξάρτητα από τις παραπάνω εκπεφρασμένες προθέσεις, ή απλώς τα πολιτικά πυροτεχνήματα, στις αρχές Απριλίου κυκλοφόρησε στην ΕΕ η Έκθεση του Enrico Letta με τίτλο : “Much More Than a Market – Speed, Security, Solidarity”˙ μια έκθεση που βάζω στοίχημα ότι οι Macron, Borrell και Stoltenberg γνώριζαν πριν από τις δηλώσεις τους! Στην έκθεσή του αυτή, ο πρώην Πρωθυπουργός της Ιταλίας και νυν Αναπληρωτής Γραμματέας του Δημοκρατικού Κόμματος, υποστηρίζει ότι χρειάζεται μια ισχυρή πολιτική δέσμευση ώστε η Ευρωπαϊκή Ένωση να συνεχίσει κάτω από ένα νέο πλαίσιο : “Αυτό το νέο πλαίσιο πρέπει να προστατεύει τις βασικές ελευθερίες, στη βάση όρων ίσου ανταγωνισμού, υποστηρίζοντας παράλληλα την φιλοδοξία της θέσπισης μιας δυναμικής και αποτελεσματικής ευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής. Για να επιτύχουμε αυτούς τους φιλόδοξους στόχους, χρειαζόμαστε ταχύτητα, χρειαζόμαστε κλίμακα και πάνω από όλα χρειαζόμαστε επαρκείς οικονομικούς πόρους”.

Στο κεφάλαιο της έκθεσης που αναφέρεται στην Αμυντική Βιομηχανία, υπογραμμίζει “Χρειάστηκε ο πόλεμος στην Ουκρανία για να γίνουν εμφανείς οι συνέπειες της παραίτησης της Ευρώπης από τις αμυντικές της ευθύνες, επισημαίνοντας δύο μεγάλες προκλήσεις που εκτείνονται πέρα ​​από το τρέχον σενάριο κρίσης. Βραχυπρόθεσμα, δυσκολευόμαστε να εκπληρώσουμε τις δεσμεύσεις μας για παράδοση πυρομαχικών στην Ουκρανία, καθοριστικής σημασίας για τις αμυντικές της προσπάθειες. Το χάσμα μεταξύ των δεσμεύσεων και των χορηγήσεων των θεσμικών οργάνων της ΕΕ παραμένει πολύ μεγάλο˙ δεσμεύτηκαν 144 δισ. ευρώ έναντι μόνο 77 δισ. ευρώ που χορηγήθηκαν. Μεσοπρόθεσμα, αντιμετωπίζουμε δυσκολίες ως προς την επίτευξη συναίνεσης σχετικά με τις στρατηγικές και τους απαραίτητους πόρους για τη διασφάλιση της άμυνας της Ευρώπης και της ασφάλειας των πολιτών της, παρά το γεγονός ότι οι στρατιωτικές μας δαπάνες θα μπορούσαν να είναι σημαντικές, εάν συγκεντρωθούν συλλογικά. Το 2022, οι Ευρωπαίοι διέθεσαν περίπου 240 δισεκατομμύρια ευρώ για την άμυνα, σχεδόν όσο οι δαπάνες της Κίνας ύψους 275 δισεκατομμυρίων ευρώ και ξεπερνώντας κατά τρεις φορές τις δαπάνες της Ρωσίας, περίπου όσο το 12% του παγκόσμιου συνόλου.” Παρά την οικονομική δυνατότητα που έχουμε σαν ΕΕ, μας λέει, μόνο το 22% της πολεμικής βοήθειας προς την Ουκρανία προερχόταν από καθαρά ευρωπαϊκές πηγές, ενώ το υπόλοιπο 78% προερχόταν από άλλες συμμαχικές δυνάμεις (διάβαζε ΗΠΑ, ΗΒ). Για να υποστηρίξει το σχέδιό του υπογραμμίζει τις οργανωμένες νεόκοπες και αποτελεσματικές προσπάθειες άλλων χωρών και κυρίως της Νότιας Κορέας, της Τουρκίας, του Ιράν και της Κίνας.

Οι προτάσεις του Letta για την ενεργοποίηση του κλάδου, απαιτούν πολύμηνες προσπάθειες. Το πλαίσιο δεν υπάρχει και πρέπει να επινοηθεί. Αν εστιάσουμε μόνον στους τρόπους χρηματοδότησης παρατηρεί τα εξής. “Οι οικονομικές δεσμεύσεις σύμφωνα με την τελευταία European Defence Industrial Strategy για τον προϋπολογισμό των ετών 2025 έως 2027, ανέρχονται στο ποσόν του €1.5 δισεκατομμυρίων. Οι πραγματικές απαιτήσεις υπερβαίνουν κατά πολύ την πρόβλεψη αυτή! Συνεπώς θα απαιτηθούν νέες μέθοδοι χρηματοδότησης”. Στην έκθεση έχει καταγράψει τέσσερις πιθανές λύσεις :

  • 1. Ευρω-ομόλογα. Ζωηρή συζήτηση έχει ήδη ξεκινήσει και η λύση κερδίζει έδαφος. Αν και οι πολιτικές αποφάσεις θα είναι δύσκολες, τα Ευρω-ομόλογα προσφέρουν μια ταχεία και αποτελεσματική λύση. Για να καμφθούν οι όποιες εύλογες αντιδράσεις, είναι κατ’ ελάχιστον απαραίτητο να υπάρξουν καθαροί όροι αποπληρωμής στο τέλος της κάθε περιόδου.
  • 2. Μια ακόμα λύση θα ήταν η χρήση του European Stability Mechanism (ESM), με τρόπο παρόμοιο της αντιμετώπισης της πανδημίας του COVID-19, οπότε δημιουργήθηκε το πρόγραμμα Pandemic Crisis Support. Ένα παρόμοιο πρόγραμμα θα μπορούσε να δημιουργηθεί για την Άμυνα, με δυνατότητα χρηματοδότησης έως και του 2% του GDP κάθε χώρας με ευνοϊκά επιτόκια και όρους αποπληρωμής.
  • 3. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου 2024, ήδη προέτρεψε την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕ ελληνικά ή EIB αγγλικά) “να προσαρμόσει την πολιτική δανεισμού προς την αμυντική βιομηχανία αλλά και τον τρέχοντα ορισμό των αγαθών διπλής χρήσεως, προστατεύοντας συγχρόνως την δυνατότητά της να χρηματοδοτεί”. Ακολουθώντας αυτήν την προτροπή προετοιμάστηκε και παρουσιάστηκε το αντίστοιχο σχέδιο “Security and Defence Industry Action Plan” του Συγκροτήματος ΕΤΕ στην πρόεδρο του Nadia Calviño. Το θέμα βρίσκεται σε εξέλιξη.
  • 4. Μια επιπλέον πιθανότητα θα ήταν να ενθαρρυνθούν και υποστηριχθούν οι επιχειρήσεις που θα ήθελαν να αυτοχρηματοδοτηθούν και διστάζουν λόγω της αβεβαιότητας των επενδύσεων στον κλάδο. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει ανάληψη μέρους του ρίσκου ενός προγράμματος, προσφορά εγγυήσεων για δάνεια, ή διαβεβαιώσεις ευνοϊκής μεταχείρισης σε μελλοντικούς ευρωπαϊκούς διαγωνισμούς.

Τί σκοπό λοιπόν είχαν όλες αυτές οι ρητορικές;

  • Το πρώτο που γίνεται φανερό, είναι ότι οι Macron και Borrell, μπορεί να έχουν τα πολιτικά στο μυαλό τους, αλλά είναι συντονισμένοι όσον αφορά τον στόχο ενδυνάμωσης της Αμυντικής Βιομηχανίας της Ευρώπης, όπως αναλυτικά προτείνει ο Enrico Letta με την έκθεσή του. Χρησιμοποιούν το Ουκρανικό ζήτημα σαν έναυσμα και φόβητρο για να επιταχύνουν τις εξελίξεις, αλλά ο στόχος τους είναι καθαρός.
  • Από την άλλη ο Stoltenberg παρουσιάζει ένα πρόχειρο και εξαιρετικά επισφαλές πρόγραμμα, ίσως για να δείξει ότι οδηγεί τις εξελίξεις, ίσως όμως επειδή φοβάται ότι ο εφοδιασμός της Ουκρανίας θα ξεφύγει από τον έλεγχο του ΝΑΤΟ.

Έτσι συμπερασματικά, τί θα πρέπει να περιμένουμε :

  • Κατ’ αρχήν ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία θα τελειώσει ή φέτος, ή μέχρι τις αρχές του επομένου έτους, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, καθώς όλο και λιγότεροι στις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ υποστηρίζουν την συνέχιση της προσπάθειας.
  • Σε κάθε περίπτωση, οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να βάλλουν βαθειά το χέρι στην τσέπη για ανάπτυξη της Αμυντικής τους Βιομηχανίας, αν θέλουν να παίξουν ουσιαστικό πολιτικό ρόλο στον νέο κόσμο που ανατέλλει, αλλά και κυρίως, για να μπορέσουν να σταθούν οικονομικά και να προστατέψουν την Ευρώπη από τις αναδυόμενες απειλές.
  • Η χώρα μας ειδικά, πρέπει να παρακολουθήσει στενά το πρόγραμμα που θα προκύψει από την έκθεση του Letta, αν δεν θέλει να παραμείνει ουραγός στην αμυντική βιομηχανία, πολύ δε περισσότερο καθώς τα εξοπλιστικά μας απορροφούν ήδη μεγάλο μέρος του προϋπολογισμού μας και υπάρχει η εκπεφρασμένη διά στόματος του Υπουργού Αμύνης πρόθεση ανάπτυξης της εγχώριας Αμυντικής Βιομηχανίας και προώθησης της καινοτομίας.

Δημήτριος Κατελούζος

Απρίλιος 2024

Πηγές:

Σχολιάστε